Từ nhu cầu rạp chiếu đến phát triển công nghiệp điện ảnh

Hệ thống rạp chiếu hiện đại ở các thành phố lớn. (Ảnh minh họa)

Đây cũng là bài toán đặt ra cho ngành điện ảnh để có thể đóng góp vào phát triển công nghiệp văn hóa, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế như mục tiêu đã được xác định trong Nghị quyết 80-NQ/TW.

Từ thực tiễn tổ chức các hoạt động phổ biến phim

Trong những năm qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, thông qua Cục Điện ảnh, đã phối hợp với các địa phương, đơn vị điện ảnh và doanh nghiệp tổ chức nhiều tuần phim, đợt phim, chương trình chiếu phim phục vụ nhiệm vụ chính trị, các ngày lễ lớn và sự kiện văn hóa của đất nước. Các hoạt động này góp phần đưa những tác phẩm điện ảnh có giá trị đến gần hơn với công chúng, đồng thời phát huy vai trò của hệ thống rạp chiếu phim trong phục vụ cộng đồng.

Điển hình là Tuần phim kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ năm 2026, với sự tham gia của Trung tâm Chiếu phim quốc gia và 15 doanh nghiệp phát hành, phổ biến phim, kinh doanh rạp, huy động hơn 190 cụm rạp trên cả nước tổ chức các suất chiếu miễn phí phục vụ cựu chiến binh, người có công, gia đình chính sách, lực lượng vũ trang, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên và nhân dân. Chương trình đã tổ chức 1.059 suất chiếu miễn phí, phát hành 97.591 vé, phục vụ 89.277 lượt khán giả, đạt tỷ lệ sử dụng vé khoảng 91,5%; riêng phim “Mùi cỏ cháy” đạt gần 98%.

Tiếp nối kết quả đó, Cục Điện ảnh đang phối hợp với các hệ thống rạp tư nhân và nhà nước triển khai Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII và Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, với kế hoạch tổ chức các suất chiếu miễn phí tại 31 tỉnh, thành phố.

Thực tiễn cho thấy, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị điện ảnh công lập và doanh nghiệp đã góp phần khai thác hiệu quả hệ thống rạp chiếu hiện có, mở rộng phạm vi phổ biến phim và thu hút khán giả. Bên cạnh vai trò của các doanh nghiệp trong phát triển thị trường, các cơ sở chiếu phim công lập tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, phổ biến các tác phẩm có giá trị văn hóa, nghệ thuật và phục vụ cộng đồng. Vì vậy, cần quan tâm nâng cao hiệu quả hoạt động, từng bước hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị và đổi mới phương thức tổ chức, khai thác các cơ sở chiếu phim công lập, bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả hoạt động và nhiệm vụ phục vụ công chúng.

Chiếu phim lưu động phục vụ người dân ở vùng cao. (Ảnh: Thời Nay)

Bên cạnh mạng lưới rạp cố định, hoạt động chiếu phim lưu động tiếp tục giữ vai trò thiết thực, đặc biệt tại những địa bàn chưa có điều kiện phát triển rạp thương mại. Chẳng hạn, năm 2025, hoạt động chiếu phim lưu động tại Thanh Hóa đã tổ chức 1.450 buổi chiếu, phục vụ khoảng 725.000 lượt người xem, trong đó chú trọng các địa bàn vùng sâu, vùng xa, ven biển, hải đảo và những khu vực còn khó khăn về hạ tầng.

Những hoạt động này cho thấy, mở rộng khả năng tiếp cận điện ảnh không chỉ là xây dựng thêm rạp chiếu phim mà cần kết hợp nhiều hình thức phổ biến phù hợp với điều kiện thực tế. Tại những địa phương có tiềm năng phát triển thị trường, cần khuyến khích đầu tư rạp thương mại. Đối với các địa bàn chưa đủ điều kiện, cần quan tâm khai thác hiệu quả các thiết chế văn hóa hiện có, phát triển những điểm chiếu phim phù hợp và duy trì hoạt động chiếu phim lưu động.

