Từ tiếng rao của dì Mai đến 'Fish Eyes' ông Mười: 'Chất' Việt Nam từ những điều bình dị

Từ tiếng rao của dì Mai Nha Trang đến đôi mắt cá của ông Mười Hội An: Việt Nam hiện ra từ những điều bình dị

Khi nhắc đến quảng bá hình ảnh quốc gia, người ta thường nghĩ đến những chiến dịch truyền thông lớn, những video giới thiệu được đầu tư bài bản hay những thông điệp đã được tính toán kỹ. Nhưng có những lúc, hình ảnh đất nước con người Việt Nam lại đi ra thế giới bằng con đường khác hẳn. Không phải từ những kịch bản dàn dựng, mà từ chính nhịp thở của đời sống.

Gần đây, tiếng rao trái cây của dì Mai ở Nha Trang đã trở thành chất liệu cho bản phối Mango, Pineapple, Banana, Watermelon của nhạc sĩ người Nam Phi David Scott (The Kiffness), thu hút hàng chục triệu lượt xem toàn cầu.

Trong khi đó, gương mặt ông Mười ngư dân Hội An trong bức ảnh Fish Eyes (Mắt cá) cũng vừa bước lên bục cao nhất của giải thưởng LCE Photographer of the Year 2026. Hai câu chuyện rất khác nhau, nhưng cùng gợi ra một điều: Đất nước con người Việt Nam nhiều khi được thế giới nhắc nhớ từ chính những con người bình dị đang mưu sinh mỗi ngày.

Dì Mai không được biết tới nhờ một chiến lược hình ảnh nào. Tiếng rao mưu sinh không sinh ra cho nghệ thuật. Nó nảy ra từ nhu cầu mời khách, bán hàng, giữ chân người qua đường của một người đàn bà phố biển. Nhưng cũng chính vì vậy, nó có nhịp điệu riêng, có sự lanh lợi, có cái duyên tự nhiên của người đã quá quen với nhịp sống du lịch.

Khi được phối thành nhạc và lan truyền rộng rãi, lời rao ấy không còn chỉ là âm thanh của một gánh hàng rong. Nó mang theo cả không khí Nha Trang, mang theo vẻ cởi mở, linh hoạt và gần gũi trong cách người Việt giao tiếp với người lạ.

Cuộc gặp gỡ của Louis và bà Mai trên bãi biển Nha Trang - Ảnh LocalLou

Sức hút của câu chuyện này nằm ở sức sống. Người ta bị giữ lại không phải vì một màn trình diễn được dàn sẵn, mà vì ở đó có nhịp thở thật của đời sống. Giữa lúc quá nhiều hình ảnh được chỉnh sửa kỹ, quá nhiều câu chữ được làm cho tròn trịa, những gì còn nguyên sự tự nhiên lại dễ chạm tới người xem hơn. Một lời rao mưu sinh, khi đi ra ngoài biên giới ngôn ngữ, vẫn khiến người ta thấy vui, thấy gần, thấy muốn bước lại gần hơn một thành phố và những con người đang sống trong nó.

Nếu dì Mai gợi lên một Việt Nam năng động, cởi mở và giàu nhịp điệu, thì ông Mười trong Fish Eyes lại mở ra một lớp cảm nhận khác. Bức ảnh gây ấn tượng trước hết bởi bố cục gọn và lạ, với hai con cá che đúng vị trí đôi mắt. Nhưng nếu chỉ dừng ở thủ pháp thị giác, tác phẩm khó ở lại lâu đến vậy. Thứ giữ người xem lại là gương mặt của một người lao động thật, một người đàn ông gắn với sông nước, ghe thuyền, cá tôm và đời sống miền Trung. Từ khuôn mặt ấy, bức ảnh có thêm chiều sâu của thời gian, của nắng gió, của công việc mưu sinh in hằn lên làn da và từng nếp nhăn.

Ông Mười bước vào khung hình từ chính công việc hằng ngày của mình. Bởi vậy, phía sau hai con cá không chỉ là một ý tưởng chụp ảnh thú vị. Phía sau đó là nghề chài, là sông nước Hội An, là xứ Quảng với cái mặn mòi, nhẫn nại và từng trải.

Người xem có thể chưa biết rõ ông là ai, sống ra sao, nhưng vẫn cảm được sức nặng của một số phận không vô danh. Bức ảnh vì thế không chỉ đẹp ở bố cục. Nó có người, có đời sống, có một không gian văn hóa hiện lên rất rõ sau gương mặt ông.

