Từ vụ thảm án ở Đồng Nai: Nhận diện 'điểm gãy' trong phòng ngừa án mạng vì tình

Cảnh báo bạo lực cực đoan, cần nhận diện sớm những tín hiệu nguy hiểm

Đối tượng Nguyễn Đức Anh. Ảnh: Công an cung cấp

Từ mâu thuẫn tình cảm, nghi phạm Nguyễn Đức Anh đã nhẫn tâm ra tay sát hại 3 người không liên quan. Vụ án xảy ra rạng sáng 3/9 tại Đồng Nai khiến 3 người trong một gia đình tử vong, trong đó có trẻ em và một người bị thương nặng. 

Nhiều người ám ảnh, đặt câu hỏi, vì sao các nạn nhân không hề có mâu thuẫn với nghi phạm, không phải là những người có liên quan đến nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội nhưng lại trở thành nạn nhân của một hành vi bạo lực đặc biệt tàn khốc. 

Đề cập vấn đề này, Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, cựu điều tra viên Đội Điều tra trọng án, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an thành phố Hà Nội cho rằng, đây là vụ việc cần đặc biệt thận trọng khi lý giải động cơ gây án. Theo TS Đào Trung Hiếu, hiện Cơ quan điều tra chưa có kết luận cuối cùng về động cơ và trạng thái tâm lý của nghi phạm. Tuy nhiên, nếu diễn biến ban đầu được cơ quan Công an công bố, đây là trường hợp đặc biệt dưới góc nhìn tội phạm học.

Khởi nguồn của hành vi có dấu hiệu tương đối rõ. Sau khi bị bạn gái chấm dứt quan hệ, nghi phạm không chấp nhận sự từ chối và nảy sinh ý định trả thù. Đáng chú ý, trước khi gây án, Đức Anh mang theo dao, tìm cách đột nhập vào nhà bạn gái qua mái nhà và giếng trời. Khi bị cha cô gái phát hiện, nghi phạm vẫn tiếp tục tìm cách vào và đe dọa giết cả gia đình.

“Ở giai đoạn đầu, đây không còn đơn thuần là phản ứng nóng giận tức thời mà đã xuất hiện ý định bạo lực, sự chuẩn bị công cụ và hành vi tìm kiếm mục tiêu. Vấn đề khó hiểu nhất nằm ở giai đoạn tiếp theo”, TS Đào Trung Hiếu cho biết.

Hai con dao cơ quan Công an phát hiện tại hiện trường. Ảnh: Công an Đồng Nai

Theo thông tin từ Cơ quan điều tra, khi không vào được căn nhà của người mình muốn trả thù, nghi phạm đã trèo sang căn nhà sát vách. Khi bị chủ nhà là anh Q. phát hiện, Đức Anh đã tấn công bằng dao. Sau khi anh Q. chạy được ra ngoài và gục xuống đường, nghi phạm lại quay vào nhà, đóng cổng rồi tiếp tục tấn công người vợ và hai con nhỏ.

Thượng tá Đào Trung Hiếu cho rằng chính chi tiết này khiến hành vi không thể được giải thích đầy đủ chỉ bằng hai chữ “tình ái” hay “ghen tuông”. Do vậy, theo ông Đào Trung Hiếu, trước những hành vi cực đoan thường có một quá trình “leo thang” như: Không chấp nhận chia tay, liên tục nhắn tin và gọi điện, theo dõi, kiểm soát, chặn đường, đến nhà gây sức ép, đe dọa tự sát hoặc giết người, phá tài sản, mang hung khí hoặc tìm cách tiếp cận trái ý muốn của nạn nhân, mọi người cần phải rất thận trọng. 

“Mỗi biểu hiện riêng lẻ chưa chắc sẽ dẫn đến tội phạm. Nhưng khi nhiều chỉ dấu xuất hiện đồng thời, lặp lại và ngày càng nghiêm trọng, phải coi đó là một trạng thái nguy cơ, không còn là một cuộc cãi vã tình cảm thông thường. Điều đáng tiếc trong nhiều trường hợp, cả nạn nhân và gia đình thường tự trấn an rằng người kia ‘chỉ nói lúc tức’, ‘nó không dám làm đâu’ hoặc coi đó là chuyện riêng nên không muốn báo cơ quan chức năng”, ông Đào Trung Hiếu nhận định chung. 

