Từ 'nếp nhà' đến nền tảng tư tưởng của Đảng - vai trò của phụ nữ Quân đội - Bài 1: Từ nhà... ra đến nước

Gia đình nơi ươm dưỡng văn hóa dân tộc

Gia đình là “tế bào” của xã hội, là “thành trì” của Tổ quốc, nơi khởi nguồn và nuôi dưỡng những giá trị văn hóa, đạo lý, nhân cách người Việt Nam. Trong không gian gia đình, những giá trị cốt lõi như lòng yêu nước, tinh thần hiếu nghĩa, sự thủy chung, đức hy sinh, tính cộng đồng, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” được hình thành, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác một cách tự nhiên và bền bỉ. Từ những lời ru của mẹ, cách ứng xử của cha mẹ với ông bà, hàng xóm, xã hội hay những bữa cơm sum vầy đậm tình thân đã góp phần tạo nên nhân cách và hồn cốt văn hóa Việt Nam.

Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, hệ giá trị gia đình không ngừng vận động, biến đổi. Thuở bình minh của xã hội nông nghiệp lúa nước, người phụ nữ trở thành “Tay hòm chìa khóa”, vai trò của người bà, người mẹ được đề cao trong quản lý, giáo dục con cái, vì vậy, tục ngữ có câu “Phúc đức tại mẫu”, “Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà”. Hình ảnh Hai Bà Trưng là minh chứng cụ thể cho khí phách của phụ nữ Việt Nam đền nợ nước, trả thù nhà: “Một xin rửa sạch nước thù / Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng /Ba kẻo oan ức lòng chồng...”.

Khi Nho giáo du nhập, gia đình chuyển sang mô hình phụ quyền với trật tự, kỷ cương, lấy chữ “hiếu” và tam tòng, tứ đức làm nền tảng đạo đức. Quá trình tiếp biến ấy, người phụ nữ vẫn duy trì vị trí chủ động, chi phối hoạt động kinh tế gia đình và đời sống xã hội.

Khối nữ chiến sĩ Thông tin tham gia diễu binh, diễu hành trong Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19-8-1945 / 19-8-2025) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2-9-1945 / 2-9-2025). Ảnh: Ban Ảnh Báo Quân đội nhân dân

Trong các cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, hệ giá trị gia đình chuyển biến sâu sắc, đặt lợi ích quốc gia lên trên hết, trước hết. Chữ “Trung” với Tổ quốc trở thành chuẩn mực cao nhất, gắn kết các thành viên trong gia đình bằng lý tưởng, niềm tin và sự hy sinh cao cả. Lớp lớp phụ nữ Việt Nam sẵn sàng dâng hiến tuổi xuân cho đất nước, từ Nguyễn Thị Minh Khai, Võ Thị Sáu, Nguyễn Thị Định đến chị Út Tịch đều nêu cao tinh thần bất khuất “Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, hay “còn cái lai quần cũng đánh”. Và, trên khắp dải đất hình chữ S, biết bao bà mẹ Việt Nam đã tiễn đưa những người thân yêu nhất lên đường chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân. Sự hy sinh thầm lặng ấy đã góp phần bồi đắp, nâng tầm hệ giá trị gia đình Việt Nam trong dòng chảy lịch sử dân tộc, tạo nên mẫu số chung của văn hóa Việt Nam “từ nhà… ra đến nước”.

“Từ nhà… ra đến nước” trở thành hệ quy chiếu văn hóa - xã hội phản ánh logic phát triển của dân tộc Việt Nam. Nhà - gia đình, chính là điểm khởi đầu, “nền tảng gốc rễ” của toàn bộ cấu trúc làng và nước. Nước là một cái nhà lớn, nhà là một cái nước nhỏ. Mọi giá trị của làng, xã và quốc gia đều được ươm dưỡng từ gia đình. Gia đình là nơi hình thành nhân cách con người, nơi người mẹ truyền thụ cho con những bài học đầu tiên về đạo lý làm người, về cách ứng xử và trách nhiệm xã hội. Nhà - làng - nước trở thành ba trụ cột của văn hóa gia đình, văn hóa làng và văn hóa nước. Ba trụ cột đó chống đỡ và bảo vệ tính cộng đồng và tính nhân văn của con người Việt Nam. Trong đó, người phụ nữ là hạt nhân, trung tâm cố kết ba trụ cột thành “lá chắn mềm”, bảo vệ làng, nước từ chính hệ giá trị chuẩn mực của gia đình.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm và đề cao vai trò của gia đình: “Gia đình là tế bào của xã hội. Quan tâm đến gia đình là đúng, vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt hơn, hạt nhân của xã hội là gia đình. Chính vì vậy, muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội là phải chú ý hạt nhân cho tốt”[1]. Cùng với đó, Người cũng đánh giá vai trò của phụ nữ: “Nói phụ nữ là nói phân nửa xã hội”, phụ nữ là người dệt thêu nên non sông gấm vóc Việt Nam, góp phần hiện thực hóa chân lý sáng ngời của Chủ tịch Hồ Chí Minh về: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”.

