Từ kho cảng LNG đầu tiên của Petrovietnam tại Bà Rịa – Vũng Tàu đến hoàn thiện chính sách cho LNG

Tọa lạc tại thị xã Phú Mỹ, Bà Rịa – Vũng Tàu (nay là phường Tân Phước, TP HCM), Kho cảng LNG 1 triệu tấn Thị Vải là công trình hạ tầng LNG đầu tiên và hiện đại nhất Việt Nam, sở hữu bến cảng nước sâu có khả năng đón siêu tàu lên đến 100.000 DWT. Với vai trò là "huyết mạch" năng lượng mới, dự án không chỉ bổ sung nguồn khí sạch cho an ninh năng lượng quốc gia mà còn chính thức ghi tên Việt Nam vào bản đồ LNG toàn cầu.

Quan trọng hơn, sự vận hành của kho cảng này đóng vai trò "mở đường" chiến lược, tạo tiền đề thực tiễn để Chính phủ và các bộ ngành xây dựng, hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách về hạ tầng và thị trường LNG. Từ dự án tiên phong này, các nút thắt về pháp lý dần được tháo gỡ, định hình nên khung hành lang pháp lý cho hoạt động kinh doanh, xuất nhập khẩu LNG, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ lộ trình chuyển dịch năng lượng xanh và hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu của Việt Nam.

Trong bức tranh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, khí thiên nhiên, đặc biệt là LNG đang nổi lên như một “nhiên liệu bản lề”, vừa giúp giảm phát thải, vừa bảo đảm độ ổn định và linh hoạt cho hệ thống điện. Đối với các siêu đô thị có tốc độ tăng trưởng cao như TP HCM, LNG không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà đã trở thành một yêu cầu mang tính chiến lược, gắn với an ninh năng lượng, chất lượng tăng trưởng và mục tiêu phát triển bền vững.

Tại Hội nghị tiếp xúc cử tri xã Châu Đức, đồng chí Lê Ngọc Sơn - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam cho biết, việc tận dụng nguồn nhiệt lạnh từ quá trình tái hóa khí LNG để xây dựng hệ thống kho lạnh bảo quản nông sản quy mô lớn sẽ giúp bà con được bảo quản nông sản với chi phí thấp.

LNG - yêu cầu tất yếu, không phải phép thử

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân), với vị thế là trung tâm kinh tế hàng đầu cả nước và có tiềm năng vươn tầm khu vực, TP HCM muốn phát triển nhanh và bền vững thì năng lượng phải đi trước một bước. Đây là ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò then chốt trong toàn bộ cấu trúc tăng trưởng của đô thị.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân).

Trong bối cảnh đó, ông cho rằng, Petrovietnam và các đơn vị thành viên không chỉ dừng lại ở vai trò bảo đảm nguồn cung năng lượng truyền thống, mà cần tiên phong dẫn dắt, thậm chí “kiến tạo” hệ thống năng lượng mới cho TP HCM theo hướng xanh hơn, sạch hơn và thông minh hơn. Điều này gắn chặt với chiến lược năng lượng quốc gia, các nghị quyết lớn của Đảng, cũng như Quy hoạch điện quốc gia điều chỉnh và Luật Điện lực (sửa đổi).

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Bà Rịa - Vũng Tàu (TP HCM) có nhiều tiềm năng để triển khai, hoàn thiện các mô hình phát triển năng lượng phát thải thấp, từ hạ tầng LNG, phát điện khí hiệu suất cao, đến các giải pháp nhiên liệu sinh học. Với quy mô kinh tế lớn và tổng cầu năng lượng rất cao, TP HCM đủ sức tạo ra một thị trường đủ mạnh, giúp doanh nghiệp năng lượng đầu tư mạnh hơn, hiện đại hóa nhanh hơn và nâng cao hiệu quả hoạt động.

“Khi Petrovietnam làm tốt tại TP HCM, mô hình này hoàn toàn có thể nhân rộng ra các địa phương khác. Nếu bảo đảm được nguồn năng lượng dồi dào, chất lượng cao cho một đô thị tăng trưởng hai con số, Tập đoàn sẽ có nền tảng vững chắc để khẳng định vai trò trụ cột quốc gia và nâng tầm vị thế trong khu vực”, ông nhấn mạnh.

Petrovietnam đang giữ vị trí then chốt, vừa là doanh nghiệp năng lượng chủ lực, vừa là chủ thể có khả năng tham gia định hình, kiến tạo hành lang cơ chế chính sách cho LNG.

Từ góc nhìn chính sách, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, phát triển LNG tại TP HCM cần được tiếp cận một cách bài bản, đồng bộ và ở quy mô đủ lớn. Trước hết, thành phố cần một quy hoạch năng lượng đặc thù, gắn chặt với quy hoạch điện và chiến lược năng lượng quốc gia, trong đó xác định rõ lộ trình phát triển LNG theo từng giai đoạn.

