Từ rừng U Minh Hạ đến khát vọng nâng tầm giá trị nông sản

Ấp iu ước mơ từ hạt gạo quê hương

Xuất phát từ gia đình làm nông tại vùng rừng U Minh Hạ (Cà Mau), TS. Ngô Văn Tài (SN 1994) - nghiên cứu viên tại Viện Công nghệ của Vua Mongkut Ladkrabang lớn lên trong điều kiện còn nhiều khó khăn, nơi sinh kế của người dân phụ thuộc lớn vào nông nghiệp và tài nguyên tự nhiên. Chính hoàn cảnh đó khiến anh sớm nhận thức rõ những hạn chế trong sản xuất, bảo quản và nâng cao giá trị nông sản tại địa phương.

Sự giao thoa giữa trải nghiệm thực tiễn xuất phát từ gia đình nhà nông và niềm yêu thích khoa học thực phẩm đã thôi thúc anh lựa chọn và gắn bó lâu dài với lĩnh vực Công nghệ thực phẩm.

Khi tốt nghiệp ngành Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Cần Thơ với tấm bằng loại Xuất sắc, anh được trao học bổng toàn phần bậc Tiến sĩ dành cho sinh viên có bằng kỹ sư theo chương trình tích hợp Thạc sĩ - Tiến sĩ (5 năm) tại Viện Công nghệ của Vua Mongkut Ladkrabang (KMITL), Thái Lan. Đến nay, anh đã bảo vệ luận án Tiến sĩ thành công với kết quả luận án Tiến sĩ xuất sắc (Outstanding).

Được biết, luận án Tiến sĩ của anh tập trung nghiên cứu về gạo, một trong những nông sản chủ lực của Đồng bằng sông Cửu Long, nhằm góp phần nâng cao giá trị và tính bền vững của chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Nghiên cứu đã chứng minh, gạo - một thực phẩm quen thuộc hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm có chỉ số đường huyết thấp và giàu giá trị sinh học, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng hiện đại.

Nghiên cứu này cũng đã gây ấn tượng bởi tính ứng dụng cao, gắn chặt với điều kiện sản xuất thực tế của tại Thái Lan với hoàn cảnh của Đồng bằng Sông Cửu Long, qua đó góp phần nâng cao giá trị hạt gạo và sinh kế của người nông dân. Từ đó, anh xác định định hướng gắn bó lâu dài với nghiên cứu trong lĩnh vực công nghệ thực phẩm phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững cho khu vực và cả nước.

Chân dung TS. Ngô Văn Tài.

Trong suốt quá trình học tập và làm nghiên cứu sinh tại Thái Lan, anh đã công bố 9 công trình nghiên cứu khoa học gắn liền với đề tài, trong đó có 6 bài báo đăng trên các tạp chí thuộc nhóm top 10% thế giới trong lĩnh vực Công nghệ thực phẩm/Nông nghiệp. Bên cạnh đó, anh đã tham gia trình bày báo cáo tại 7 hội thảo khoa học quốc tế tổ chức tại Ấn Độ, Lào, Nhật Bản, Thái Lan, Cáp Nhĩ Tân và Bắc Kinh (Trung Quốc), Áo. Đặc biệt, anh đã 4 lần đạt giải thưởng bài tham luận khoa học xuất sắc, qua đó khẳng định năng lực nghiên cứu và khả năng hội nhập trong môi trường học thuật quốc tế.

Kỷ niệm đáng nhớ trong hành trình nghiên cứu của anh là lần tham dự hội nghị khoa học và đi thực tế tại tỉnh Chumpon (Thái Lan), lần đầu được giới thiệu về một loại gạo trồng trên vùng đất cao, có sắc tím đỏ nhẹ. Xuất phát từ sự tò mò nghề nghiệp, anh đã xin về một mẫu gạo như một “kỷ niệm” của hội nghị.

"Không ngờ rằng chính mẫu gạo tưởng chừng rất ngẫu nhiên ấy lại trở thành điểm khởi đầu, mở ra nhiều hướng suy nghĩ và dần hình thành nên một nội dung nghiên cứu mà mình theo đuổi sau này. Điều đó minh chứng rằng, khoa học có thể bắt đầu từ những quan sát, rồi từng bước trở thành tri thức phục vụ sức khỏe cộng đồng và nông nghiệp bền vững", TS. Tài chia sẻ.

TS. Ngô Văn Tài tham dự hội thảo khoa học quốc tế tại Áo.

Nâng cao giá trị dinh dưỡng và chức năng của thực phẩm

Hiện tại, anh tập trung theo đuổi hướng nghiên cứu về phát triển các sản phẩm thực phẩm tốt cho sức khỏe, bao gồm các sản phẩm có chỉ số đường huyết thấp và các sản phẩm giàu hợp chất sinh học từ các nguồn nông sản hoặc phụ phẩm nông nghiệp hiện có tại địa phương. Hướng nghiên cứu này nhằm nâng cao giá trị dinh dưỡng và chức năng của thực phẩm, góp phần hỗ trợ phòng ngừa và kiểm soát các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, béo phì và rối loạn chuyển hóa.

"Khi làm nghiên cứu khoa học, mình cảm nhận rõ sự say mê và động lực nội tại trong từng giai đoạn của quá trình nghiên cứu, từ học tập - nghiên cứu - trao đổi - chia sẻ. Mình đặc biệt hứng thú với việc đặt câu hỏi khoa học, thiết kế thí nghiệm và theo dõi những biến đổi của thực phẩm trong quá trình chế biến và bảo quản. Mỗi kết quả thu được, dù thành công hay chưa như mong đợi, đều giúp mình hiểu sâu hơn về bản chất vấn đề và thôi thúc em tiếp tục đào sâu nghiên cứu", Tài chia sẻ.

TS. Ngô Văn Tài chụp ảnh cùng sinh viên quốc tế.

Trong quá trình làm nghiên cứu, Tài thường chia thời gian cho việc đọc tài liệu, làm thí nghiệm, xử lý số liệu và viết bài theo từng giai đoạn. Với Tài, nghiên cứu không phải là ngồi phòng thí nghiệm thật lâu, mà cần có sức bền như "chạy marathon", tập trung, bền sức và có mục tiêu rõ ràng.

Với anh, phương châm cân bằng giữa cuộc sống và công việc rất quan trọng. Những chuyến đi du lịch vừa giúp anh thư giãn đầu óc, giảm bớt căng thẳng và nạp lại năng lượng, vừa “lụm lặt” được những ý tưởng mới cho nghiên cứu, nhất là khi quan sát các kỹ thuật chế biến và bảo quản thực phẩm của người bản địa.

Theo anh, cách con người chế biến, bảo quản và sử dụng thực phẩm trong đời sống hằng ngày hoặc trong sản xuất công nghiệp, đặc biệt là các kỹ thuật bản địa được hình thành từ kinh nghiệm lâu dài. Vì vậy, những quan sát này thường gợi mở cho nhà nghiên cứu ý tưởng nghiên cứu mang tính ứng dụng cao và gần với thực tiễn.

Vào những giai đoạn cao điểm hoặc khi khối lượng công việc dồn dập, anh vẫn tập trung hết sức và cố gắng hoàn thành mọi việc đúng thời hạn. Với anh, sự bận rộn ấy được xem như niềm say mê có ý thức, có điểm dừng, để nghiên cứu luôn là niềm vui và động lực lâu dài.

Châu Linh