Đồng thời, việc tổ chức các chương trình phổ biến phim cần chú trọng chất lượng tác phẩm, điều kiện kỹ thuật, công tác tuyên truyền và nhu cầu của từng nhóm khán giả, tránh chỉ quan tâm đến số lượng suất chiếu mà chưa đánh giá đầy đủ hiệu quả phục vụ.

Mở rộng hệ thống rạp chiếu, tăng cơ hội phát hành và thu hồi vốn cho phim Việt

Rạp chiếu phim là một mắt xích quan trọng trong chuỗi hoạt động sáng tạo, sản xuất, phát hành và phổ biến phim. Một tác phẩm điện ảnh sau khi hoàn thành cần có điều kiện tiếp cận công chúng để khai thác thương mại, tạo doanh thu và khả năng thu hồi vốn, qua đó góp phần khuyến khích nhà sản xuất tiếp tục đầu tư vào những dự án mới.

Thực tế thị trường cho thấy, doanh thu của nhiều bộ phim thường tập trung trong những tuần đầu phát hành. Khi có các tác phẩm mới ra rạp hoặc lượng khán giả giảm, số suất chiếu có thể nhanh chóng bị thu hẹp, khiến thời gian khai thác thương mại của bộ phim bị giới hạn.

Trong bối cảnh đó, quy mô mạng lưới phòng chiếu và khả năng phân bổ suất chiếu có ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội tiếp cận khán giả của tác phẩm. Đối với phim Việt Nam, việc phát triển thêm các địa bàn phát hành phù hợp sẽ tạo điều kiện mở rộng phạm vi phổ biến, tiếp cận những nhóm công chúng mới và nâng cao khả năng khai thác doanh thu. Tuy nhiên, số lượng phòng chiếu không tự động chuyển hóa thành doanh thu. Hiệu quả khai thác còn phụ thuộc vào chất lượng, sức hấp dẫn của tác phẩm, chiến lược phát hành, thời điểm ra mắt, mức giá vé và việc bố trí suất chiếu hợp lý.

Vì vậy, mở rộng hệ thống rạp cần đi đôi với nâng cao năng lực phát hành, quảng bá tác phẩm, đa dạng hóa nguồn phim và tăng cường kết nối giữa nhà sản xuất, đơn vị phát hành và doanh nghiệp vận hành rạp chiếu.

Đặc biệt, một thị trường điện ảnh phát triển bền vững không thể chỉ phụ thuộc vào một số ít bộ phim có doanh thu cao. Cần từng bước mở rộng cơ hội tiếp cận công chúng cho những tác phẩm có chất lượng nghệ thuật, giá trị văn hóa và các dòng phim phục vụ những nhóm khán giả khác nhau, trên cơ sở phù hợp với nhu cầu thị trường và điều kiện khai thác thực tế.

Khi phạm vi phát hành được mở rộng và hoạt động khai thác phim đạt hiệu quả, các doanh nghiệp sản xuất sẽ có thêm cơ sở để thu hồi vốn, tái đầu tư, nâng cao chất lượng tác phẩm. Qua đó, từng bước hình thành mối quan hệ phát triển tích cực giữa sản xuất, phát hành, phổ biến phim và thị trường khán giả.

Phát triển hệ thống rạp chiếu gắn với phát triển công nghiệp điện ảnh

Điện ảnh không chỉ là một loại hình nghệ thuật mà còn là ngành công nghiệp văn hóa có sự liên kết chặt chẽ giữa sáng tạo, sản xuất, phát hành, phổ biến và tiêu dùng. Luật Điện ảnh năm 2022 cùng Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã tạo cơ sở pháp lý và định hướng quan trọng cho việc phát triển điện ảnh theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn hoạt động sáng tạo với thị trường và hiệu quả kinh tế.

