Từ lòng dân đến sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới

Ảnh minh họa: Diễu binh, diễu hành kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Từ giá trị tinh thần đến nguồn lực phát triển

Trong lịch sử phát triển của mỗi quốc gia, sức mạnh thường được nhìn nhận qua tiềm lực kinh tế, quân sự, tài nguyên, dân số và trình độ khoa học, công nghệ. Nhưng đằng sau những nguồn lực có thể đo đếm ấy còn có một nguồn lực đặc biệt: sự gắn bó, đồng thuận và ý chí chung của người dân đối với vận mệnh đất nước. Đó là nguồn lực có khả năng kết nối những con người với điều kiện sống, lợi ích và hoàn cảnh khác nhau thành sức mạnh cộng đồng, tạo nên khả năng vượt qua thử thách và hướng tới những mục tiêu chung.

Trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, vai trò của lòng dân đã được lịch sử khẳng định sâu sắc, từ việc khai phá đất đai, đắp đê, trị thủy đến bảo vệ làng xóm, chống ngoại xâm, người Việt Nam đã hình thành và bồi đắp những giá trị bền vững về tinh thần cộng đồng, đoàn kết, tương thân tương ái và ý thức trách nhiệm đối với quê hương, đất nước.

Tư tưởng trọng dân, thân dân, an dân sớm trở thành một nội dung quan trọng trong truyền thống chính trị Việt Nam. Nguyễn Trãi, trong Bình Ngô đại cáo, đã khẳng định: “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. Hai chữ “yên dân” hàm chứa một quan niệm trị quốc sâu sắc: sự chính đáng và ý nghĩa của việc trị nước trước hết phải được thể hiện ở khả năng bảo vệ, chăm lo cuộc sống bình yên của nhân dân.

Khi lợi ích quốc gia hòa quyện với nguyện vọng của nhân dân, khi ý chí của những người lãnh đạo gặp gỡ với ý chí của cộng đồng, sức mạnh dân tộc có thể được nhân lên vượt xa những giới hạn về điều kiện vật chất. Ngược lại, sự xa rời đời sống Nhân dân, những bất công và sự suy giảm trách nhiệm của người cầm quyền có thể làm xói mòn nền tảng xã hội, ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển đất nước.

Kế thừa và phát triển truyền thống ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt Nhân dân ở vị trí trung tâm trong tư tưởng về cách mạng, về Đảng cầm quyền và Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Trong bài Dân vận đăng trên Báo Sự thật ngày 15/10/1949, Người khẳng định: “Lực lượng của dân rất to. Việc dân vận rất quan trọng”. Đây không chỉ là chỉ dẫn về công tác vận động quần chúng mà còn thể hiện nhận thức sâu sắc về nguồn gốc sức mạnh của cách mạng. Nhân dân không chỉ là lực lượng được huy động thực hiện các nhiệm vụ cách mạng, mà còn là chủ thể sáng tạo lịch sử, là nguồn gốc của sức mạnh và là mục tiêu phục vụ của Đảng, Nhà nước. Muốn phát huy sức dân, trước hết phải tôn trọng nhân dân, chăm lo lợi ích chính đáng, thực hành dân chủ, tạo điều kiện để người dân phát huy năng lực và trách nhiệm của mình.

Trong lịch sử, lòng dân thường được thử thách và khẳng định qua những thời khắc quyết định vận mệnh dân tộc, nhưng trong đời sống hiện đại, lòng dân còn được hình thành, bồi đắp thông qua những trải nghiệm thường ngày của người dân đối với sự phát triển đất nước, thông qua hoạt động của các thiết chế xã hội và hiệu quả thực thi chính sách.

Sự phát triển của kinh tế thị trường, quá trình đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi sâu sắc cơ cấu xã hội, quan hệ cộng đồng cũng như nhu cầu và kỳ vọng của người dân. Bên cạnh những giá trị chung về độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia, người dân ngày càng quan tâm đến chất lượng cuộc sống, cơ hội phát triển, sự công bằng, an toàn xã hội và khả năng tham gia vào những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của mình.