Quy hoạch này phải thể hiện sự đồng bộ giữa phát triển nguồn cung (kho cảng LNG, tái hóa khí, nhà máy điện khí), hạ tầng lưới và phân phối, cũng như thị trường tiêu thụ cuối cùng. Nếu chỉ phát triển từng dự án đơn lẻ, thiếu liên kết, chi phí toàn hệ thống sẽ cao và khó tạo động lực chuyển đổi cho doanh nghiệp và người dân.

Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh sự cần thiết của một bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả toàn diện cho các dự án LNG, không chỉ về kinh tế mà còn về mức giảm phát thải, tác động môi trường và khả năng lan tỏa thị trường. Việc minh bạch các chỉ số này sẽ tạo cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách, đồng thời củng cố niềm tin xã hội đối với quá trình chuyển dịch năng lượng.

Về cơ chế, TP HCM cần được trao những chính sách đặc thù đủ mạnh, như ưu đãi thuế trong giai đoạn đầu, tín dụng xanh lãi suất thấp cho dự án năng lượng sạch, hỗ trợ tiếp cận đất đai cho hạ tầng LNG và cơ chế giá điện khí/LNG ổn định, đủ hấp dẫn để nhà đầu tư yên tâm thu hồi vốn dài hạn. Nếu cơ chế đủ thông thoáng và ổn định, thành phố hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu quốc gia về hành lang phát triển LNG.

Cần “luật chơi đúng” cho LNG

Theo chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long, khí thiên nhiên đang chuyển từ vị thế “hàng hóa nhiên liệu” sang “nhiên liệu chiến lược”, gắn với an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và an ninh môi trường. Tuy nhiên, thị trường khí Việt Nam hiện vẫn đối mặt với nhiều “nút thắt” lớn. Trước hết là hành lang pháp lý còn mang nặng tư duy quản lý hành chính của thời kỳ dầu khí truyền thống, chưa phù hợp với một thị trường LNG nhập khẩu, đa chủ thể, nhiều nhà đầu tư cùng tham gia.

PGS.TS Ngô Trí Long: Muốn thị trường khí vận hành hiệu quả, Việt Nam cần chuyển từ tư duy “quản lý theo ngành” sang “quản lý theo thị trường”.

Bên cạnh đó, cơ chế giá khí và điện khí vẫn thiếu các tín hiệu thị trường rõ ràng, thường được đàm phán theo từng dự án, thiếu chỉ số tham chiếu trong nước, chưa tách bạch đầy đủ các cấu phần chi phí và gần như chưa có công cụ phòng vệ rủi ro. Hệ quả là dự án LNG dễ rơi vào thế “mắc kẹt”: hoặc không đủ hấp dẫn nhà đầu tư, hoặc tạo áp lực lên giá điện và ngân sách.

Từ kinh nghiệm quốc tế, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, muốn thị trường khí vận hành hiệu quả, Việt Nam cần chuyển từ tư duy “quản lý theo ngành” sang “quản lý theo thị trường”. Điều này đòi hỏi phải xây dựng một khung pháp lý hiện đại cho thị trường khí, trong đó quy định rõ cấu trúc thị trường, nguyên tắc cạnh tranh, quyền tiếp cận hạ tầng và tách bạch vai trò quản lý nhà nước với hoạt động kinh doanh.

Cùng với đó là thiết kế cơ chế giá khí theo tín hiệu thị trường, nhưng có công cụ bảo vệ các nhóm tiêu dùng dễ bị tổn thương thông qua chính sách an sinh, thay vì can thiệp hành chính làm "méo mó" giá. Quy hoạch hạ tầng LNG cũng cần được tiếp cận theo logic mạng lưới quốc gia, kết nối khu vực, tránh đầu tư manh mún, khép kín theo từng dự án.

Đặc biệt, trong bối cảnh mục tiêu Net Zero vào nằm 2050, mọi quyết định đầu tư LNG hôm nay cần được thiết kế với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm khả năng chuyển đổi sang khí xanh, hydrogen hoặc các dạng nhiên liệu không carbon trong tương lai, tránh nguy cơ “tài sản mắc kẹt”.

Từ hai góc nhìn, có thể thấy, Petrovietnam đang giữ vị trí then chốt, vừa là doanh nghiệp năng lượng chủ lực, vừa là chủ thể có khả năng tham gia định hình, kiến tạo hành lang cơ chế chính sách cho LNG. Thông qua thực tiễn triển khai các dự án LNG, điện khí tại những thị trường lớn như TP HCM, Petrovietnam có thể cung cấp các luận cứ thực tiễn quan trọng để hoàn thiện chính sách, từ quy hoạch, cơ chế giá cho tới mô hình thị trường.

Nếu làm tốt vai trò này, LNG không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải cho TP HCM, mà còn trở thành một trụ cột trong chiến lược chuyển dịch năng lượng quốc gia. Khi đó, câu chuyện LNG sẽ không chỉ là bài toán của một đô thị hay một doanh nghiệp, mà là bước đi quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, sức chống chịu và tính bền vững của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Đình Khương