Từ khát vọng hòa bình đến vị thế kiến tạo của Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Tối 29/5, tại Singapore, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu dẫn đề tại phiên khai mạc Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 với chủ đề “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”. Đây không chỉ là một sự kiện đối ngoại quan trọng, mà còn là thông điệp chiến lược về vị thế, bản lĩnh và trách nhiệm của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Từ khát vọng hòa bình của dân tộc đến trách nhiệm kiến tạo của quốc gia

Có những dân tộc hiểu hòa bình bằng sách vở, bằng những diễn văn ngoại giao, bằng những khái niệm trong các học thuyết quan hệ quốc tế. Việt Nam hiểu hòa bình bằng chính lịch sử của mình. Đó là lịch sử của một dân tộc đã đi qua chiến tranh, mất mát, chia cắt, hy sinh để thấu hiểu rằng hòa bình không bao giờ là món quà tự nhiên của thời cuộc, mà là thành quả phải được bảo vệ bằng trí tuệ, bản lĩnh, sự kiên định và trách nhiệm.

Vì vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Đối thoại Shangri-La rằng, Việt Nam hiểu rõ giá trị của hòa bình bằng chính lịch sử của mình, hiểu giá trị của phát triển bằng chính hành trình Đổi mới và hội nhập của mình, đó không chỉ là một phát biểu chính trị. Đó là tiếng nói đi ra từ chiều sâu lịch sử dân tộc, từ trải nghiệm của một đất nước từng chịu nhiều đau thương nhưng chưa bao giờ chọn hận thù làm căn cốt ứng xử, từng phải bảo vệ độc lập bằng xương máu nhưng luôn chọn hòa bình, hợp tác và phát triển làm con đường đi tới tương lai.

Thông điệp ấy càng có ý nghĩa trong bối cảnh thế giới hôm nay đang đứng trước nhiều tầng nấc bất định. Trật tự quốc tế có những dấu hiệu xói mòn. Luật lệ vẫn được nhắc đến, nhưng không phải lúc nào cũng được tôn trọng nhất quán. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng. Các không gian chung như biển, đại dương, không gian mạng, hạ tầng số, chuỗi cung ứng, dữ liệu, công nghệ cao… ngày càng trở thành địa bàn cạnh tranh ảnh hưởng. Những xung đột cục bộ có thể lan truyền thành khủng hoảng toàn cầu về năng lượng, lương thực, logistics, tài chính và niềm tin.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Trong hoàn cảnh đó, điều đáng chú ý trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là cách tiếp cận không dừng lại ở lời kêu gọi hòa bình chung chung, mà đặt ra yêu cầu “chủ động kiến tạo”. Hòa bình không chỉ là không có chiến tranh. Ổn định không chỉ là trạng thái tĩnh. Phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế. Hòa bình, ổn định và phát triển phải được kiến tạo bằng luật lệ, bằng đối thoại, bằng năng lực phòng ngừa khủng hoảng từ sớm, từ xa, bằng những cơ chế hợp tác thực chất, có thể vận hành trong thực tế.

Đây là điểm rất quan trọng. Một quốc gia bước vào kỷ nguyên phát triển mới không thể chỉ lo cho mình trong một thế giới đan xen lợi ích sâu sắc. Phát triển của Việt Nam gắn với hòa bình khu vực. An ninh của Việt Nam gắn với ổn định của châu Á - Thái Bình Dương. Tương lai của Việt Nam gắn với một trật tự quốc tế công bằng, dựa trên luật pháp quốc tế, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và quyền phát triển chính đáng của mọi quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Từ một đất nước từng nhận sự ủng hộ của bạn bè quốc tế trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, Việt Nam hôm nay đang chuyển mạnh sang vai trò một quốc gia có trách nhiệm, đóng góp tích cực vào việc giữ gìn môi trường hòa bình, thúc đẩy hợp tác, xây dựng lòng tin và giảm thiểu rủi ro xung đột. Đó chính là bước chuyển về vị thế: từ hội nhập để phát triển đến chủ động đóng góp vào quản trị khu vực và toàn cầu; từ tham gia vào các cơ chế quốc tế đến cùng các quốc gia khác kiến tạo luật chơi, chuẩn mực và niềm tin.

Ba khủng hoảng và một cách nhìn Việt Nam

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra ba cuộc khủng hoảng nền tảng đang diễn ra đồng thời: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Cách nhận diện này cho thấy một tư duy đối ngoại tỉnh táo, toàn diện và rất gần với yêu cầu phát triển của thời đại.