Trong bối cảnh đó, có thể nhận diện quá trình hình thành lòng dân theo một mạch vận động: từ niềm tin đến đồng thuận, từ đồng thuận đến sự gắn kết cộng đồng và ý chí chung, để lòng dân trở thành sức mạnh tập thể. Khi sự đồng thuận được củng cố bằng những trải nghiệm công bằng, trách nhiệm và sự tham gia tự giác, lòng dân có thêm nền tảng bền vững. Đây là mối quan hệ tương tác, không phải chuỗi nhân quả tất yếu: đồng thuận hình thức hay niềm tin thiếu cơ sở đều khó duy trì sức mạnh lâu dài.

Tuy nhiên, niềm tin không phải là một nguồn lực bất biến, càng không thể được duy trì lâu dài chỉ bằng những lời kêu gọi hay cam kết. Niềm tin được hình thành và tích lũy qua thực tiễn, từ sự nhất quán giữa lời nói và hành động, giữa mục tiêu chính sách và hiệu quả thực hiện, giữa trách nhiệm được xác lập với những kết quả mà người dân có thể cảm nhận.

Đối với người dân, hiệu quả lãnh đạo và quản lý trước hết được nhận biết từ những vấn đề gần gũi: thủ tục hành chính có thuận tiện, minh bạch hay không; quyền lợi chính đáng có được bảo vệ; kiến nghị có được giải quyết; cơ hội học tập, việc làm và chăm sóc sức khỏe có được mở rộng; những khó khăn trong cuộc sống có được quan tâm và tháo gỡ kịp thời hay không. Chính từ những trải nghiệm ấy, niềm tin đối với các thiết chế công quyền từng bước được củng cố hoặc suy giảm.

Tại phiên khai mạc Đại hội XIV của Đảng, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định niềm tin của nhân dân đối với Đảng được xây dựng từ việc làm, sự công tâm, liêm chính của cán bộ, hiệu quả của bộ máy và sự công bằng trong thụ hưởng; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, giải quyết những bức xúc chính đáng. Quan điểm ấy đặt việc củng cố niềm tin trong mối quan hệ trực tiếp với trách nhiệm thực thi và kết quả chính sách, thay vì xem niềm tin như một yêu cầu tuyên truyền đơn thuần.

Khảo sát về các yếu tố tác động đến niềm tin đối với các thiết chế công quyền do Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) công bố năm 2026 cũng cho thấy mối liên hệ đáng chú ý giữa niềm tin với cách người dân đánh giá tính đáng tin cậy, khả năng đáp ứng, sự liêm chính, công khai và công bằng của các cơ quan công quyền. Đặc biệt, cảm nhận của người dân về việc tiếng nói của mình có được quan tâm trong quá trình ra quyết định là một yếu tố có liên hệ rõ rệt với mức độ tin tưởng vào chính phủ.

Đổi mới phương thức lãnh đạo để quy tụ và phát huy sức mạnh nhân dân

Một đường lối đúng đắn có thể xác lập mục tiêu và định hướng phát triển, nhưng để những mục tiêu ấy trở thành hiện thực cần có thể chế phù hợp, bộ máy thực thi hiệu quả và sự tham gia tích cực của toàn xã hội. Vì vậy, khả năng chuyển hóa lòng dân thành sức mạnh phát triển quốc gia phụ thuộc quan trọng vào chất lượng lãnh đạo, phương thức cầm quyền và hiệu quả vận hành của hệ thống chính trị.

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ phương thức lãnh đạo, cầm quyền theo hướng khoa học, dân chủ, pháp quyền, hiện đại, vì lợi ích quốc gia - dân tộc và vì nhân dân. Nội dung quan trọng của Nghị quyết là lấy chất lượng quyết sách, kết quả thực hiện, sự phát triển của đất nước và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo hiệu quả lãnh đạo, cầm quyền. Điều đó cho thấy yêu cầu đánh giá hiệu quả lãnh đạo không chỉ từ quá trình xây dựng, ban hành chủ trương, mà phải chú trọng kết quả cuối cùng và những tác động thực chất đối với đời sống xã hội.

