Từ tiên phong chuyển đổi số đến kiến tạo Quốc hội số toàn diện

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn theo dõi tiến độ kết quả bầu cử tại Trung tâm điều hành Quốc hội số. Ảnh: VPQH

Phản ứng chính sách sớm, nhanh và đồng bộ

Báo cáo về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Quốc hội, tại cuộc làm việc của lãnh đạo Quốc hội với Ban Chỉ đạo của Quốc hội về phát triển khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia và Ban Chỉ đạo CĐS của Quốc hội mới đây, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải cho biết, Quốc hội đã phản ứng chính sách rất sớm, nhanh và đồng bộ.

Ngay sau khi Nghị quyết số 57 được ban hành, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã ban hành Nghị quyết số 1343 về xây dựng và phát triển Quốc hội số giai đoạn 2024-2026, định hướng đến năm 2030; Đảng ủy Quốc hội ban hành Kế hoạch số 3260 để phân công nhiệm vụ triển khai Nghị quyết 57 trong toàn hệ thống Quốc hội.

“Thay vì chờ hoàn thiện toàn bộ cơ chế bên ngoài, Quốc hội đã chủ động thiết lập đồng thời hai trục: trục thể chế và trục tự hiện đại hóa chính mình. Việc chuyển sang Quốc hội số là bước đi đúng với tinh thần Nghị quyết 57. Muốn dẫn dắt quốc gia số thì Quốc hội phải xây dựng năng lực số của chính Quốc hội” - ông Trần Văn Khải nêu rõ.

Trong vai trò cơ quan lập pháp, Quốc hội đã ghi dấu ấn nổi bật với việc ban hành chuỗi văn bản, luật làm nền tảng cho đột phá về KHCN, ĐMST và CĐS. Mở đầu là Nghị quyết số 193/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt, đột phá cho phát triển KHCN, ĐMST và CĐS; tiếp đó là các đạo luật có ý nghĩa cấu trúc lại hành lang pháp lý của kinh tế số và hệ sinh thái ĐMST, như: Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Chuyển đổi số, Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Công nghệ cao, cùng các luật sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực tài chính, đấu thầu, đầu tư và sở hữu trí tuệ.

Ngay sau khi Quốc hội ban hành các trụ cột pháp lý, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 71 cập nhật Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời ban hành hoặc triển khai nhiều văn bản cụ thể để hướng dẫn thực hiện. Điều này cho thấy hoạt động lập pháp của Quốc hội đã tạo "sức kéo" đủ mạnh để bộ máy hành pháp chuyển nhanh sang giai đoạn tổ chức thi hành.

Trong nội bộ Quốc hội, trục CĐS và phong trào “Bình dân học vụ số” đã được đặt đúng vị trí chiến lược. UBTVQH đã ban hành các nghị quyết về thành lập Ban Chỉ đạo CĐS của Quốc hội, phê duyệt Đề án CĐS của Quốc hội giai đoạn 2025-2030, đồng thời phê chuẩn bộ tài liệu khung về kiến thức, kỹ năng số và sử dụng trí tuệ nhân tạo cho hệ thống các cơ quan của Quốc hội, Kiểm toán nhà nước, các Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp.

Đến nay, việc triển khai Phong trào này tại các cơ quan trong Đảng ủy Quốc hội đã cơ bản hoàn thành và được cấp Giấy chứng nhận tự động trên nền tảng; phấn đấu hoàn thành xuất sắc 100% trước 31/12/2026.

Về nền tảng số và phần mềm ứng dụng, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Nguyễn Mạnh Hùng thông tin, trong năm 2025, khoảng 20 phần mềm đã hoàn thành hoặc đang được triển khai thử nghiệm. Văn phòng Quốc hội cũng đã xây dựng kho dữ liệu dùng chung của Quốc hội với hơn 30.000 văn bản của Quốc hội khóa XV, XVI; gần 80.000 đầu sách, tài liệu trong Thư viện Quốc hội và hơn 147.000 văn bản quy phạm pháp luật được kết nối từ Bộ Tư pháp.

