Từ lá khô hóa chân dung sống: Chuyện người giữ hình Bác bằng chất liệu độc đáo

Mối duyên tình cờ

Vùng Bảy Núi nổi tiếng với những hàng thốt nốt vươn cao đón nắng gió, nhưng mấy ai nghĩ rằng, chính tàu lá khô rụng xuống lại có thể hóa thành những bức tranh nghệ thuật độc đáo. Người thổi hồn vào thứ chất liệu dân dã ấy chính là nghệ nhân Võ Văn Tạng (sinh năm 1942, ngụ xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang).

Cánh đồng Thốt Nốt vùng Bảy Núi, An Giang.

Nhiều năm về trước, khi còn là một cán bộ tín dụng tất tả ngược xuôi qua các phum, sóc của đồng bào Khmer ở vùng Tri Tôn, ông Tạng nào ngờ cuộc đời mình lại rẽ hướng sang một ngã rẽ hoàn toàn khác. Trong một lần đi thẩm định vốn vay, ánh mắt của ông bất chợt bị thu hút bởi những tàu lá thốt nốt khô rơi rụng. Nhìn tấm lá có màu vàng tự nhiên, bề mặt láng mịn, dẻo dai và không bị cong vênh theo thời gian, một ý nghĩ lóe lên trong đầu ông. Thay vì bỏ phí, tại sao không dùng thứ quà tặng dân dã này của quê hương để làm chất liệu hội họa?

Từ trăn trở ban đầu ấy, ông bắt đầu mày mò thử nghiệm. Không cọ vẽ, không bảng màu sặc sỡ, công cụ của ông chỉ là một chiếc bút chuyên dụng kết hợp cùng ngọn lửa nhỏ. Đầu bút được nung nóng, lướt đến đâu là những đường nét cháy xém hiện ra đến đó, đòi hỏi người thực hiện phải có sự kiên nhẫn tuyệt đối và một đôi tay thật vững vàng. Chỉ cần lố tay một chút là hỏng cả tấm lá, thế nhưng qua bàn tay khéo léo, những tàu lá thốt nốt thô mộc dần biến thành những bức tranh sinh động mang đậm hồn cốt xứ Bảy Núi.

Từ những tàu lá thốt nốt khô bỏ đi, qua bàn tay của nghệ nhân đã thành những bức tranh sinh động.

Tính đến nay, hành trình gắn bó với nghề thủ công độc đáo này đã hơn 25 năm. Ở tuổi ngoài 80, đôi tay của nghệ nhân già vẫn không chút lơi lỏng, thoăn thoắt đưa từng đường nét tinh xảo, mảnh dẻ như sợi tóc lướt đều trên nền lá thốt nốt đã ngả màu vàng sẫm.

Trải qua năm tháng thăng trầm, đôi bàn tay tài hoa ấy đã cho ra đời khối lượng tác phẩm đồ sộ với hơn 100.000 bức tranh bút lửa lớn nhỏ. Đặc biệt, tài năng và tâm huyết của ông đã được ghi nhận xứng đáng bằng những dấu ấn kỷ lục cấp quốc gia: vào năm 2010, ông được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục “Nghệ nhân làm tranh bằng lá thốt nốt nhiều nhất Việt Nam” và bức tranh “Bản Di chúc Bác Hồ” bằng lá thốt nốt lớn nhất. Bức tranh di chúc này có hai mặt, gồm hàng chục dòng chữ và hình ảnh tư liệu quý, được ông cùng các cộng sự miệt mài thực hiện suốt gần một tháng trời.

Từ những tàu lá mộc mạc đến chân dung lãnh tụ

Trong gia tài nghệ thuật khổng lồ đó, điểm nhấn sâu sắc, thiêng liêng và tốn nhiều tâm sức nhất chính là mảng đề tài về các vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Ông Tạng đã dành phần lớn thời gian và tình cảm để thực hiện hơn 50.000 bức tranh chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Tôn Đức Thắng.

Hơn 25 năm qua, nghệ nhân Võ Văn Tạng đã thực hiện vẽ hơn 50.000 bức tranh chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Tôn Đức Thắng trên lá thốt nốt.

Dưới ngọn bút lửa của người nghệ nhân miền Tây, từng đường nét chân dung Bác Hồ dần hiện lên vô cùng sống động với vầng trán cao, chòm râu bạc, ánh mắt bao dung cùng nụ cười hiền từ. Cạnh đó, hình ảnh Chủ tịch Tôn Đức Thắng cũng được khắc họa vô cùng trang nghiêm, đong đầy cảm xúc kính trọng. Đối với ông Tạng, việc miệt mài vẽ chân dung hai vị lãnh tụ không đơn thuần là lao động nghệ thuật, mà đó là cách ông gửi gắm niềm tôn kính và lòng tri ân sâu sắc của một người con Nam Bộ.

Không chỉ dừng lại ở việc sáng tác cá nhân, xưởng tranh của nghệ nhân Võ Văn Tạng tại địa phương còn đóng vai trò là cơ sở sản xuất thiết thực, tạo việc làm ổn định cho khoảng hơn 10 lao động tại chỗ với mức thu nhập đều đặn từ 6 đến 10 triệu đồng/tháng. Các sản phẩm tranh lá thốt nốt của cơ sở cũng đã đạt chứng nhận sản phẩm OCOP 4 sao, vươn xa tiêu thụ khắp các tỉnh thành.

Không chỉ dừng lại việc sáng tác tranh, nghệ nhân Võ Văn Tạng còn đào tạo nghề, tạo thu nhập ổn định cho nhiều lao động tại địa phương.

Bên cạnh đó, điều trăn trở lớn nhất của ông suốt những năm qua chính là việc truyền nghề để giữ lại nét tinh hoa độc bản này. Ông đã trực tiếp truyền dạy kỹ thuật vẽ bút lửa trên lá cho hơn 100 học viên, trong đó có khoảng 20 người kiên trì gắn bó lâu dài với nghề.

Giữa không gian thanh bình của miền quê An Giang, tiếng bút lửa xèo xèo trên lá thốt nốt vẫn vang lên đều đặn qua bàn tay của người nghệ nhân già và những lớp thợ tiếp nối. Đó không chỉ là câu chuyện mưu sinh hay phát triển kinh tế từ sản phẩm OCOP, mà còn là hành trình bền bỉ gìn giữ những ký ức, nét đẹp văn hóa của vùng Bảy Núi.