Kế thừa tư tưởng của Người, tại Đại hội lần thứ XIV, Đảng ta chủ trương: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”[2]; “Chăm lo xây dựng phụ nữ Việt Nam thời đại mới, phát huy truyền thống, tiềm năng, thế mạnh, trí tuệ và tinh thần làm chủ, khát vọng vươn lên của phụ nữ, tích cực xây dựng gia đình Việt Nam tiến bộ, văn minh, no ấm, hạnh phúc”[3].

Đưa nghị quyết vào cuộc sống, phụ nữ Quân đội thi đua xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần kiến tạo sức mạnh mềm quốc gia từ “nếp nhà”.

Nữ sĩ quan gìn giữ hòa bình Việt Nam cùng các em nhỏ tại Trung Phi. Ảnh: qdnd.vn

Vun đắp hệ giá trị gia đình - Sức mạnh mềm quốc gia

Phụ nữ Quân đội là một bộ phận tiêu biểu của phụ nữ Việt Nam, hội tụ phẩm chất truyền thống “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”; đồng thời mang vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam hiện đại “Tự tin, tự trọng, trung hậu, đảm đang”. Trong thời kỳ mới, họ tiếp tục khẳng định bản sắc riêng với các tiêu chí “Trí tuệ, bản lĩnh, kỷ cương, nhân ái”, trở thành lực lượng nòng cốt trong gìn giữ, xây dựng và lan tỏa hệ giá trị gia đình Việt Nam.

Dù ở cương vị lãnh đạo, chỉ huy, sĩ quan cấp tướng đến cấp úy, quân nhân chuyên nghiệp hay công nhân viên quốc phòng, phụ nữ Quân đội đều là người vợ đảm, mẹ hiền, con thảo trong gia đình. Họ là người giữ lửa, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần, giáo dục con cái, xây dựng nền nếp gia phong chuẩn mực. Là người thầy đầu tiên, họ dạy con “học ăn, học nói, học gói, học mở”, trao truyền lòng yêu nước, tính kỷ luật, sự trung thực, nhân ái và trách nhiệm công dân. Phụ nữ Quân đội còn là cầu nối giữa gia đình với đơn vị, giữa hậu phương với tiền tuyến, góp phần xây dựng hậu phương Quân đội vững chắc, phát huy và lan tỏa phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ trong lòng nhân dân.

Với thiên chức của người mẹ và bản lĩnh của người quân nhân, phụ nữ Quân đội nhận diện đúng, phản bác kịp thời hành vi, luận điệu sai trái, thù địch ngay từ trong gia đình, đơn vị và cộng đồng. Trên mặt trận không khói súng, họ là “người gác cổng” tiếp nhận, thanh lọc và truyền tải thông tin, định hướng tư tưởng đúng đắn cho người thân, đồng chí, đồng đội, để rồi con cái họ bước ra xã hội trở thành người có ích cho đất nước, cùng giúp đỡ lẫn nhau thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.

Đứng trước diễn biến nhanh, đa chiều, phức tạp của tình hình thế giới, khu vực, trong nước với những thời cơ và thách thức đan xen, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và không gian số, đời sống gia đình quân nhân bị tác động sâu sắc đa chiều. Áp lực công việc trong đơn vị ngày càng cao, người chồng thường xuyên xa nhà, môi trường sống biến đổi nhanh... khiến vai trò của phụ nữ Quân đội ngày càng lớn hơn. Đối mặt với “ma trận” ấy, họ không chỉ là “trụ cột”, giữ cho trong ấm ngoài êm, mà còn là điểm tựa tinh thần gắn kết các thành viên. Mỗi gia đình quân nhân ấm no, tiến bộ, hạnh phúc chính là “pháo đài mềm” góp phần lưu giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh, hiện đại, lan tỏa hình ảnh đẹp của phụ nữ Việt Nam “Tự tin, tự trọng, trung hậu, đảm đang” và phẩm chất đặc trưng “Trí tuệ, bản lĩnh, kỷ cương, nhân ái”, nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên phát triển hùng cường.

Bên cạnh đó, nữ quân nhân còn tích cực chuyển hóa những giá trị cốt lõi của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng, sự nghiệp xây dựng Quân đội bằng sự nêu gương, dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung, là hạt nhân của tinh thần đoàn kết, sống nghĩa tình ở đơn vị... Đó là cách họ tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, không ồn ào, không đao to, búa lớn, mà từ chính vai trò thiên chức của người mẹ, người vợ trong gia đình, vị trí ở đơn vị, bằng cách họ giữ gìn nền nếp, giáo dục nhân cách và lan tỏa những giá trị tốt đẹp Bộ đội Cụ Hồ.

Một lời dạy con về lòng trung thực, một cách ứng xử chuẩn mực của người mẹ, một thái độ sống có trách nhiệm trước cộng đồng hay sự tỉnh táo trước những thông tin sai lệch, trái chiều... trở thành “sức đề kháng”, “vũ khí” trước các quan điểm sai trái, thù địch. Từ những điều bình dị ấy, phụ nữ Quân đội trở thành người giữ nhịp sống trong gia đình, lan tỏa giá trị văn hóa Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới, văn hóa Việt Nam, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng trong Quân đội.

Bản lĩnh phụ nữ Việt Nam thời đại mới

Hình ảnh Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trẻ tuổi nhất nước, nhận danh hiệu vào năm 2018 khi 55 tuổi, mẹ Lê Thị Minh Thủy ở phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa - biểu tượng của bản lĩnh và sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ Việt Nam, phụ nữ trong lực lượng vũ trang giữa thời bình. Mẹ từng chịu nỗi đau quá lớn khi cả chồng và con trai đều anh dũng hy sinh trong lúc thực hiện nhiệm vụ bay giữa thời bình. Hai lần tiễn biệt người thân yêu nhất, nhưng mẹ đã không gục ngã trước mất mát, không bi lụy hay tuyệt vọng, mẹ vẫn lặng lẽ giữ gìn mái ấm, trở thành điểm tựa tinh thần cho gia đình bằng nghị lực, sự thủy chung và niềm tin son sắt vào lý tưởng cách mạng mà chồng và con mẹ đã cống hiến, hy sinh. Vượt lên nỗi đau mất mát, mẹ Thủy đã giữ gìn gia đình như một không gian của niềm tin, của đạo lý và của lý tưởng cách mạng - nơi những giá trị văn hóa tiếp tục được trao truyền qua nhiều thế hệ và làm giàu hệ giá trị quốc gia.

Trung tá QNCN Nguyễn Thị Hồng Hà, nhân viên trực tổng đài Trường Sĩ quan Lục quân 1, với đặc thù công việc của chị gắn liền với những ca trực đêm. Có lần con trai hỏi: Sao đêm mẹ không ở nhà với con? Chị đã chạnh lòng... và tận dụng hết thời gian có thể để ở bên con, đặc biệt là những bữa cơm. Đó là khoảng thời gian quý giá nhất để chị dạy con sự sẻ chia, tự lập và đề cao ý thức trách nhiệm. Chị đã tiếp sức để con trai noi gương, trở thành sĩ quan, tiếp nối và lan tỏa giá trị gia đình quân nhân.

Tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, Thiếu tá Vũ Nhật Hương (Phòng Hợp tác quốc tế, Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam) bày tỏ: “Trước khi lên đường, tôi đặt ra cho mình rất nhiều kỳ vọng và mong muốn. Trên tất cả là sẽ làm tốt những kỳ vọng của gia đình, cơ quan tin tưởng và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng bạn bè quốc tế, đồng nghiệp và người dân bản địa về một Việt Nam hòa bình và nhân ái”. Tất cả trở thành nguồn lực tinh thần để chị cống hiến, trực tiếp chuyển tải thông điệp về hòa bình, về người phụ nữ Việt Nam cũng như những giá trị tốt đẹp của dân tộc Việt Nam đến với bạn bè thế giới.

Chồng của Thiếu tá QNCN Đào Mai Anh, nhân viên quân y Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn Thông tin 604, Quân khu 2 công tác xa nhà biền biệt. Chị thay chồng lặng lẽ vun đắp nếp nhà, nuôi dạy con bằng kỷ cương, tình yêu thương và những giá trị sống chuẩn mực. Chính từ mái ấm ấy, những phẩm chất tốt đẹp được bồi đắp, góp phần gìn giữ và lan tỏa nếp nhà, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ gốc rễ gia đình.

Với gia đình đơn thân như Thiếu tá Hoàng Hải Hà, công tác tại Học viện Phòng không - Không quân, vừa làm "cha", vừa làm mẹ, nên chị đã cố gắng “bù đắp - kiến tạo - làm đầy” hệ giá trị gia đình mình bằng chính “Trí tuệ, bản lĩnh, kỷ cương, nhân ái” của người phụ nữ Quân đội trong thời kỳ mới. Chính sự "làm" ấy, gia đình của mẹ con chị vẫn là chốn bình yên để trở về!

Ở phụ nữ Quân đội, dù phải đối mặt với bao khó khăn, thách thức, họ vẫn luôn thể hiện trọng trách, chủ động thích ứng, biến nghịch cảnh thành điểm tựa, động lực để vươn lên. Họ hiểu rằng, Tổ quốc luôn trong tim và gia đình là nơi bình yên để trở về. Vun đắp hệ giá trị gia đình Việt Nam, chính họ đang góp phần xây dựng sức mạnh mềm quốc gia. Mỗi gia đình trở thành “tuyến phòng thủ” vững chắc, đủ sức ngăn chặn và đẩy lùi những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Khi mỗi thành viên trong gia đình được giáo dục về lòng trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, nhân ái... thì những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, thậm chí tham nhũng, lãng phí sẽ không có môi trường để nảy sinh và phát triển. Đó là minh chứng, phụ nữ Quân đội không chỉ “giữ lửa” mà còn “giữ gốc” của hệ giá trị gia đình Việt Nam, cũng là chân lý “Gốc có vững, cây mới bền”, “Nhà có vững, nước mới an”.

(còn nữa)

[1] Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập12, tr.300.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, tr.97.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, tr.123.