Từ triệu view đến vòng lao lý

Những ngày qua, Bùi Xuân Huấn (Huấn “Hoa Hồng”), Lê Văn Phú (Phú Lê), Vũ Hoàng Hải (Hải Sa Pa TV) - những cái tên từng sở hữu lượng người theo dõi lớn trên mạng xã hội - lần lượt bị cơ quan chức năng khởi tố.

Theo cơ quan điều tra, Huấn “Hoa Hồng” bị khởi tố về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”. Trong hoạt động kinh doanh nước hoa, Huấn cùng vợ và những người liên quan được xác định có tổng doanh thu hơn 300 tỷ đồng nhưng không xuất đầy đủ hóa đơn giá trị gia tăng, để doanh thu ngoài sổ sách kế toán, gây thiệt hại nhiều tỷ đồng cho ngân sách Nhà nước.

Với Phú Lê, cơ quan điều tra xác định vợ chồng Phú tham gia thành lập ba công ty kinh doanh mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Hơn 107 tỷ đồng từ hoạt động kinh doanh được nhận qua 10 tài khoản ngân hàng cá nhân nhưng không hạch toán đầy đủ. Hàng đã bán vẫn được ghi nhận là tồn kho và các bị can còn bị cáo buộc sử dụng hóa đơn khống để xử lý phần doanh thu.

Quá trình điều tra, thu thập tài liệu, lực lượng chức năng xác định: Vũ Hoàng Hải lợi dụng ảnh hưởng trên các nền tảng mạng xã hội chỉ đạo vợ là Bùi Thị Kim Tuyên ký hợp đồng tiêu thụ bán sản phẩm “Thịt trâu sấy khô tê cay do Công ty CP sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam nhập nguyên liệu thịt trâu đông lạnh Ấn Độ về sản xuất”.

Sau đó Vũ Hoàng Hải và vợ quảng cáo trên các nền tảng mạng xã hội là “Thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc và in logo của Hải Sa Pa TV” để bán ra thị trường.

Những con số hàng trăm tỷ đồng hé lộ một phần khác phía sau thế giới tưởng như chỉ có lượt thích, người theo dõi và những phiên livestream.

Khi tai tiếng trở thành một loại “vốn”

Huấn “Hoa Hồng”, Phú Lê, Hải Sa Pa TV không xuất hiện trên mạng xã hội với hình ảnh của những doanh nhân thông thường. Sự nổi tiếng ban đầu của họ gắn với những phát ngôn gây sốc, hình ảnh “giang hồ”, khoe tiền bạc, tài sản và những nội dung gây tranh cãi.

Huấn “Hoa Hồng” từng có hơn 3,7 triệu người theo dõi trên Facebook cùng lượng lớn người xem trên TikTok, YouTube. Phú Lê từng thừa nhận sử dụng nhiều cách để thu hút lượt thích, lượt xem, từ ca hát, diễn hài đến cãi nhau trên mạng. Khi Hồ Văn Khoa bị bắt sau vụ cùng Khánh Sky đến nhà “Vua Quạt” livestream chửi bới giải quyết mâu thuẫn, người này cũng khai mục đích là tạo tương tác, câu view để bán hàng.

Những trường hợp ấy cho thấy một công thức đáng lo ngại: tai tiếng tạo sự chú ý; sự chú ý tạo người theo dõi; người theo dõi trở thành khách hàng và cuối cùng được chuyển hóa thành tiền.

Nhận diện những “hình mẫu” lệch chuẩn

Một người trẻ thường xuyên nhìn thấy nhân vật gây sốc có hàng triệu người theo dõi, khoe cuộc sống giàu có, bán được nhiều hàng rất dễ hình thành những liên tưởng sai lệch: nổi tiếng đồng nghĩa với thành công; nhiều người theo dõi đồng nghĩa với uy tín; giàu có được phô diễn trên mạng đồng nghĩa với năng lực.

Sự lệch chuẩn vì vậy không nhất thiết đến bằng một lời kêu gọi làm điều xấu. Nó có thể thẩm thấu qua những video giải trí hằng ngày, những phiên livestream và những “thần tượng mạng” được dựng lên bởi lượt xem, tiền bạc, hàng hiệu.

Luật sư Trần Tuấn Anh - Giám đốc Công ty Luật Minh Bạch, lưu ý việc tạo nội dung, thu hút tương tác không phải hành vi vi phạm pháp luật. Nhưng “câu view” không thể trở thành lý do miễn trách nhiệm khi người livestream vượt qua giới hạn pháp luật. Quảng cáo sai lệch, tiếp tay tiêu thụ hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc hay các khoản thu từ livestream, quảng cáo, hoa hồng đều phải chịu sự điều chỉnh tương ứng của pháp luật.

Vì vậy, bài học đối với đoàn viên, thanh niên không nên chỉ dừng ở kỹ năng nhận diện tin giả hay phòng tránh lừa đảo. Người trẻ còn cần một “bộ lọc giá trị” để phân biệt giữa nổi tiếng và uy tín, sức ảnh hưởng và năng lực, hình ảnh được trình diễn với giá trị thực.

Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, gọi đó là xây dựng một “hệ miễn dịch số”: Trang bị cho thế hệ trẻ tư duy phản biện, khả năng nhận diện thông tin sai lệch và chống lại sự thao túng của những giá trị ảo. Theo ông, thành công cần được nhìn nhận từ tri thức, nhân cách, lao động và trách nhiệm với cộng đồng, thay vì số lượt theo dõi hay sự nổi tiếng nhất thời.

Tạm kết

Những vụ án rồi sẽ được xử lý theo các quy định của pháp luật. Nhưng từ những gì đã được công bố, có một câu hỏi cần được hình thành như phản xạ của người trẻ khi bước vào thế giới mạng: Người mình đang theo dõi nổi tiếng vì điều gì, giá trị nào khiến mình tin họ và điều gì thực sự nằm phía sau những hình ảnh đang xuất hiện trên màn hình?

Đó có lẽ là điểm khởi đầu quan trọng của sự cảnh giác trong một môi trường mà triệu lượt xem chưa phải thước đo của giá trị và triệu người theo dõi cũng không phải giấy chứng nhận của niềm tin.