Từ rác thải đến tài nguyên: An Giang kiến tạo những cánh đồng xanh cho tương lai

Là địa phương có diện tích sản xuất lúa thuộc nhóm lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long, mỗi năm An Giang gieo trồng hơn 1,34 triệu ha lúa. Cùng với những thành tựu về sản lượng và xuất khẩu, hoạt động sản xuất cũng phát sinh khối lượng lớn rơm rạ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật, chai lọ hóa chất, túi nilon và nhiều loại chất thải khác.

An Giang có diện tích sản xuất lúa thuộc nhóm lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo thống kê của ngành chuyên môn, mỗi năm toàn tỉnh phát sinh khoảng 1.300 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng. Đây là chất thải nguy hại, nếu không được thu gom và xử lý đúng quy định sẽ gây ô nhiễm đất, nguồn nước, ảnh hưởng hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh mới thu gom được hơn 49 tấn, cho thấy áp lực xử lý rác thải nông nghiệp vẫn còn rất lớn.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi phương thức sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường, đồng thời hình thành ý thức của người dân trong quản lý chất thải ngay từ đồng ruộng.

Nhằm từng bước giải quyết vấn đề, tỉnh An Giang đã đưa bảo vệ môi trường trở thành một trong những nội dung trọng tâm trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Nhiều chương trình, mô hình và giải pháp được triển khai đồng bộ, từ xây dựng hệ thống thu gom chất thải nguy hại, tuyên truyền nâng cao nhận thức đến phát triển kinh tế tuần hoàn trong sản xuất.

Không dừng lại ở việc thu gom chất thải, An Giang đang thúc đẩy mạnh mẽ mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng 948 bể chứa chuyên dụng để thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng tại các vùng sản xuất tập trung. Những bể chứa này giúp người dân thay đổi thói quen vứt bỏ chai lọ, bao bì ngay trên bờ ruộng hoặc xuống kênh, rạch như trước đây.

Cùng với đó, các địa phương thường xuyên tổ chức những đợt ra quân vệ sinh đồng ruộng, thu gom rác thải nông nghiệp với sự tham gia của chính quyền, đoàn thể và người dân. Không chỉ góp phần làm sạch môi trường, các hoạt động này còn tạo sức lan tỏa, từng bước hình thành văn hóa sản xuất nông nghiệp có trách nhiệm với môi trường.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang Trần Thanh Hiệp, bên cạnh những kết quả đạt được, việc xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật vẫn là bài toán khó. Một bộ phận người dân vẫn còn thói quen bỏ lại bao bì trên đồng ruộng sau khi sử dụng. Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng đến mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh và phát triển thương hiệu nông sản sạch của địa phương.

Không dừng lại ở việc thu gom chất thải, An Giang đang thúc đẩy mạnh mẽ mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Thay vì đốt rơm rạ sau thu hoạch như trước đây, nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp và nông hộ đã thu gom để sản xuất phân hữu cơ, trồng nấm, làm thức ăn chăn nuôi, phủ gốc cây hoặc chế biến thành nguyên liệu sinh khối phục vụ sản xuất năng lượng.

Những mô hình này vừa giúp giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế tình trạng ô nhiễm không khí do đốt rơm rạ, vừa tạo thêm giá trị kinh tế từ phụ phẩm nông nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

Song song đó, ngành nông nghiệp tỉnh tiếp tục mở rộng các mô hình canh tác tiên tiến như “1 phải, 5 giảm”, “3 giảm, 3 tăng”, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng”, tiết kiệm nước tưới và giảm lượng phân bón hóa học. Đây là những giải pháp quan trọng giúp giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải và nâng cao chất lượng nông sản.

Đặc biệt, An Giang đang tích cực triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Riêng vụ Hè Thu năm 2026, Dự án TRVC đã được triển khai trên hơn 55.270 ha với sự tham gia của hơn 9.400 hộ nông dân cùng 9 doanh nghiệp liên kết tiêu thụ.

Việc áp dụng đồng bộ các quy trình canh tác tiên tiến, quản lý nước, giảm giống gieo sạ, giảm phân bón và tái sử dụng phụ phẩm đang góp phần giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng đơn vị diện tích.

Nhiều công nghệ tiên tiến được áp dụng trong ngành nông nghiệp giúp nông dân đạt hiệu quả cao.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc, việc quản lý tốt rác thải nông nghiệp không chỉ là yêu cầu về bảo vệ môi trường mà còn là điều kiện để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Đối với An Giang, “xanh hóa đồng ruộng” không còn là một phong trào ngắn hạn mà đang trở thành chiến lược phát triển lâu dài. Từ những bể chứa bao bì thuốc bảo vệ thực vật, những cánh đồng không còn khói đốt rơm rạ đến các mô hình kinh tế tuần hoàn ngày càng được nhân rộng, địa phương đang từng bước xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mỗi bao bì thuốc bảo vệ thực vật được thu gom đúng nơi quy định, mỗi tấn rơm rạ được tái sử dụng thay vì đốt bỏ và mỗi người nông dân thay đổi thói quen sản xuất đều góp phần tạo nên những cánh đồng xanh hơn, môi trường trong lành hơn. Đó cũng là nền tảng để An Giang hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp sinh thái, nâng cao giá trị hạt gạo và khẳng định vị thế của địa phương trên bản đồ nông nghiệp xanh của cả nước.