Từ Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 đến khát vọng 'Hà Nội hạnh phúc'

Trò chuyện với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về văn hóa - xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về hành trình hiện thực hóa khát vọng đó, từ mốc son lịch sử năm 1945 đến mục tiêu xây dựng "Hà Nội hạnh phúc" trong giai đoạn hiện nay.

Mục tiêu sống còn của dân tộc

- Thưa ông, cứ mỗi độ gần đến ngày mùng 2-9, điều gì trong Tuyên ngôn Độc lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh khiến ông cảm thấy thấm thía nhất?

TS Nguyễn Viết Chức: Trước kia, dưới chế độ phong kiến và thực dân, người Việt Nam không có được quyền công dân với đầy đủ ý nghĩa. Hàng triệu người chết đói, đời sống cực khổ thì hạnh phúc không thể có được. Cho nên, chúng ta càng thấy rõ giá trị và ý nghĩa lớn lao của Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên đọc ngày 2-9-1945. Ngay sau đó, Quốc hội đã họp và quyết định lấy tên nước là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, khẳng định thể chế của một đất nước độc lập, tự do, hướng tới ấm no và hạnh phúc cho nhân dân.

TS Nguyễn Viết Chức, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Văn hóa - Xã hội thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ảnh: Thanh Hải

Xuyên suốt tiến trình cách mạng, chưa khi nào chúng ta rời khỏi mục tiêu đó. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước gian khổ nhất, ở những thời điểm cam go nhất, Bác Hồ vẫn khẳng định rất rõ: "Không có gì quý hơn độc lập, tự do". Khát vọng ấy gắn liền với hạnh phúc. Bác Hồ đã chỉ rõ, độc lập, tự do sẽ không có ý nghĩa nếu nhân dân không được hưởng ấm no, hạnh phúc. Độc lập, tự do, ấm no, hạnh phúc là những điều rất Việt Nam, rất thực với đời sống và là khát vọng thật sự, khát vọng ngàn đời của dân tộc.

Tuyên ngôn của Bác là tuyên ngôn cho ngàn đời, là khát vọng của nhân dân ta phải sống có hạnh phúc; đồng thời mở ra một quá trình cách mạng không dừng lại ở ngày mùng 2 tháng 9, mà bắt đầu một trang mới, một tiến trình kiên trì đi tới đích ấm no, hạnh phúc. Đây cũng là lý do trường tồn và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đảng muốn trường tồn thì mục tiêu, tôn chỉ vì lợi ích của nhân dân không thể thay đổi. Suốt gần một thế kỷ qua, biết bao thế hệ đã sẵn sàng hy sinh cả xương máu để giữ gìn độc lập, tự do và đem lại cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân.

PV: Nhìn lại chặng đường từ năm 1945 đến nay, hành trình giữ vững độc lập để đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân đã trải qua những thử thách như thế nào, thưa ông?

TS Nguyễn Viết Chức: Con đường ấy rất gập ghềnh, khúc khuỷu, gian khổ chứ không hề đơn giản. Ngay năm 1945, đất nước ở trong tình thế "ngàn cân treo sợi tóc" với thù trong, giặc ngoài, cùng giặc đói, giặc dốt. Sau năm 1975, tưởng như hòa bình đã về nhưng đất nước lại tiếp tục phải đối mặt với các cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới, cùng hoàn cảnh quốc tế và trong nước cực kỳ khó khăn, bị bao vây cấm vận, lại chưa có nhiều kinh nghiệm trong xây dựng đất nước thời bình.

Có những thời kỳ chúng ta có hòa bình nhưng chưa có ấm no, điển hình là giai đoạn bao cấp. Không ai muốn tình trạng đói nghèo đó cả, Đảng không muốn, nhân dân không muốn, nhưng tình huống lúc bấy giờ để vượt qua không hề dễ dàng. Phải hiểu như thế mới thấy sự kiên trì mục tiêu độc lập, tự do và hạnh phúc của chúng ta được đổi bằng xương máu, bằng ý chí kiên cường và bền bỉ của toàn Đảng, toàn dân, từ đó mới thấy hết giá trị vô cùng lớn lao của những ngày sống trong hòa bình hôm nay.

Đến nay, với công cuộc đổi mới, hình hài của mục tiêu độc lập, tự do, ấm no, hạnh phúc ngày càng sáng rõ. Việt Nam đã làm nên kỳ tích xóa đói giảm nghèo ngoạn mục mà thế giới phải thừa nhận. Đối với người Việt Nam, quyền con người trước tiên rất thực tế, đó là có cơm ăn, áo mặc, con cháu được học hành, tiến tới có nhà ở đàng hoàng. Việc cả nước tập trung xóa nhà tạm, nhà dột nát trong thời gian qua chính là một bước chuyển lớn, chứng minh hạnh phúc cho nhân dân không phải là lời nói suông hay khẩu hiệu, mà là những thành tựu rất thực tế trong đời sống.

Dấu ấn văn hóa và trách nhiệm của Thủ đô

PV: Trong tiến trình phát triển chung của đất nước, Hà Nội có vai trò như thế nào trong việc lan tỏa giá trị hạnh phúc và hòa bình, thưa ông?

