Từ mái đình An Mỹ

Hơn 1 thế kỷ giữa lòng phố núi

Giữa không gian tĩnh lặng của ngôi đình cổ, ông Đoàn Thế Nghè (SN 1945, quê ở huyện Phù Mỹ cũ, thành viên Ban Hộ đình) chậm rãi bước qua sân đình, tay vuốt nhẹ lên bức bình phong đã nhuốm màu thời gian.

Gắn bó với đình An Mỹ từ năm 1970, ông được xem như “cuốn sử sống” bởi thuộc gần như từng gốc cây, viên gạch và những câu chuyện xưa của nơi này.

Theo ông Nghè, đình An Mỹ được dựng từ năm 1915 để tưởng nhớ các bậc tiền hiền có công khai hoang, lập làng trên vùng đất mới. Thuở đầu, đình nằm tại khu vực nghĩa trang An Mỹ (hiện còn bia tưởng niệm và mộ các bậc tiền hiền) và mang tên Quảng Định - ghép từ quê gốc của những lưu dân đến từ Quảng Ngãi và Bình Định.

“Đến năm 1926, vợ chồng ông Nguyễn Mai Luật và bà Trần Thị Hạnh hiến đất để dân làng dời đình về vị trí mới. Từ đó, đình mang tên An Mỹ - kết hợp từ An Nhơn và Phù Mỹ (tỉnh Bình Định cũ) - quê hương của ông bà hiến đất, đồng thời gửi gắm ước vọng về vùng đất bình an, tươi đẹp” - ông Nghè kể.

Bức bình phong và 2 trụ biểu trước sân đình An Mỹ lưu giữ dấu tích kiến trúc xưa. Ảnh: Đ.L

Theo ông Nguyễn Chí (SN 1955, quê Phù Mỹ, người đã theo gia đình đến sống gần khu vực đình An Mỹ từ năm 1969), vợ chồng ông Nguyễn Mai Luật và bà Trần Thị Hạnh là những người có công chiêu dân lập làng. Đình An Mỹ là nơi bà con hội họp, thờ cúng tiền nhân.

Ông Nguyễn Đức (SN 1948, quê Phù Mỹ) kể: “Năm 1972, bà con chung sức dựng lại đình. Đến năm 2004, nhiều người góp tiền của, công sức xây lại chánh điện.

Năm 2014, Ban Hộ đình cùng người dân góp công, góp của xây mới tường rào, sân đình, đường vào đình; tôn tạo bình phong và trụ cổng. Nhờ vậy đình mới khang trang hơn”.

Đến nay, đình An Mỹ vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật giá trị như bức bình phong, hai trụ biểu có văn tự Hán - Nôm, hộp đựng sắc thần bằng gỗ sơn son, bức hoành phi đề ba chữ An Mỹ Đình, cùng cặp liễn đối được chế tác từ cuối những năm 30 của thế kỷ trước.

Chiếc hộp đựng sắc thần bằng gỗ sơn son được bảo quản tại đình An Mỹ. Ảnh: Đ.L

Tiếp nối truyền thống, mở hướng tương lai

Đình An Mỹ không chỉ mang đậm nét cổ kính mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng giàu sức sống trong hiện tại.

Hằng năm, ngoài lễ Khai sơn và Thanh minh, đình duy trì 2 ngày lễ lớn là tế xuân (20-2 âm lịch) và tế thu (20-8 âm lịch) nhằm tưởng nhớ tiền nhân, cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, đồng thời gắn kết tình làng nghĩa xóm.

Hiện Ban Hộ đình có 7 thành viên tham gia chăm nom, gìn giữ di tích. Trong đó, ông Đoàn Thế Nghè là người trực tiếp lo hương khói thường xuyên.

“Chúng tôi già rồi, giữ được ngày nào hay ngày đó. Chỉ mong con cháu sau này còn nhớ gốc rễ nơi này là chỗ ông bà khai hoang lập nghiệp” - ông Nghè bộc bạch.

Người dân địa phương tổ chức các lễ cúng tế truyền thống tại đình An Mỹ. Ảnh: Đ.L

Những ngày lễ lớn, con trai ông Nghè là anh Đoàn Thế Thoại (SN 1976) thường tranh thủ thời gian đến phụ dọn dẹp, chuẩn bị hương án, hỗ trợ các bậc cao niên tổ chức nghi lễ.

“Cha tôi gắn bó với đình cả đời. Tôi lớn lên nhận thức rõ ý nghĩa của việc này nên cũng muốn góp chút công sức, cũng là làm gương để lớp trẻ sau này còn biết đường mà tiếp nối” - anh Thoại chia sẻ.

Cùng chung tâm huyết, ông Trần Ngọc Du (SN 1966, quê Phù Mỹ, thành viên Ban Hộ tự) thường xuyên có mặt trong các dịp lễ cúng, dọn dẹp khuôn viên và đón khách đến tìm hiểu về đình.

“Người dân địa phương xem đình như ngôi nhà chung. Mỗi khi có lễ hay ngày cúng tiền hiền, bà con đều về đông đủ. Tình làng nghĩa xóm nhờ vậy mà gắn bó hơn” - ông Du nói.

Theo ông Du, lớp người lớn tuổi đang cố gắng giữ những nghi lễ truyền thống, nhưng để di sản sống lâu dài thì cần có sự tiếp nối của thế hệ trẻ. “Nếu thanh niên, học sinh hiểu được lịch sử đình làng, các em sẽ biết trân trọng quê hương mình hơn” - ông Du nói.

Trong sân đình, anh Nguyễn Luân Thành Phát (SN 2006, phường Pleiku) cùng nhóm bạn đến dọn dẹp trước ngày lễ.

“Tôi quê gốc ở Bình Định (cũ), nghe ông bà kể gia đình lên đây lập nghiệp từ lâu. Đến đình mới hiểu thêm thế hệ trước đã gian nan thế nào để gầy dựng xóm làng. Tôi thấy tự hào vì giữa phố núi vẫn còn một nơi lưu giữ truyền thống văn hóa làng như vậy” - Phát chia sẻ.

Bia tưởng niệm di tích đình Quảng Định nằm trong khu vực nghĩa trang An Mỹ (phường An Phú), ghi dấu vị trí ngôi đình đầu tiên của cư dân khai hoang lập làng. Ảnh: Đ.L

Hiện tại, các hạng mục của đình hiện đã xuống cấp theo thời gian. “Tôi mong các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ kinh phí tôn tạo đình An Mỹ. Nếu được đầu tư bài bản, đình sẽ khang trang hơn, không chỉ con cháu tìm về mà có thể thu hút cả du khách ưa thích tìm hiểu truyền thống văn hóa - lịch sử của một vùng đất” - ông Nghè bày tỏ.

Theo ông Nguyễn Xuân Hà - Phó Chủ tịch UBND phường An Phú, đình An Mỹ là thiết chế văn hóa truyền thống tiêu biểu, gắn liền với quá trình khai hoang lập làng của cư dân người Kinh tại địa phương.

Phường đã phối hợp với cộng đồng dân cư từng bước tu bổ, tôn tạo đình; duy trì các lễ tế xuân, tế thu; đồng thời hoàn thiện hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng di tích cấp tỉnh.

“Thời gian tới, phường sẽ phát huy giá trị đình An Mỹ gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch văn hóa - nông nghiệp. Chúng tôi mong nơi đây trở thành điểm sinh hoạt cộng đồng, nơi thế hệ trẻ đến tìm hiểu lịch sử quê hương” - ông Hà cho biết.