Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển Bài cuối: Không để tài sản công 'nằm chờ'

Những phần việc không thể kéo dài

Trường Tiểu học Tảo Dương Văn, cơ sở cũ tại thôn Đông Dương, xã Vân Đình đang chờ phương án xử lý sau khi thầy và trò nhà trường đã được chuyển đến học tập và công tác tại điểm trường mới. Ảnh: Lại Tấn

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phần lớn quỹ trụ sở phát sinh sau sắp xếp tại Hà Nội đã được xác định phương án xử lý. Tuy nhiên, từ quyết định xử lý đến khi một tài sản thực sự được khai thác hiệu quả vẫn còn một khoảng cách.

Thực tế ghi nhận tại một số địa phương cho thấy, có những trụ sở cũ đã được bố trí đơn vị sử dụng hoặc chuyển sang công năng mới nhưng mới chỉ khai thác một phần diện tích. Một số tầng phía dưới có hoạt động, trong khi các tầng trên vẫn đóng cửa, phòng làm việc để không, bàn ghế và trang thiết bị bám bụi. Công trình vì thế tuy không “bỏ hoang”, nhưng một phần đáng kể tài sản vẫn chưa được khai thác tương xứng với giá trị đã đầu tư.

Đây là dạng lãng phí dễ bị bỏ qua nếu chỉ thống kê một cơ sở là “đã bố trí sử dụng”. Trên thực tế, hiệu quả tài sản công không chỉ được đo bằng việc trụ sở đã có đơn vị tiếp nhận hay chưa, mà còn phải tính đến diện tích thực tế được sử dụng và công năng mà tài sản đang phát huy.

Một tình huống khác là tài sản đã được bàn giao nhưng đơn vị tiếp nhận chưa thể sử dụng ngay. Trụ sở cũ của Đảng ủy, HĐND, UBND xã Chu Minh, huyện Ba Vì trước đây, nay là xã Quảng Oai sau khi được bàn giao cho Trường THCS Chu Minh đã mở ra cơ hội bổ sung không gian cho nhà trường. Đây vốn là điều thầy và trò mong muốn từ nhiều năm do trường thiếu không gian cho phòng học bộ môn và sân tập thể dục.

Tuy nhiên, công trình cũ đã xuống cấp, khu vực văn phòng lại không phù hợp với công năng giáo dục. Nhà trường mong muốn địa phương sớm có kế hoạch cải tạo, chuyển đổi công năng; trong đó có phương án phá dỡ phần công trình xuống cấp để làm sân thể thao, vừa bảo đảm an toàn cho học sinh, giáo viên, vừa đưa quỹ đất vào sử dụng thực chất.

Trụ sở cũ của Đảng ủy, HĐND, UBND xã Chu Minh (trước đây) cần được cải tạo, nâng cấp nhằm phục vụ cho các hoạt động của học sinh Trường THCS Chu Minh. Ảnh: Khiếu Hương

Theo tổng hợp của thành phố, một số cơ sở nhà, đất dôi dư hiện có quy mô nhỏ, phân tán hoặc hồ sơ pháp lý chưa hoàn chỉnh nên quá trình xử lý còn kéo dài. Với những tài sản chuyển sang công năng mới, ngoài thủ tục còn phải giải quyết bài toán chất lượng công trình, mức độ phù hợp với nhu cầu sử dụng và nguồn vốn cải tạo.

Trong khi đó, thời gian là yếu tố đặc biệt quan trọng. Công trình càng để trống lâu càng có nguy cơ xuống cấp, phát sinh chi phí bảo vệ, duy tu. Ngay cả với những trụ sở đang được sử dụng một phần, nếu diện tích còn lại tiếp tục đóng cửa, bám bụi thì nguồn lực công vẫn chưa phát huy đầy đủ.

Bởi vậy, yêu cầu đặt ra ở giai đoạn này không chỉ là chống thất thoát tài sản mà còn phải nhận diện lãng phí do tài sản chưa được khai thác hoặc khai thác dưới công suất. Từ mỗi địa chỉ cụ thể cần trả lời được: Diện tích nào đang sử dụng, phần nào còn để trống, nguyên nhân vì sao và có thể điều chuyển hoặc bố trí công năng khác hay không.

Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Vũ Duy Tuấn, đến ngày 11-8-2026, các sở, ngành, đơn vị đã rà soát, ban hành hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền ban hành quyết định xử lý đối với 71 trụ sở xã, phường cần tiếp tục xử lý sau sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy.

Sau giai đoạn xử lý đồng loạt một khối lượng rất lớn nhà, đất, 71 cơ sở này đặt ra yêu cầu cần được nghiên cứu sâu để gỡ vướng triệt để. Quan trọng hơn, việc rà soát cũng cần hướng tới những tài sản tuy đã được bố trí nhưng chưa sử dụng hết công suất, bởi một trụ sở có người sử dụng không đồng nghĩa toàn bộ nguồn lực trong đó đã được khai thác hiệu quả.

Rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn xử lý

Yêu cầu này đang được lãnh đạo thành phố đặt ra quyết liệt hơn trong tổng thể công tác phòng, chống lãng phí.

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo phòng, chống lãng phí thành phố ngày 12-8, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu tập trung rà soát, xử lý trụ sở, công trình và đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính. Đối với các nhiệm vụ còn chậm, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các đơn vị rà soát kỹ, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và tiến độ thực hiện; tập trung giải quyết các nguồn lực đất đai, tài sản công còn tồn đọng, tránh kéo dài gây lãng phí.