TS Nguyễn Viết Chức: Hạnh phúc không chỉ phụ thuộc vào vật chất, mà trước tiên nằm ở trái tim con người, ở sự biết yêu thương và chia sẻ trong cộng đồng. Nét đẹp thầm lặng, tinh tế, thanh lịch và văn minh của người Hà Nội chính là ở chỗ này: Không chỉ mong muốn hạnh phúc cho riêng mình mà còn mong muốn hạnh phúc cho tất cả, không chỉ giữ hòa bình cho mình mà luôn hướng tới hòa bình chung.

Việc UNESCO công nhận Hà Nội là "Thành phố vì hòa bình" phản ánh rất sâu sắc bản chất văn hóa và lịch sử của Thủ đô. Hà Nội từng là pháo đài kiên cường giữ gìn độc lập, tự do cho dân tộc, đồng thời cũng là nơi kết tụ tinh thần đoàn kết và khát vọng hòa bình. Sự hòa quyện giữa truyền thống hiếu hòa và bản lĩnh kiên trung đã tạo nên phẩm giá, lương tâm của con người Hà Nội trong lòng bạn bè quốc tế.

PV: Việc Đảng bộ thành phố Hà Nội đưa tiêu chí "hạnh phúc" vào Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025–2030 có ý nghĩa như thế nào trong giai đoạn hiện nay?

TS Nguyễn Viết Chức:Đưa khái niệm "hạnh phúc" vào Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025–2030 là một bước chuyển vừa rất mới, vừa tiếp nối đúng khát vọng ngàn đời của dân tộc. Mới là ở chỗ mục tiêu phát triển không chỉ đo đếm bằng các chỉ số kinh tế, kỹ thuật, mà đưa thẳng tiêu chí hạnh phúc vào văn kiện, nâng cao thêm trách nhiệm của chính quyền thành phố.

Sinh thời, Bác Hồ căn dặn Hà Nội phải đi đầu, phải làm gương cho cả nước. Nhận trách nhiệm xây dựng Thủ đô hạnh phúc là nhiệm vụ vinh quang nhưng cũng rất nặng nề. Hà Nội ngày hôm nay còn bộn bề công việc, từ hạ tầng giao thông, quy hoạch, ngập úng đến việc thích ứng với mô hình chính quyền đô thị hai cấp. Dù còn nhiều khó khăn, làm đảo lộn nếp nghĩ cũ, nhưng việc xác định rõ mục tiêu "hạnh phúc" trong Nghị quyết thể hiện quyết tâm rất lớn của toàn Đảng bộ và nhân dân Thủ đô, là kim chỉ nam cho mọi chính sách hành động.

Thách thức bối cảnh mới và giải pháp

PV: Bối cảnh hiện nay đặt ra những thách thức gì đối với sự phát triển của Hà Nội và đâu là giải pháp cốt lõi để vượt qua, thưa ông?

TS Nguyễn Viết Chức: Thủ đô Hà Nội hiện nay nhận được sự quan tâm rất đặc biệt từ Trung ương, thể hiện qua việc phê duyệt Quy hoạch Thủ đô hay ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi). Tuy nhiên, để hiện thực hóa các mục tiêu, thành phố phải đối mặt đồng thời với cả các thách thức truyền thống lẫn phi truyền thống.

Thách thức phi truyền thống xuất phát từ những biến động bất ngờ của tình hình thế giới, sự thay đổi chính sách thương mại, các nguy cơ về an ninh mạng, truyền thông phức tạp và tác động hai mặt của công nghệ mới như chuyển đổi số hay trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ nếu dùng để phục vụ nhân dân thì rất tốt, nhưng nếu bị sử dụng tiêu cực thì nguy cơ rất lớn. Trong khi đó, các thách thức truyền thống vẫn tồn tại ở công tác quản lý đô thị, khắc phục bất cập hạ tầng, giải quyết mối quan hệ lợi ích và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ sao cho đáp ứng kịp yêu cầu mới.

Để vượt qua những khó khăn, thử thách ấy, tôi cho rằng có hai giải pháp căn cơ, cốt lõi mang tính quyết định.

Giải pháp thứ nhất là phải tạo được sự đoàn kết và đồng thuận xã hội sâu sắc. Mọi dự án, chủ trương muốn thành công và đem lại hạnh phúc thì trước hết phải có sự đồng thuận giữa Đảng bộ và nhân dân Thủ đô. Muốn đạt được đồng thuận thì tuyệt đối không được có lợi ích nhóm, vì có lợi ích nhóm thì không thể có sự đồng lòng. Nhân dân không khoán trắng cho Đảng bộ, và ngược lại, Đảng bộ cùng hệ thống chính quyền phải hết lòng vì dân, nói đi đôi với làm.

Giải pháp thứ hai là phải thực hiện công khai, minh bạch và áp dụng chặt chẽ tinh thần "sáu rõ". Mọi việc phải được triển khai rõ ràng, minh bạch: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả. Phải kiểm tra, giám sát từng việc, từng ngày, từng tháng chứ không thể nói chung chung.

Với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, cùng quyết tâm bước vào kỷ nguyên mới của một Thủ đô Anh hùng, Thành phố vì hòa bình, Thành phố sáng tạo, tôi tin tưởng chắc chắn rằng Hà Nội sẽ vượt qua mọi khó khăn, thực hiện thành công mục tiêu xây dựng Thủ đô sáng, xanh, sạch, đẹp, văn minh và hạnh phúc.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!