Giữ vững an ninh năng lượng trước những biến động thị trường

Toàn cảnh nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. (Ảnh: Đơn vị cung cấp)

Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa đồng nghĩa các nguy cơ đã được giải quyết triệt để. Bài toán đặt ra hiện nay là tiếp tục nâng cao năng lực tự chủ, khơi thông nguồn lực đầu tư và tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng để bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.

Chủ động ứng phó, giữ vững nguồn cung năng lượng

Theo Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 do Bộ Công thương công bố mới đây, năm 2026 là một trong những năm hệ thống năng lượng thế giới phải đối mặt với những cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên tới 118,35 USD/thùng. Cùng với đó, nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Nino đẩy nhu cầu điện lên mức cao, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Cũng theo báo cáo, tính đến ngày 9/11, 102/177 quốc gia được khảo sát gặp khó khăn về năng lượng (tương đương 57,6%; chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Kỹ sư trực điều hành hệ thống điện quốc gia với các công cụ giám sát vận hành. (Ảnh: LÊ CHI)

Trong bối cảnh đó, hệ thống năng lượng Việt Nam vẫn cơ bản bảo đảm nguồn cung điện và xăng dầu. Công suất cực đại của hệ thống điện đạt 57.537MW vào ngày 24/6. Dù trải qua ba đợt nắng nóng cực đoan, hệ thống không phải thực hiện cắt điện luân phiên. Điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm 2025, cao hơn kịch bản cơ sở (tăng 8,5%) khoảng 6,2 tỷ kWh.

Đáng chú ý, lĩnh vực xăng dầu đã duy trì được nguồn cung trong nước ngay cả khi tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn. Tổ công tác về an ninh năng lượng được thành lập ngày 4/3, ngay sau khi tình trạng gián đoạn bắt đầu. Trong chín tháng, hai nhà máy lọc dầu trong nước sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu; nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một loại lên hơn 10 loại. Nhờ đó, nguồn cung xăng dầu trong nước không xảy ra tình trạng thiếu hụt và chưa phải sử dụng đến lượng xăng dầu dự trữ quốc gia.

Ông Kazutaka Yamato, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP), cho biết mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp là vận hành nhà máy an toàn, ổn định và tin cậy, qua đó đóng góp vào bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Để thực hiện mục tiêu này, doanh nghiệp đang tập trung giải quyết ba thách thức trọng yếu, gồm bảo đảm nguồn cung dầu thô ổn định trước những diễn biến địa chính trị phức tạp; duy trì vận hành an toàn, hiệu quả ở công suất cao và chuẩn bị cho đợt bảo dưỡng tổng thể dự kiến triển khai trong năm tới.

Theo ông Kazutaka Yamato, việc duy trì độ tin cậy của thiết bị, tối ưu hiệu suất vận hành và bảo đảm tính toàn vẹn của các công trình công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng vận hành bền vững của nhà máy trong dài hạn.

Chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá được áp dụng từ ngày 1/11. (Ảnh: LÊ CHI)

Cùng với bảo đảm nguồn cung, các chính sách điều hành cũng góp phần kiểm soát giá năng lượng. Nhà nước đã dành hơn 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Tại thời điểm ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới.

Những kết quả này cho thấy năng lực điều hành, ứng phó của hệ thống năng lượng đã được cải thiện, nhất là trong bối cảnh thị trường quốc tế xuất hiện nhiều biến động khó lường. Tuy nhiên, đây mới là kết quả trong điều kiện hệ thống vẫn phải đối mặt với những áp lực lớn về nguồn cung, phụ tải và tiến độ đầu tư các công trình năng lượng.

Khơi thông nguồn lực, tháo gỡ những điểm nghẽn

Dù đạt được những kết quả tích cực, an ninh năng lượng quốc gia vẫn đứng trước nhiều thách thức. Mức độ phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu và các tuyến vận tải quốc tế còn cao; năng lực dự trữ xăng dầu chưa đạt mục tiêu; phụ tải miền bắc tiếp tục chịu áp lực lớn, trong khi nhiều dự án nguồn điện và lưới truyền tải chưa đáp ứng yêu cầu về tiến độ.

Theo dự báo của ngành công thương, nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026, trong khi các nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Công suất cực đại miền bắc năm 2027 được dự báo tăng cao và tiếp tục tăng trong năm 2028. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, đồng thời có giải pháp quản lý nhu cầu phụ tải phù hợp.

Hệ thống điện được bảo đảm vận hành an toàn, ổn định. (Ảnh: EVN cung cấp)

Ông Nguyễn Tài Anh - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nhấn mạnh, yêu cầu điện phải đi trước một bước, với tổng vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 830.000 tỷ đồng, quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Để bảo đảm tiến độ, EVN kiến nghị kiên quyết thay thế chủ đầu tư đối với các dự án chậm tiến độ kéo dài, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho các dự án điện trọng điểm.

Ở lĩnh vực dầu khí, ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng Ban Thăm dò-Khai thác Dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) cho biết, PVN đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 gia tăng trữ lượng từ 15-20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác. Đối với chuỗi khí-điện, chỉ cần một khâu chậm tiến độ sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi dự án. Vì vậy, dự án Lô B đang phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027. Bên cạnh đó, Tập đoàn đang phối hợp nghiên cứu xây dựng kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, bổ sung phần còn thiếu của dự trữ quốc gia, hướng tới mục tiêu dự trữ tương đương 90 ngày nhập ròng.

Trên khai trường sản xuất của Công ty cổ phần Than Cao Sơn. (Ảnh: QUANG THỌ)

Đối với nhiên liệu than, ông Trần Hải Bình, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết, nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng điện toàn hệ thống trong chín tháng năm 2026. Dự kiến đến năm 2030, Việt Nam cần nhập khẩu khoảng 38-40 triệu tấn than phục vụ sản xuất điện. Trước yêu cầu này, Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam đề xuất xây dựng lộ trình để tỷ lệ than nhập khẩu được bảo đảm bằng các hợp đồng dài hạn đạt tối thiểu 50% vào năm 2030.

Từ góc độ hợp tác quốc tế, bà Anna Gibson, Tham tán Khí hậu, Đại sứ quán Anh tại Hà Nội, cho rằng việc triển khai tham vọng bảo đảm an ninh năng lượng cần gắn với mục tiêu tăng trưởng cao và phát thải ròng bằng 0. Thông qua Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP), các đối tác quốc tế có thể hỗ trợ Việt Nam về chuyên môn phát triển điện gió ngoài khơi, cải cách thị trường điện và đặc biệt là nguồn tài chính cho các dự án năng lượng tái tạo, lưới điện.

Bà cũng nhấn mạnh vai trò của một thị trường điện cạnh tranh trong việc định hướng đầu tư vào những lĩnh vực thực sự cần thiết, tạo tín hiệu rõ ràng cho khu vực tư nhân và nhà đầu tư, đồng thời bảo đảm lưới điện có đủ năng lực tiếp nhận các nguồn năng lượng tái tạo mới. Đây cũng là yêu cầu để các cam kết chính sách được chuyển hóa thành hành động cụ thể, góp phần nâng cao năng lực tự chủ và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.