Chỉ đạo này nối tiếp yêu cầu xuyên suốt của thành phố trong quản lý tài sản sau sắp xếp: Tài sản phải có đơn vị quản lý, có phương án xử lý và phải được đưa vào sử dụng theo tiến độ cụ thể.

Trong Kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp phòng, chống lãng phí năm 2026, UBND thành phố yêu cầu hoàn thành tổng kiểm kê 100% trụ sở, tài sản công, đặc biệt là tài sản sau sắp xếp đơn vị hành chính 2 cấp; đẩy nhanh rà soát, quyết định và tổ chức xử lý trụ sở, tài sản không sử dụng, sử dụng kém hiệu quả hoặc không đúng mục đích; không để nhà, đất, tài sản không được theo dõi, quản lý hoặc để trống.

Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026 của thành phố tiếp tục xác định trụ sở làm việc, nhà đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính là một trong những lĩnh vực trọng điểm cần tập trung giải quyết. Mục tiêu được đặt ra không chỉ là xử lý tồn tại mà còn phải tháo gỡ nguyên nhân gây lãng phí, hoàn thiện cơ chế, chính sách để khơi thông nguồn lực.

Như vậy, với 71 trụ sở đang tiếp tục xử lý, yêu cầu quan trọng nhất là không để tồn tại tình trạng một tài sản đi qua nhiều khâu rà soát nhưng vẫn chưa xác định được thời điểm đưa vào sử dụng. Những vướng mắc thuộc hồ sơ nhà, đất cần được phân loại và giải quyết theo thẩm quyền. Công trình cần cải tạo phải xác định rõ nhu cầu và nguồn vốn. Tài sản không phù hợp với nhu cầu của đơn vị đang quản lý cần được điều chuyển thay vì tiếp tục giữ lại.

Đặc biệt, việc chuyển đổi sang trường học, cơ sở y tế hay công trình công cộng cần gắn ngay với kế hoạch đầu tư. Một trụ sở được xác định làm trường học nhưng chưa có kinh phí cải tạo vẫn có thể tiếp tục để trống. Vì vậy, phương án tài sản cần đi cùng phương án vốn và tiến độ thực hiện, thay vì dừng ở quyết định chuyển đổi công năng.

Công trình cải tạo và nâng cấp Trường Mầm non Quan Hoa tại số 36 đường Cầu Giấy (phường Nghĩa Đô) trên nền trụ sở cũ của UBND quận Cầu Giấy (trước đây). Ảnh: Hoa Hiệp

Công trình hiện đang được gấp rút hoàn thiện nhằm đưa vào sử dụng đúng kế hoạch đặt ra. Ảnh: Hoa Hiệp

Cùng với xử lý từng cơ sở, Hà Nội đang đặt yêu cầu tăng cường quản lý bằng dữ liệu. Việc số hóa, làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai và xây dựng hệ thống quản lý tài sản công tập trung có ý nghĩa đặc biệt trong giai đoạn sau sắp xếp. Khi từng tài sản được xác định rõ địa chỉ, hiện trạng, hồ sơ pháp lý, đơn vị quản lý và tiến độ xử lý, thành phố có thể theo dõi được nơi nào chậm và trách nhiệm thuộc về đâu.

Một vấn đề khác cũng cần đặt ra là không phải mọi trụ sở dôi dư đều phù hợp để chuyển thành trường học, cơ sở y tế hay thiết chế cộng đồng.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, sau khi ưu tiên các nhu cầu dân sinh, Hà Nội cần nghiên cứu xây dựng tiêu chí cụ thể để có thể cho thuê hoặc đấu giá đối với những cơ sở nhà, đất phù hợp, qua đó tạo nguồn lực cho phát triển. Theo ông Nghiêm, những phương án này từng được đề cập từ nhiều năm trước nhưng khó triển khai, trong đó có nguyên nhân thiếu tiêu chí cụ thể.

Gợi mở này đáng chú ý bởi xử lý tài sản dôi dư không nên đồng nghĩa với cố tìm một công năng công cộng cho mọi cơ sở. Với tài sản phù hợp, cần ưu tiên trường học, y tế, văn hóa và nhu cầu của cộng đồng. Tuy nhiên, với những cơ sở không phù hợp, một cơ chế khai thác công khai, minh bạch, đúng pháp luật có thể là cách để giá trị nhà, đất không tiếp tục bị “đóng băng”.

Sau hơn một năm sắp xếp, câu chuyện tài sản công của Hà Nội đã bước sang giai đoạn mới. Sau giai đoạn đầu kiểm kê, bàn giao và xác định phương án, yêu cầu hiện nay là kết thúc từng hồ sơ cụ thể và đưa tài sản vào khai thác thực tế.

Một trụ sở dôi dư chỉ thực sự được “xử lý” khi tìm được công năng hoặc phương thức khai thác phù hợp, qua đó phát huy giá trị của tài sản. Đây cũng là bước quan trọng để kết quả tinh gọn bộ máy chuyển hóa thành nguồn lực mới cho Hà Nội, bảo đảm tài sản công không thất thoát và quan trọng hơn là không còn “nằm chờ”.

Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển

Từ trụ sở dôi dư đến nguồn lực phát triển Bài 2: Trụ sở cũ, công năng mới