Nghị quyết cũng đồng thời nhấn mạnh phương thức lãnh đạo, cầm quyền có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuyển hóa tầm nhìn, mục tiêu, đường lối của Đảng thành kết quả thực tiễn. Đây cũng chính là khâu then chốt để sức mạnh của nhân dân được quy tụ và phát huy. Bởi một chủ trương đúng đắn nhưng chậm được thể chế hóa, một chính sách tiến bộ nhưng thiếu điều kiện thực hiện, hay một bộ máy được tổ chức hợp lý nhưng vận hành kém hiệu quả đều có thể tạo ra khoảng cách giữa mục tiêu chính trị và kết quả thực tế. Vì thế, trước hết phải tiếp tục nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện, đề cao trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân, nhất là người đứng đầu.

Hiệu quả lãnh đạo phải được thể hiện bằng năng lực giải quyết những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ những điểm nghẽn phát triển và cải thiện đời sống nhân dân. Những kết quả ấy không chỉ tạo ra lợi ích kinh tế-xã hội mà còn góp phần củng cố niềm tin, khuyến khích người dân chung sức thực hiện những mục tiêu lớn của đất nước. Cần nhận thức đầy đủ rằng đồng thuận xã hội không đồng nghĩa với sự đồng nhất tuyệt đối về ý kiến. Trong một xã hội ngày càng đa dạng về cơ cấu, lợi ích và nhu cầu, những khác biệt trong nhận thức, kỳ vọng và đánh giá chính sách là điều bình thường. Điều quan trọng của hoạt động lãnh đạo, quản trị là lắng nghe, đối thoại, hài hòa lợi ích, tạo điều kiện để các chủ thể cùng tìm kiếm điểm chung trên cơ sở lợi ích quốc gia-dân tộc.

Đổi mới phương thức lãnh đạo cần gắn chặt với phát huy dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân. Người dân không chỉ là đối tượng thực hiện, thụ hưởng chính sách, mà còn là chủ thể tham gia xây dựng, giám sát, đánh giá chính sách và đóng góp những sáng kiến phát triển. Từ sản xuất, kinh doanh, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa đến quản trị cộng đồng, tri thức, kinh nghiệm và sáng tạo của Nhân dân đều là những nguồn lực cần được trân trọng, khơi dậy và phát huy.

Trong quá trình ấy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị-xã hội có vai trò quan trọng trong việc đại diện, tập hợp, phản ánh ý kiến nhân dân, tổ chức giám sát, phản biện xã hội và góp phần xây dựng đồng thuận. Đổi mới hoạt động của Mặt trận không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, vận động mà còn phải tăng cường khả năng nắm bắt những vấn đề nảy sinh từ cơ sở, phản ánh trung thực nguyện vọng của người dân, thúc đẩy giải quyết những kiến nghị chính đáng và phát huy các nguồn lực cộng đồng.

Phát biểu tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương lần thứ I, tháng 9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Trong mọi thời kỳ, lòng dân yên thì xã tắc bền”. Tổng bí thư đồng thời yêu cầu chuyển từ phong trào hình thức sang kết quả thực chất, mở rộng đối thoại xã hội, phát huy dân chủ gắn với kỷ cương và pháp quyền. Tư tưởng này làm rõ rằng củng cố lòng dân phải bắt đầu từ những việc cụ thể có ích cho cộng đồng và từ cơ chế để tiếng nói của người dân được lắng nghe, phản hồi, chuyển hóa thành hành động.

Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu gần dân, sát dân và phục vụ nhân dân càng trở nên trực tiếp. Cấp cơ sở không chỉ là nơi tổ chức thực hiện chính sách mà còn là nơi người dân thường xuyên tiếp xúc, đánh giá hoạt động của hệ thống chính trị. Chất lượng phục vụ, thái độ và trách nhiệm của cán bộ, khả năng giải quyết công việc và những vướng mắc phát sinh trong đời sống đều có tác động đến niềm tin của cộng đồng.

Khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI đòi hỏi phải huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực quốc gia. Bên cạnh vốn, tài nguyên, khoa học, công nghệ và chất lượng thể chế, cần đặc biệt coi trọng nguồn lực con người và những nguồn lực xã hội được hình thành từ niềm tin, tinh thần hợp tác, trách nhiệm cộng đồng và ý chí vươn lên.

Một nền quản trị hiệu quả không chỉ có khả năng phân bổ, sử dụng tốt các nguồn lực thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước, mà còn phải tạo lập môi trường thuận lợi để những nguồn lực trong nhân dân được khơi thông, kết nối và phát huy. Đó là nguồn lực từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, từ trí tuệ của đội ngũ trí thức, doanh nhân, người lao động, từ sức sáng tạo của thế hệ trẻ, từ những tri thức, kinh nghiệm được tích lũy trong cộng đồng và sự đóng góp của người Việt Nam ở nước ngoài.

Tuy nhiên, những nguồn lực ấy chỉ có thể được huy động một cách bền vững khi người dân có niềm tin vào môi trường phát triển, vào tính ổn định, minh bạch của thể chế, vào cơ hội được tham gia và thụ hưởng thành quả một cách công bằng. Xây dựng niềm tin phải gắn với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng, bảo đảm công bằng và mở rộng cơ hội phát triển.

Cùng với đó, cần coi trọng việc lắng nghe và nhận diện những biến đổi trong tâm tư, nguyện vọng và kỳ vọng của Nhân dân. Trong điều kiện xã hội chuyển biến nhanh chóng, những thông tin thu được từ các kênh hành chính hoặc các chỉ tiêu kinh tế - xã hội truyền thống chưa đủ phản ánh toàn diện đời sống xã hội. Việc nghiên cứu, khảo sát mức độ hài lòng, sự tham gia và niềm tin của người dân có thể cung cấp thêm những bằng chứng cần thiết để hoạch định, giám sát và điều chỉnh chính sách.

Nhìn rộng hơn, sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới không chỉ được thể hiện ở quy mô nền kinh tế, trình độ khoa học, công nghệ hay khả năng cạnh tranh quốc tế, mà còn ở năng lực gắn kết xã hội, quy tụ những khát vọng phát triển và chuyển hóa tiềm năng của con người thành những giá trị thực tiễn. Một đất nước có môi trường thể chế thuận lợi, có những công dân chủ động, sáng tạo, có tinh thần đoàn kết và trách nhiệm cộng đồng sẽ có thêm những điều kiện quan trọng để phát triển nhanh và bền vững.

Từ tư tưởng “dân là gốc” trong truyền thống đến yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng hôm nay có một giá trị xuyên suốt: Nhân dân vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực quyết định của sự phát triển. Muốn quy tụ lòng dân, trước hết phải tạo dựng niềm tin bằng sự công tâm, liêm chính và những kết quả thiết thực; từ niềm tin phải xây dựng đồng thuận qua dân chủ, đối thoại và hài hòa lợi ích; từ đồng thuận phải khơi dậy hành động tự giác, đoàn kết và sáng tạo. Chính quá trình ấy làm cho lòng dân trở thành sức mạnh hiện hữu của quốc gia.

Trong kỷ nguyên mới, điều có ý nghĩa quyết định không chỉ là quy tụ được lòng dân, mà còn phải làm cho sức dân được phát huy, trí dân được khơi dậy, quyền làm chủ của Nhân dân được bảo đảm và mỗi người dân đều có cơ hội đóng góp, thụ hưởng thành quả phát triển. Khi lòng dân hội tụ với ý Đảng, khát vọng dân tộc được chuyển hóa thành hành động và sức sáng tạo của toàn xã hội, đó chính là nền tảng vững chắc để xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc.