Từ nghề dầu tràm truyền thống đến sản phẩm OCOP vùng gò đồi Quảng Trị

Giữa cái nắng hè như đổ lửa của miền Trung, theo lời giới thiệu của cán bộ Phòng Kinh tế, chúng tôi tìm về cơ sở sản xuất dầu tràm của chị Giáo Vượng ở thôn Minh Tiến, xã Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị. Từ xa, mùi thơm đặc trưng của lá tràm đã phảng phất giữa vùng gò đồi nắng gió, nơi nghề nấu dầu tràm truyền thống vẫn được người dân bền bỉ gìn giữ.

Người dân xã Tân Mỹ thu hái lá tràm nguyên liệu trên vùng gò đồi phục vụ sản xuất tinh dầu tràm.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống nấu tinh dầu, chị Vượng lớn lên cùng hương thơm của những mẻ dầu được chưng cất từ cây cỏ tự nhiên. Dù nhiều hộ dân trong vùng lần lượt bỏ nghề vì thu nhập bấp bênh, chị vẫn chọn gắn bó với nghề truyền thống của gia đình.

Năm 2011, trước thực tế cây dầu chổi ngày càng khan hiếm, được chính quyền địa phương động viên, chị chuyển sang nấu dầu tràm. Những ngày đầu, lượng tinh dầu thu được ít trong khi công sức bỏ ra nhiều, có lúc gia đình tính chuyện dừng nghề.

Vợ chồng chị Giáo Vượng thu hoạch lá tràm nguyên liệu tại vùng trồng tràm gió của gia đình.

“Nhưng rồi người dân tìm mua ngày càng nhiều nên mình lại không nỡ bỏ nghề”, chị Vượng nhớ lại.

Năm 2017, chị vay vốn đầu tư lò nấu mới với công suất lớn hơn, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm. Để chưng cất khoảng 1,2 lít tinh dầu nguyên chất, gia đình chị phải sử dụng gần 5 tạ lá tràm tươi và nấu liên tục suốt khoảng 10 giờ đồng hồ.

Vợ chồng chị Giáo Vượng kiểm tra chất lượng tinh dầu sau quá trình chưng cất.

Theo chị Vượng, dầu tràm nguyên chất có mùi thơm dịu đặc trưng, không gây nóng rát khi sử dụng, được nhiều người tin dùng để giữ ấm cơ thể, phòng cảm và giảm đau nhức.

Nhờ chú trọng chất lượng, đầu tư bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu, “Dầu tràm Giáo Vượng” dần khẳng định chỗ đứng trên thị trường. Sản phẩm hiện đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành trong cả nước và từng bước tiếp cận thị trường nước ngoài.

Anh Giáo thu hái lá tràm tại vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất tinh dầu tràm OCOP.

Năm 2020, tinh dầu tràm Giáo Vượng được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Đây cũng là tiền đề để địa phương phát triển sản phẩm theo chương trình OCOP, nâng cao giá trị đặc sản bản địa.

Sản phẩm “Tinh dầu tràm Giáo Vượng” từng được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực miền Trung - Tây Nguyên năm 2020.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thương hiệu là nỗi lo về nguồn nguyên liệu ngày càng cạn kiệt. Trước đây, người dân chủ yếu khai thác cây tràm gió mọc tự nhiên trên các vùng gò đồi để phục vụ nấu tinh dầu. Nhưng theo thời gian, nhiều diện tích được chuyển sang trồng keo, nguồn tràm tự nhiên dần thu hẹp.

Trăn trở trước nguy cơ thiếu nguyên liệu, năm 2017, gia đình chị phối hợp với Trường Đại học Nông lâm Huế nghiên cứu, ươm giống tràm gió. Sau đó, UBND huyện Lệ Thủy (cũ) hỗ trợ xây dựng mô hình chuyển đổi diện tích gò đồi trồng keo kém hiệu quả sang trồng tràm nguyên liệu phục vụ sản xuất tinh dầu.

Vùng nguyên liệu tràm gió tại xã Tân Mỹ đang từng bước được mở rộng để phục vụ sản xuất tinh dầu tràm.

Từ 3ha trồng thử nghiệm ban đầu, đến nay chị Vượng đã liên kết với 9 hộ dân mở rộng diện tích lên 8ha. Việc chủ động vùng nguyên liệu không chỉ giúp duy trì sản xuất ổn định mà còn tạo điều kiện hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm.

Vợ chồng chị Giáo Vượng giới thiệu sản phẩm tinh dầu tràm OCOP được sản xuất tại địa phương.

Ông Nguyễn Văn Vương, Chủ tịch UBND xã Tân Mỹ, tỉnh Quảng Trị đánh giá, mô hình sản xuất dầu tràm của chị Giáo Vượng là hướng đi hiệu quả trong việc bảo tồn nghề truyền thống gắn với phát triển kinh tế địa phương.

“Theo định hướng của địa phương, những sản phẩm mang giá trị bản địa như dầu tràm sẽ tiếp tục được hỗ trợ nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển theo hướng sản phẩm OCOP bền vững”, ông Vương cho biết.

Giữa vùng gò đồi nắng gió Quảng Trị, những lò dầu tràm vẫn đỏ lửa mỗi ngày. Từ nghề truyền thống của cha ông, dầu tràm quê đang từng bước trở thành sản phẩm OCOP mang lại sinh kế ổn định cho người dân địa phương.

Tân Mỹ khẳng định thương hiệu từ sản phẩm OCOP bản địa

Từ lợi thế vùng gò đồi và các nghề truyền thống, xã Tân Mỹ đang từng bước hình thành nhiều sản phẩm OCOP mang dấu ấn riêng. Nhiều sản phẩm đạt OCOP 3-4 sao không chỉ nâng cao giá trị đặc sản địa phương mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân như: Tinh dầu tràm Giáo Vượng - OCOP 3 sao; Tinh dầu tràm Trần Thủy - OCOP 3 sao; Bột ngũ cốc Family - OCOP 3 sao; Sữa tắm bồ hòn thảo mộc - OCOP 3 sao; Nước rửa chén bồ hòn - OCOP 3 sao; Dầu gội thảo mộc Hương Xưa - OCOP 4 sao.