Khủng hoảng trật tự quốc tế không chỉ là câu chuyện giữa các nước lớn. Nó tác động trực tiếp đến mọi quốc gia, nhất là các quốc gia vừa và nhỏ. Khi luật lệ bị diễn giải tùy tiện, khi sức mạnh được đặt cao hơn lẽ phải, khi nguyên tắc “cá lớn nuốt cá bé” trỗi dậy dưới những hình thức mới, các nước đang phát triển sẽ chịu sức ép rất lớn về lựa chọn chiến lược, kinh tế, công nghệ, an ninh và chủ quyền. Với Việt Nam, bài học lịch sử cho thấy, độc lập, tự chủ không bao giờ là khẩu hiệu trừu tượng. Độc lập, tự chủ phải được bảo vệ bằng năng lực quốc gia, bằng nền ngoại giao bản lĩnh, bằng sức mạnh tổng hợp của dân tộc và bằng sự gắn bó với luật pháp quốc tế.

Khủng hoảng mô hình phát triển lại đặt ra một vấn đề sâu xa hơn. Thế giới từng tin rằng toàn cầu hóa, thương mại, đầu tư, công nghệ và kết nối chuỗi cung ứng sẽ tự động tạo ra thịnh vượng chung. Nhưng thực tế cho thấy, tăng trưởng không bao trùm có thể làm gia tăng bất bình đẳng; công nghệ không được quản trị tốt có thể tạo ra khoảng cách mới; biến đổi khí hậu, nợ công, chi phí vốn, đứt gãy chuỗi cung ứng có thể khiến nhiều quốc gia bị bỏ lại phía sau. Khi phát triển bị gián đoạn, bất ổn kinh tế rất dễ chuyển hóa thành bất ổn xã hội, chính trị và an ninh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến dự Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Đây cũng là lời nhắc nhở đối với Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Muốn bước vào nhóm nước phát triển có thu nhập cao, muốn đạt các mục tiêu chiến lược 100 năm, chúng ta không thể chỉ chạy theo tốc độ tăng trưởng, mà phải xây dựng một mô hình phát triển bền vững, bao trùm, lấy con người làm trung tâm, coi văn hóa là nền tảng tinh thần, khoa học - công nghệ là động lực, thể chế là đột phá, con người là chủ thể và mục tiêu của phát triển. An ninh bền vững không thể tách rời phát triển bền vững. Một xã hội mạnh không chỉ mạnh vì có tiềm lực kinh tế, mà còn vì có năng lực chống chịu, có đồng thuận xã hội, có bản sắc văn hóa, có niềm tin vào tương lai.

Khủng hoảng lòng tin chiến lược có lẽ là thách thức âm thầm nhưng nguy hiểm nhất. Khi các quốc gia nhìn nhau bằng nghi kỵ, một hành động phòng vệ có thể bị hiểu là khiêu khích, một khác biệt lợi ích có thể bị đẩy thành đối đầu, một sự cố nhỏ có thể dẫn tới vòng xoáy leo thang. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, không gian mạng, công nghệ lượng tử, hệ thống tự động và hạ tầng số, nguy cơ tính toán sai lầm càng lớn hơn nếu thiếu chuẩn mực, thiếu minh bạch, thiếu đối thoại và thiếu trách nhiệm của con người trong các quyết định có hệ quả an ninh nghiêm trọng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Từ cách nhìn ấy, Việt Nam đưa ra một thông điệp rất rõ: cạnh tranh là thực tế, nhưng cạnh tranh phải có giới hạn; khác biệt là khách quan, nhưng khác biệt phải được quản trị bằng luật lệ; an ninh là nhu cầu chính đáng, nhưng an ninh của nước này không thể được xây dựng trên sự bất an của nước khác. Đó là tư duy cân bằng, nhân văn và có trách nhiệm. Nó phản ánh bản sắc đối ngoại Việt Nam: kiên định về nguyên tắc, mềm dẻo về phương pháp; độc lập, tự chủ nhưng không biệt lập; hội nhập sâu rộng nhưng không đánh mất mình; bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc đồng thời đóng góp cho lợi ích chung của khu vực và thế giới.

