Từ những lớp chuyên toán thời gian khó đến sứ mệnh của Trường Chuyên hôm nay

Từ truyền thống các lớp chuyên Toán

Tháng 4/1966, giữa những năm tháng cả nước đang dồn sức cho cuộc kháng chiến, tỉnh Cao Bằng quyết định mở lớp Toán Đặc biệt tại Trường cấp III Hòa An. Đó cũng là năm Trường Đại học Sư phạm Hà Nội mở lớp Toán đặc biệt đầu tiên của cả nước. Một tỉnh miền núi biên giới, còn thiếu thốn trăm bề, đã sớm nhìn thấy điều mà không phải nơi nào cũng thấy: muốn đi xa, phải bắt đầu từ việc chăm lo cho những hạt giống tốt nhất. Từ lớp Toán đặc biệt ấy, Trường Phổ thông cấp III đặc biệt ra đời; đến năm học 1969 - 1970, trường chuyển về Cao Bình và mang tên Trường Phổ thông cấp III đặc biệt Cao Bình. Cái tên ấy, đến hôm nay, mỗi lần nhắc đến, lớp học trò chúng tôi vẫn thấy lòng mình xao động.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, kể từ ngày những học sinh lớp chuyên Toán khóa 1973 - 1976 chúng tôi lần đầu đặt chân đến ngôi trường ấy. Được tuyển vào lớp chuyên Toán là một niềm vui, một niềm tự hào của cả gia đình. Nhưng niềm vui ấy đi liền với một cuộc sống hoàn toàn mới: xa nhà, ăn ở tập trung tại trường và trên hết là phải tự giác, chuyên cần trong học tập. Chúng tôi sớm hiểu một điều mà sau này cuộc đời còn dạy lại nhiều lần: năng khiếu chỉ là điểm khởi đầu; sự tiến bộ và trưởng thành bao giờ cũng đến từ quá trình phấn đấu, rèn luyện bền bỉ.

Khi chúng tôi vào học, trường đã có nền nếp, song điều kiện dạy, học và sinh hoạt còn nhiều khó khăn. Vậy mà cuộc sống dưới mái trường Cao Bình chưa bao giờ trầm lặng: nhịp học tập lúc nào cũng miệt mài, sôi nổi; tình cảm tập thể lúc nào cũng đầy ắp và ấm áp. Giữa bộn bề thiếu thốn, chúng tôi học cách tự quản, giữ kỷ luật, tự học và sẻ chia với bạn bè. Những bữa cơm đạm bạc, những ngày cả lớp vào rừng lấy củi, những giờ học nghiêm túc trên lớp và những buổi tự học lặng lẽ… cứ thế bện chặt lại thành một miền ký ức trong veo và thắt chặt thêm tình thầy trò, nghĩa bạn bè.

Thời gian trôi nhanh đến ngỡ ngàng, nhưng 3 năm ấy đã kịp dệt nên biết bao kỷ niệm, hóa thành niềm thương nỗi nhớ, lắng lại trong mỗi người một hoài niệm sâu sắc về ngôi trường xưa. Chúng tôi vẫn giữ vẹn nguyên hình ảnh một thời gian khó mà ấm áp: thầy và trò cùng ăn, cùng ở, cùng chơi thể thao, cùng sinh hoạt văn nghệ sau giờ học. Chúng tôi coi các thầy, các cô như những người anh, người chị lớn trong một đại gia đình. Chính sự tận tụy ấy của thầy cô, cùng tình bạn keo sơn thuở ấy, đã nâng bước chúng tôi đi qua những năm tháng thanh xuân và theo chúng tôi suốt cả cuộc đời.

Mỗi lần nghĩ về những năm tháng đó, chúng tôi càng thêm trân trọng, biết ơn công lao của các thầy cô giáo, và càng khâm phục quyết tâm, nghị lực của các thế hệ học sinh đi trước, những người đã đặt những viên gạch đầu tiên cho truyền thống mà chúng tôi được thừa hưởng.

Nhìn lại chặng đường 60 năm của các thế hệ học sinh chuyên Toán Cao Bằng, chúng ta có quyền tự hào. Thế hệ nào cũng đạt thành tích cao trong các kỳ thi; nhiều học sinh ngay sau khi tốt nghiệp cấp III đã được cử đi học đại học ở nước ngoài: khóa 2 (1966 - 1969) có 9/15 học sinh, khóa 4 (1968 - 1971) có 11/18 học sinh. Những con số ấy, đặt vào bối cảnh một tỉnh miền núi thời chiến, là điều đáng kinh ngạc. Từ những lớp học đơn sơ ấy, biết bao người đã trưởng thành, trở thành giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo, nhà khoa học, nhà quản lý; thành cán bộ lãnh đạo của các viện nghiên cứu, các trường đại học; thành cán bộ lãnh đạo các cấp, từ địa phương đến Trung ương. Đó là thành quả của sự nỗ lực không ngừng của các thế hệ học sinh, của công lao dạy dỗ tận tụy của các thầy cô, và của một truyền thống hiếu học được vun đắp qua năm tháng.