Đồng thời, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được triển khai để phục vụ tóm tắt văn bản, rà soát chồng chéo, mâu thuẫn văn bản, nhận dạng âm thanh thành văn bản, hỏi đáp thông minh, tra cứu thông minh và báo cáo tự động…

Tháo gỡ “điểm nghẽn” để thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện

Bên cạnh những kết quả bước đầu, thực tiễn cho thấy, còn không ít “điểm nghẽn” cần tháo gỡ về hạ tầng, dữ liệu và thể chế để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quốc hội số toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp và hiệu quả.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định dẫn chứng, hệ thống thể chế và ứng dụng đã hoàn thiện cơ bản. Tuy nhiên, việc vận hành thực tế vẫn đang gặp 3 rào cản lớn: cơ chế thanh toán phần mềm bất cập, kho dữ liệu chưa đầy đủ và sự kết nối giữa các cơ quan chưa đồng bộ.

Từ thực tế này, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần cải cách cơ chế tài chính, kiến nghị sửa đổi quy định thanh toán, tháo gỡ quy định phải vận hành thử nghiệm 6 tháng mới được thanh toán để đảm bảo nguồn lực cho đơn vị triển khai. Đồng thời, xây dựng, hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung, số hóa toàn bộ dữ liệu từ khóa XIV trở về trước; thực hiện liên thông và chuyên nghiệp hóa phần mềm, nâng cấp hệ thống xử lý văn bản, kết nối dữ liệu khiếu nại tố cáo liên thông với Chính phủ và 63 tỉnh thành.

Việc xây dựng Quốc hội số sẽ tiếp tục được triển khai theo hướng đồng bộ, hiện đại, lấy dữ liệu làm trung tâm, phát triển các nền tảng số phục vụ hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng. Ảnh: VPQH

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới đề nghị, cần xây dựng một nền tảng số duy nhất từ Trung ương đến địa phương để loại bỏ tình trạng rời rạc giữa các Bộ, ngành, giúp cơ sở thực hiện thủ tục hành chính thông suốt. Song song đó, nâng cấp hạ tầng viễn thông, ưu tiên đầu tư hệ thống Wi-Fi tốc độ cao cho các cơ quan Quốc hội để đảm bảo việc hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu thực tế nhanh chóng và bảo mật; chuyển dịch từ việc ban hành quy định "khuyến khích chung" sang thiết lập khung pháp lý cụ thể để tạo hành lang cho các mô hình kinh tế và công nghệ mới phát triển.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, CĐS không chỉ là đầu tư phần mềm, hệ thống hay nền tảng công nghệ mà phải tạo ra sự thay đổi thực chất trong phương thức làm việc, chất lượng tham mưu, hiệu quả hoạt động. CĐS không phải là một khẩu hiệu mà phải thực chất, đi vào hoạt động phải có hiệu quả.

Trong thời gian tới, định hướng đặt ra là tiếp tục xây dựng Quốc hội số theo hướng đồng bộ, hiện đại và lấy dữ liệu làm trung tâm; phát triển các nền tảng số phục vụ hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Quốc hội với Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và phân tích dữ liệu phục vụ công tác tham mưu, hoạch định chính sách.

“Dữ liệu phải coi là tài sản chiến lược của Quốc hội, từ đó xây dựng và ban hành Chiến lược dữ liệu số của Quốc hội và kế hoạch số hóa kho dữ liệu lưu trữ của Quốc hội; phải bảo đảm kết nối, chia sẻ với Trung tâm dữ liệu quốc gia và các hạ tầng kết nối dữ liệu của các cơ quan trong hệ thống chính trị” - Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Về ứng dụng AI trong giai đoạn 2026-2027, Chủ tịch Quốc hội định hướng vận hành theo mô hình “kiềng ba chân”, gồm: người đặt đề bài, nhiệm vụ; chuyên gia AI; đơn vị hạ tầng. Tới đây sẽ nghiên cứu thành lập Trung tâm AI riêng của Quốc hội để phục vụ trực tiếp các nhiệm vụ lập pháp, giám sát tối cao, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và kết nối với các nghị viện trên thế giới.

Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm, song những bước đi tiên phong chính là tiền đề quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quốc hội hiện đại, chuyên nghiệp.