Kỷ nguyên mới và vị thế mới của Việt Nam

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La càng trở nên đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng lớn hơn, yêu cầu cao hơn và trách nhiệm quốc tế rộng hơn. Việt Nam không còn chỉ được nhìn nhận như một câu chuyện thành công của Đổi mới, một nền kinh tế năng động, một điểm đến ổn định của đầu tư, mà ngày càng được lắng nghe như một chủ thể có tiếng nói xây dựng trong các vấn đề chiến lược của khu vực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Singapore Lawrence Wong dự Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho thấy, cộng đồng quốc tế rất quan tâm đến vai trò của Việt Nam trong cấu trúc khu vực đang định hình. Đây là lần đầu tiên một người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam phát biểu dẫn đề tại diễn đàn này. Sự kiện cũng được nhìn nhận như một dấu mốc cho thấy thế giới muốn lắng nghe quan điểm của Việt Nam trước những biến động địa chính trị, địa kinh tế hiện nay.

Nhưng vị thế không chỉ đến từ lời mời phát biểu. Vị thế đến từ năng lực thực tế của đất nước, từ đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, từ thành tựu phát triển, từ sự ổn định chính trị - xã hội, từ uy tín trong ASEAN, Liên Hợp Quốc và các cơ chế hợp tác quốc tế. Vị thế ấy cũng đến từ một nền văn hóa hòa hiếu, trọng nghĩa tình, yêu chuộng hòa bình nhưng không khuất phục trước áp đặt; sẵn sàng đối thoại nhưng kiên quyết bảo vệ độc lập, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán hợp pháp theo luật pháp quốc tế.

Chanel News Asia đăng tải video toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Trong phát biểu, thông điệp về Biển Đông được nêu rõ ràng, nhất quán và có nguyên tắc: Việt Nam ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982; đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đây là sự kết hợp giữa bản lĩnh và trách nhiệm, giữa nguyên tắc và thiện chí, giữa bảo vệ lợi ích quốc gia và giữ gìn môi trường hòa bình cho khu vực.

Trong kỷ nguyên mới, đối ngoại không chỉ là công việc của ngành ngoại giao. Đối ngoại là sức mạnh tổng hợp của quốc gia. Một đất nước muốn có tiếng nói có trọng lượng phải có nền kinh tế mạnh, thể chế hiệu quả, quốc phòng - an ninh vững chắc, văn hóa giàu bản sắc, con người tự tin, xã hội đồng thuận, khoa học - công nghệ phát triển và năng lực truyền thông chiến lược hiện đại. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh đến an ninh con người, năng lực chống chịu xã hội, bảo vệ không gian thông tin, chống tin giả, thao túng thông tin, nâng cao nhận thức công dân số, đó cũng là cách đặt an ninh trong một khung phát triển rộng hơn, sâu hơn và nhân văn hơn.

Bài viết trên Business Times

Với Việt Nam, kiến tạo hòa bình cũng là kiến tạo điều kiện cho phát triển đất nước. Một môi trường khu vực ổn định giúp chúng ta mở rộng thương mại, thu hút đầu tư, phát triển công nghệ, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh biển, an ninh mạng, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Ngược lại, một Việt Nam phát triển, tự cường, có trách nhiệm sẽ đóng góp nhiều hơn cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung.

Từ Đối thoại Shangri-La nhìn về hành trình dân tộc, có thể thấy rõ một sợi dây xuyên suốt: Việt Nam luôn chọn hòa bình, nhưng không bao giờ thụ động trước hòa bình; luôn coi trọng hợp tác, nhưng không đánh đổi độc lập, chủ quyền; luôn mong muốn phát triển, nhưng không phát triển bằng mọi giá; luôn hội nhập sâu rộng, nhưng hội nhập trên nền tảng bản lĩnh, bản sắc và lợi ích quốc gia - dân tộc.

Phản ánh được Chanel News Asia thực hiện ngay sau khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì thế không chỉ là thông điệp gửi tới một diễn đàn an ninh quốc tế. Đó còn là lời khẳng định về tâm thế Việt Nam trong kỷ nguyên mới: tự tin hơn, chủ động hơn, trách nhiệm hơn; không đứng ngoài những vấn đề lớn của thế giới, nhưng cũng không để mình bị cuốn vào các vòng xoáy đối đầu; kiên trì xây dựng một đất nước hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc, đồng thời góp phần kiến tạo một khu vực châu Á - Thái Bình Dương an toàn hơn, tự cường hơn và thịnh vượng hơn.

Trong một thế giới nhiều biến động, hòa bình không chỉ cần được gìn giữ. Hòa bình cần được kiến tạo. Và Việt Nam, bằng lịch sử, bản lĩnh, văn hóa và khát vọng phát triển của mình, đang bước lên để đóng góp vào công việc lớn lao ấy.