Quốc hội khóa XVI: Không thể vận hành theo tư duy cũ, cách làm cũ

Đổi mới tư duy và phương thức làm việc: Không chỉ làm nhiều hơn mà phải làm khác đi

Thông điệp đầu tiên là đổi mới tư duy và phương thức làm việc, các cơ quan của Quốc hội không thể vận hành theo cách cũ. Chủ tịch Quốc hội chỉ ra những hạn chế cụ thể của từng cơ quan, như có thời điểm xử lý công việc còn chậm; phối hợp giữa một số cơ quan chưa thật chặt chẽ; theo dõi thực hiện kiến nghị sau giám sát chưa đến nơi đến chốn; một số hoạt động đối ngoại còn hình thức…

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Qua đó, Chủ tịch Quốc hội đặt ra yêu cầu các cơ quan phải chuyển mạnh từ tư duy “vận hành hành chính” sang tư duy “quản trị kiến tạo”. Các cơ quan của Quốc hội không chỉ phải làm nhiều hơn mà phải làm khác đi: chủ động hơn, khoa học hơn, gắn trách nhiệm rõ hơn và có sản phẩm đầu ra cụ thể hơn.

Với Văn phòng Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, trọng tâm đổi mới là phải xác định lại và nhận thức đúng về vị trí, vai trò của Văn phòng Quốc hội trong giai đoạn mới. Theo đó, Văn phòng Quốc hội phải là thiết chế bảo đảm vận hành thông suốt hoạt động của Quốc hội. Phải phân cấp, phân quyền thực chất, việc gì thuộc thẩm quyền phải chủ động xử lý, không đùn đẩy, không kéo dài quy trình xin ý kiến làm chậm tiến độ.

Với Ủy ban Kinh tế và Tài chính, yêu cầu là chuyển từ “thẩm tra hồ sơ” sang “thẩm tra chính sách”. Nghĩa là, thẩm tra không thể chỉ dừng ở rà soát quy trình hay tính hợp lệ của hồ sơ, mà phải dựa trên dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro chính sách.

Với Ủy ban Công tác đại biểu, là chuyển từ "tham mưu thủ tục" sang "tham mưu chiến lược", phải thoát khỏi tư duy “làm đúng quy trình”, nâng tầm tham mưu chiến lược về tổ chức bộ máy và công tác cán bộ…

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, ngày 20/05/2026. Ảnh: Lâm Hiển

Với Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, là không thể "dậm chân tại chỗ" ở tiếp nhận, tổng hợp, chuyển đơn…, phải chuyển từ xử lý đơn thư sang phát hiện sớm vấn đề, cảnh báo chính sách và tham mưu giải pháp từ sớm, từ xa.

Với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường là không được phép đi sau thực tiễn, phải có tầm nhìn chiến lược hơn; cách làm phải mới hơn, sáng tạo và chủ động hơn; bảo đảm hoạt động "đúng vai, thuộc bài"; phải chuyển mạnh từ thẩm tra hồ sơ sang thẩm tra chính sách và tham mưu chiến lược.

Với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp là phải đi đầu trong tư duy pháp quyền, chuẩn mực về kỹ thuật lập pháp, sắc bén trong thẩm tra chính sách, quyết liệt trong giám sát thực thi, chủ động trong kiến tạo thể chế phát triển.

Với Hội đồng Dân tộc, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yếu tố con người -muốn khẳng định vị trí, vai trò của Hội đồng Dân tộc thì trước hết phải khẳng định bằng kết quả và hiệu quả công việc, giao việc phải rõ ràng, kiểm tra giám sát tiến độ phải thường xuyên. Với Ủy ban Văn hóa và Xã hội, phải theo dõi, đôn đốc đến cùng việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát…

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và nhiệm kỳ 2026 - 2031, ngày 21/05/2026. Ảnh: Hồ Long

Thể chế phải đi trước một bước

Thông điệp thứ hai được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là khẩn trương thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, bảo đảm thể chế thực sự mở đường cho phát triển. Các cơ quan của Quốc hội phải bám sát Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quốc hội lần thứ Nhất, Kết luận của Bộ Chính trị và Chương trình lập pháp nhiệm kỳ khóa XVI của Quốc hội để chủ động thực hiện.

Trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 – 2030, áp lực đặt ra với Quốc hội không chỉ là hoàn thiện thể chế nhanh hơn, mà còn phải nâng cao chất lượng thể chế, bảo đảm tính đồng bộ và khả năng thực thi của pháp luật. Các cơ quan của Quốc hội phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, từ làm luật để quản lý sang làm luật phục vụ phát triển đất nước, tạo niềm tin cho người dân, doanh nghiệp và bảo đảm bộ máy vận hành hiệu quả. Phải đặt chất lượng chính sách lên hàng đầu; chủ động phát hiện xung đột pháp luật, kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn thể chế ngay trong quá trình hình thành chính sách. Làm luật phải từ sớm, từ xa, kiểm soát chặt hồ sơ, đánh giá kỹ tác động của chính sách, tính khả thi, tính thống nhất.

Đáng chú ý là, Chủ tịch Quốc hội nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu “không được phép đi sau thực tiễn”. Điều này phản ánh một thay đổi lớn trong tư duy lập pháp: cơ quan của Quốc hội không thể chỉ chờ hồ sơ trình lên rồi mới xem xét, mà phải chủ động khảo sát, nghiên cứu, chuẩn bị chính sách từ sớm. Cùng với đó là yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương lập pháp. Dự án luật chưa chuẩn bị đầy đủ, chưa có dự thảo nghị định kèm theo hoặc chưa bảo đảm chất lượng thì kiên quyết trả lại. Khi đặt vấn đề “luật có rồi, nghị định có chưa, thông tư có đúng luật không?” - điều Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh không chỉ là kỹ thuật xây dựng pháp luật, mà là trách nhiệm của toàn bộ chuỗi thực thi chính sách.

Giám sát phải theo đến cùng kết quả

Thông điệp thứ ba là đổi mới mạnh mẽ công tác giám sát. Tinh thần “không để kiến nghị giám sát rơi vào im lặng” được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tại các cuộc làm việc. Điều đó đồng nghĩa, mỗi kết luận giám sát phải có địa chỉ trách nhiệm, có thời hạn xử lý, có chỉ số kiểm đếm và cơ chế báo cáo lại.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn làm việc với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường ngày 25/05/2026. Ảnh: Phạm Thắng

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu các cơ quan quán triệt sâu sắc tinh thần: giám sát để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, không dừng lại ở việc chỉ ra sai phạm, mà phải chỉ rõ các điểm nghẽn, nguyên nhân và giải pháp; làm rõ nguồn lực quốc gia đang bị nghẽn ở đâu (do luật pháp, do công tác phối hợp, do tâm lý sợ trách nhiệm hay do năng lực thực thi) với số liệu, có địa chỉ và kiến nghị cụ thể. Qua giám sát phải siết chặt kỷ luật thực thi, bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng an ninh; giám sát trên cơ sở dữ liệu...

Đặc biệt, giám sát văn bản hướng dẫn thi hành luật được Chủ tịch Quốc hội đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm nhằm khắc phục tình trạng luật đã ban hành nhưng nghị định, thông tư chậm hoặc thiếu đồng bộ, khiến chính sách chậm đi vào cuộc sống. Theo đó, giám sát văn bản quy phạm pháp luật không chỉ hỏi văn bản đã ban hành chưa, mà phải hỏi: có đúng tinh thần luật không, có tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp không, có phát sinh thủ tục, điều kiện, chi phí tuân thủ không?

"Đặt hàng" với Ủy ban Dân nguyện và Giám sát - cơ quan đầu mối tham mưu của Quốc hội về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban phải chuyển mạnh sang vai trò tham mưu chiến lược; phát hiện sớm vấn đề, cảnh báo chính sách, điều hòa hoạt động giám sát và theo đến cùng trách nhiệm thực thi; phải nâng tầm hoạt động giám sát “sắc bén”, tập trung vào các vấn đề lớn như điểm nghẽn thể chế, tổ chức thực thi, phân bổ nguồn lực, kỷ luật công vụ, chất lượng dịch vụ công.

AI và chuyển đổi số phải đi vào nghiệp vụ lõi

Thông điệp thứ tư là đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong mọi hoạt động của các cơ quan của Quốc hội với cách tiếp cận thực chất. Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, chuyển đổi số không phải là việc mua phần mềm, trang thiết bị hay số hóa hình thức, mà phải gắn với thay đổi quy trình xử lý công việc, quản trị dữ liệu và nâng cao chất lượng ra quyết định.

Quang cảnh Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn làm việc với Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, ngày 25/05/2026. Ảnh: Phạm Thắng

Với Văn phòng Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội giao ngay năm nhiệm vụ cụ thể: hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung, rà soát các phần mềm đang triển khai, xây dựng bộ chỉ số đánh giá chuyển đổi số, phát triển công cụ hỗ trợ đại biểu và lãnh đạo Quốc hội, nghiên cứu chiến lược ứng dụng AI phục vụ nghiệp vụ lõi. Với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đơn vị được kỳ vọng phải là "mô hình mẫu mực của một cơ quan Quốc hội số hiện đại, không giấy tờ, xử lý công việc hoàn toàn dựa trên dữ liệu", Chủ tịch Quốc hội đặt ra yêu cầu tích hợp công nghệ AI tiên tiến vào hệ thống thông tin phục vụ đại biểu và chuẩn hóa, liên thông dữ liệu thẩm tra lập pháp. Với Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, AI được xác định là đột phá để phân loại đơn thư, phát hiện vấn đề lặp lại, nhận diện xu hướng bức xúc xã hội - từ đó chuyển từ xử lý sự vụ sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Điểm đáng chú ý là Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban, Văn phòng Quốc hội phải trực tiếp sử dụng, trực tiếp chỉ đạo thì chuyển đổi số mới đi vào thực chất; cán bộ nào chưa sử dụng thành thạo công nghệ phải được rà soát, đào tạo bổ sung.

Kỷ cương, trách nhiệm

Thông điệp thứ năm là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, siết chặt kỷ cương, trách nhiệm. Trong bối cảnh Bộ Chính trị đã xác định tổng biên chế chung, bài toán đặt ra là nâng hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực hiện có. Điều đó đồng nghĩa mỗi cán bộ phải làm được nhiều việc hơn, thích ứng nhanh hơn với môi trường số và yêu cầu công việc ngày càng cao hơn.

Tinh thần “một người làm nhiều việc, nhưng một việc phải rõ một người chịu trách nhiệm” được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tại các cuộc làm việc với yêu cầu giao việc phải cụ thể: ai làm, làm gì, bao giờ xong, chất lượng ra sao, khắc phục triệt để tình trạng "không ai sai rõ ràng nhưng công việc vẫn chậm".

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến làm việc với Thường trực Hội đồng Dân tộc ngày 21/05/2026. Ảnh: Hồ Long

Sâu xa hơn, điều Chủ tịch Quốc hội đặt ra không chỉ là yêu cầu về kỹ năng hay năng lực chuyên môn, mà là thay đổi văn hóa thực thi công vụ trong các cơ quan của Quốc hội - chủ động hơn, trách nhiệm hơn và thực chất hơn.

Nhìn tổng thể, các cuộc làm việc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã cho thấy đường hướng đổi mới rất rõ ràng đối với các cơ quan của Quốc hội và Quốc hội khóa XVI. Đó không chỉ là yêu cầu đổi mới về quy trình hay phương thức hoạt động, mà sâu xa hơn là sự đổi mới tư duy hoạt động theo hướng chủ động kiến tạo phát triển, nâng cao chất lượng thể chế, siết chặt kỷ luật thực thi và tăng cường trách nhiệm cá nhân.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, chuyển đổi số mạnh mẽ và áp lực hoàn thiện thể chế ngày càng lớn, Quốc hội phải đi trước trong đổi mới, các cơ quan của Quốc hội phải thực sự chuyên nghiệp hơn, thực chất hơn, hiện đại hơn và gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển của đất nước và kỳ vọng của cử tri, Nhân dân.