Đồng chí Hà Ngọc Chiến tặng hoa thầy Đặng Đình Phẩm và thầy Đinh Đức Khánh - hai thầy dạy Toán khóa 1973 - 1976 tại buổi gặp mặt kỷ niệm 50 năm ngày ra trường (1976 - 2026).

Những thành tựu ấy không chỉ là niềm tự hào chung của bao thế hệ thầy và trò, mà còn là minh chứng sinh động cho tầm nhìn chiến lược của tỉnh và của ngành giáo dục trong việc phát hiện, bồi dưỡng và phát triển học sinh giỏi. Các lớp chuyên Toán của tỉnh, dù được mở ở đâu, từ Trường cấp III Hòa An, Trường cấp III đặc biệt Cao Bình, rồi sau này là Trường Trung học Sư phạm và Trường phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh, đều luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của tỉnh và của ngành. Sự quan tâm ấy, bền bỉ suốt sáu thập kỷ, là mạch nguồn nuôi dưỡng truyền thống.

Và không thể không nhắc đến công lao to lớn của các thầy cô giáo, những người đã thầm lặng gieo mầm và vun đắp cho các tài năng toán học trưởng thành. Các thầy cô không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn truyền cho học trò niềm đam mê, bản lĩnh và khát vọng vươn lên; các thầy cô đã coi học trò như con em ruột thịt của mình. Trong đó, nhiều thầy cô từ miền xuôi đã tình nguyện lên Cao Bằng dạy học, xa gia đình, chịu nhiều gian khó; nhưng bằng trọn trái tim và tâm huyết, các thầy cô đã thắp lửa đam mê, dìu dắt biết bao thế hệ học trò cập bến thành công, đóng góp quan trọng cho nền giáo dục của tỉnh, đặc biệt là các thầy dạy Toán. Những thành tích hôm nay chính là kết tinh của bao mồ hôi, tâm huyết và tình yêu nghề mà các thầy cô đã dành cho học trò suốt bao năm qua.

Đến sứ mệnh của trường THPT Chuyên hôm nay 

Dấu mốc 60 năm truyền thống các lớp chuyên Toán và 25 năm thành lập Trường THPT Chuyên Cao Bằng là để nhà trường định vị lại trách nhiệm và sứ mệnh lớn lao của mình trong kỷ nguyên mới của đất nước. Sứ mệnh ấy đòi hỏi nhà trường phải không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, chất lượng tuyển sinh đầu vào; phải tạo dựng môi trường và phong trào tốt nhất để thi đua dạy tốt, học tốt, phát triển năng khiếu của học sinh ở các môn chuyên trên nền tảng một nền giáo dục phổ thông toàn diện về tri thức, năng lực và nhân cách. Trường THPT Chuyên phải luôn là trung tâm giáo dục chất lượng cao nhất của tỉnh, và hơn thế, phải có sức lan tỏa đến toàn bộ nền giáo dục địa phương.

Các cháu học sinh thân mến! Các cháu đang học dưới một mái trường được dựng xây từ những năm tháng gian khó của chiến tranh, nơi các thầy cô và các thế hệ đi trước đã dạy và học bằng một ý chí lớn hơn mọi điều kiện vật chất. Truyền thống ấy không phải để nhắc lại cho vui, mà để các cháu hiểu rằng mình đang đứng trên vai những người đi trước, và vì thế, có trách nhiệm phải đi xa hơn họ. Hãy học bằng niềm đam mê, chứ không phải chỉ vì điểm số. Học sinh trường chuyên cần rèn cho mình tư duy độc lập và sáng tạo, khả năng tự học, tư duy phản biện, tinh thần hợp tác, bản lĩnh vượt khó và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Các cháu là thế hệ có điều kiện học tập, tiếp cận tri thức và công nghệ mới tốt hơn rất nhiều so với lớp chúng tôi ngày trước. Tôi tin rằng, từ mái trường này, sẽ tiếp tục có những nhà khoa học, kỹ sư, thầy thuốc, nhà giáo, nhà quản lý và những công dân có ích, làm rạng danh trường chuyên và quê hương Cao Bằng, như cách mà các thế hệ đi trước đã làm, bằng ý chí, bằng đam mê và bằng tình yêu với mảnh đất nơi mình được sinh ra.