Chính vì thế, theo Cục Điện ảnh, để phát triển hệ thống rạp chiếu phim trong thời gian tới, cần tập trung vào một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Trước hết, cần rà soát, đánh giá thực trạng mạng lưới rạp chiếu phim trên phạm vi cả nước, chú trọng sự phân bố theo địa bàn, điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu của khán giả. Trên cơ sở đó, xác định những khu vực có tiềm năng phát triển rạp thương mại và những địa bàn cần ưu tiên các hình thức phổ biến phim phục vụ cộng đồng.

Thứ hai, tiếp tục khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển hệ thống rạp chiếu theo quy định; nghiên cứu phát triển mô hình rạp quy mô vừa và nhỏ, phù hợp với điều kiện và nhu cầu của từng địa phương, bảo đảm hiệu quả đầu tư, khai thác lâu dài, tránh phát triển dàn trải.

Thứ ba, phát huy vai trò của các cơ sở chiếu phim công lập, nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và từng bước hiện đại hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị; kết hợp hoạt động chiếu phim với thực hiện nhiệm vụ chính trị, văn hóa và phục vụ cộng đồng. Đồng thời, tiếp tục duy trì và đổi mới hoạt động chiếu phim lưu động tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận điện ảnh của người dân.

Thứ tư, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và các doanh nghiệp sản xuất, phát hành, phổ biến phim trong tổ chức các hoạt động điện ảnh, khai thác hiệu quả hệ thống rạp hiện có và mở rộng đối tượng khán giả. Chú trọng phát triển công chúng thông qua các chương trình chiếu phim, hoạt động giao lưu, giới thiệu tác phẩm gắn với trường học, tổ chức đoàn thể và thiết chế văn hóa tại địa phương.

Ngoài ra, cần hoàn thiện hệ thống thông tin, dữ liệu thống kê về số lượng rạp, phòng chiếu, số buổi chiếu, lượt khán giả và doanh thu phòng vé theo từng địa bàn, làm cơ sở đánh giá nhu cầu, dự báo thị trường và nghiên cứu các chính sách phát triển hệ thống rạp chiếu phù hợp.

Những kết quả tích cực của thị trường điện ảnh Việt Nam trong thời gian qua cho thấy tiềm năng phát triển của ngành công nghiệp điện ảnh, đồng thời mở ra nhiều cơ hội cho các nhà sản xuất, phát hành và doanh nghiệp kinh doanh rạp chiếu phim.

Khán giả xếp hàng chờ xem phim "Đào, Phở và Piano" hồi năm 2024. (Ảnh: VŨ ANH)

Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn, cần có sự phát triển đồng bộ giữa hoạt động sáng tạo, sản xuất, phát hành, phổ biến phim và xây dựng khán giả. Trong đó, hệ thống rạp chiếu phim giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối tác phẩm với công chúng, mở rộng thị trường và tạo nguồn lực cho hoạt động sản xuất điện ảnh.

Phát triển hệ thống rạp chiếu không đơn thuần là tăng số lượng phòng chiếu hoặc doanh thu phòng vé, mà quan trọng hơn là mở rộng phạm vi phổ biến phim, khai thác hiệu quả nguồn lực đầu tư, tạo điều kiện để người dân ở các vùng, miền được tiếp cận và hưởng thụ những giá trị văn hóa, nghệ thuật điện ảnh.

Muốn điện ảnh Việt Nam phát triển bền vững, cần phát triển thị trường một cách đồng bộ, trong đó mở rộng hệ thống rạp chiếu phim theo hướng phân bố hợp lý, nâng cao hiệu quả khai thác và gắn với phát triển khán giả là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Đây không chỉ là điều kiện để tăng cơ hội phát hành, thu hồi vốn và tái đầu tư cho sản xuất phim, mà còn góp phần bảo đảm quyền hưởng thụ văn hóa của nhân dân, nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của công nghiệp điện ảnh Việt Nam trong thời gian tới.