Tác phẩm “Fish Eyes” của Sophia Spurgin chụp ông Mười Hội An, giành giải cao nhất tại cuộc thi LCE Photographer of the Year 2026 - Ảnh: Sophia Spurgin/LCE

Đặt dì Mai và ông Mười cạnh nhau sẽ thấy một điểm gặp gỡ quan trọng: Họ đều bắt đầu từ công việc mưu sinh. Một người bán trái cây bằng tiếng rao hằng ngày. Một người đi ra từ sông nước, từ lao động gắn với cá và thuyền. Chính xuất phát điểm ấy làm cho hình ảnh của họ có độ thật mà nhiều sản phẩm quảng bá được tính toán kỹ chưa chắc có được. Ở đó có giọng nói thật, gương mặt thật, cử chỉ thật, hoàn cảnh sống thật.

Cái chạm tới người khác không nằm ở sự cầu kỳ, mà ở chỗ người ta nhận ra đời sống đang hiện ra đúng với nhịp của nó.

Thế giới không chỉ nhìn thấy hai cá nhân riêng lẻ. Đằng sau dì Mai là một Nha Trang của bãi biển, khách du lịch, tiếng rao, nụ cười và sự nhanh nhẹn của người mưu sinh. Đằng sau ông Mười là một Hội An của sông nước, thuyền chài, con cá và gương mặt người lao động miền Trung. Họ không mang sẵn nhiệm vụ đại diện cho Việt Nam, nhưng từ họ, một phần đất nước hiện ra rõ nét. Không phải Việt Nam trong những lời giới thiệu trang trọng, mà là một Việt Nam của nhịp sống thường ngày, của những gì đang diễn ra tự nhiên nhất.

Cách hình ảnh quốc gia được hình thành từ đây cũng gợi mở nhiều suy nghĩ. Lâu nay, khi nói đến quảng bá, người ta dễ nghĩ tới những gì phải làm lớn, nói lớn, dựng thành chiến dịch. Những nỗ lực ấy dĩ nhiên có giá trị riêng, nhưng không phải con đường duy nhất.

Có khi hình ảnh một đất nước lại lan đi mạnh hơn từ sự lan tỏa tự thân của đời sống. Chỉ cần đủ thật, đủ riêng, đủ mang bản sắc, tự nó sẽ tạo ra sức hút. Trong thời đại người xem ngày càng mệt với những hình ảnh được làm quá tay và cảm xúc sắp đặt sẵn, cái nguyên bản trở nên giá trị hơn bao giờ hết.

Một tiếng rao có thể khiến người ta tò mò về một thành phố. Một gương mặt ngư dân có thể khiến người ta nhớ đến cả một vùng đất.

Nói vậy không có nghĩa cứ điều gì bình dị cũng mặc nhiên có giá trị. Thứ chạm được tới người khác không phải bản thân sự lam lũ, mà là phần hồn vía của đời sống nằm bên trong sự lam lũ ấy. Cũng vì thế, khi nhìn những trường hợp như dì Mai hay ông Mười, điều cần giữ là sự trân trọng. Không nên biến người lao động thành thứ chất liệu lạ mắt để ngắm nghía rồi bỏ qua hoàn cảnh sống thật của họ.

Giá trị của những hình ảnh này không nằm ở nghèo khó, mà ở sự chân thực. Chính sự chân thực ấy mới làm nên sức nặng.

Từ dì Mai ở Nha Trang đến ông Mười ở Hội An, có thể thấy hình ảnh đất nước con người Việt Nam nhiều khi được nhớ tới bằng một con đường khác với những hình dung quen thuộc. Không phải từ những biểu tượng quá lớn, mà đó là lời rao giản dị, một gương mặt mộc mạc, một khoảnh khắc mưu sinh.

Khi những chi tiết như thế đi ra bên ngoài, chúng không chỉ gây tò mò hay tạo hiệu ứng lan truyền. Chúng góp phần để người khác nhận ra một đất nước có đời sống, có bản sắc, có con người.

Có lẽ, hình ảnh một quốc gia đi xa nhất không phải khi nó cố gồng mình lên để đẹp, mà là khi nó hiện ra đúng như cách nó đang thở, đang sống mỗi ngày.

Bản phối mang tên "Mango Pineapple Banana (Watermelon)" của nhạc sĩ David Scott - Video: The Kiffness

Tiểu Vũ