Lực lượng chức năng thành phố Đồng Nai thực hiện phong tỏa hiện trường, lấy lời khai và điều tra nguyên nhân vụ án mạng. Ảnh: Lê Xuân/TTXVN

Đây chính là khoảng trống của phòng ngừa. “Khi xuất hiện lời đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhất là lời đe dọa lặp lại, gia đình cần lưu giữ tin nhắn, cuộc gọi, ghi âm, camera và các chứng cứ liên quan, đồng thời trình báo Công an cấp xã. Việc trình báo không đồng nghĩa với yêu cầu phải khởi tố hoặc bắt giữ ngay một người”, chuyên gia tội phạm học Đào Trung Hiếu đưa ra lời khuyên.

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, Công an cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, lập biên bản tiếp nhận và tiến hành những hoạt động ban đầu theo thẩm quyền trước khi chuyển cho cơ quan điều tra có thẩm quyền. 

“Gia đình người bị đe dọa cũng cần thay đổi cách ứng xử. Không nên tự tổ chức gặp gỡ để ‘nói chuyện cho ra nhẽ’, càng không để người bị đe dọa gặp riêng người đang có trạng thái thù hận. Khi nguy cơ tăng cao, cần thông báo cho người thân, hàng xóm đáng tin cậy, nhà trường hoặc cơ quan nơi nạn nhân sinh hoạt; kiểm soát cửa ra vào, camera, lối lên mái và các vị trí dễ xâm nhập”, Thượng tá Đào Trung Hiếu nhấn mạnh.

Nếu người từng đe dọa xuất hiện cùng hung khí hoặc tìm cách đột nhập, nguyên tắc đầu tiên, theo chuyên gia này, không đối đầu nếu có thể tránh được, đưa người già và trẻ em tới nơi an toàn, khóa các lối tiếp cận và báo ngay lực lượng Công an. 

Nhiều ý kiến cho rằng, ở tầng sâu hơn, phòng ngừa án mạng vì tình còn phải bắt đầu từ giáo dục. Theo đó, cần dứt khoát với một nhận thức tưởng như nhỏ nhưng có thể dẫn đến hậu quả rất lớn và tình yêu không tạo ra quyền sở hữu đối với một con người.

“Kinh nghiệm điều tra trọng án cho tôi thấy, giá trị lớn nhất của phòng ngừa không nằm ở việc xử lý thật nghiêm sau khi sinh mạng đã mất, mà ở khả năng nhận diện đúng tín hiệu nguy hiểm và can thiệp khi vẫn còn cơ hội ngăn một con người bước qua ranh giới của tội ác”, Thượng tá Đào Trung Hiếu nhấn mạnh.

Xây dựng cơ chế phát hiện sớm dấu hiệu bạo lực trong tình cảm

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc chiều 4/9, TS, luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội) cho rằng, hành vi của đối tượng gây án trên là cố ý tước đoạt tính mạng của người khác, thậm chí tước đoạt tính mạng của nhiều người nên đây là hành vi giết người, với nhiều tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự như giết nhiều người (từ 2 người trở lên), hành vi có tính chất côn đồ, phạm tội với người dưới 16 tuổi... 

Do đó theo luật sư Đặng Văn Cường, đối tượng này sẽ bị xử lý hình sự về tội Giết người với nhiều tình tiết định khung tăng nặng trách nhiệm hình sự, hình phạt cao nhất có thể áp dụng là tù Chung thân hoặc Tử hình quy định tại điều 123 Bộ luật Hình sự.

Điều khiến nhiêu người đau lòng trong vụ án này là những người bị sát hại dường như không phải đối tượng mà nghi phạm ban đầu hướng tới. Gia đình bị hại hoàn toàn không có mâu thuẫn với nghi phạm. “Chỉ vì không thể thực hiện ý định ban đầu, đối tượng đã chuyển sang tấn công một gia đình khác. Điều này cho thấy một mức độ nguy hiểm rất cao khi sự thù hận, tức giận và tuyệt vọng trong một mối quan hệ tình cảm đã bị chuyển hóa thành bạo lực đối với những người hoàn toàn vô can”, luật sư Đặng Văn Cường phân tích.

Theo TS, luật sư Đặng Văn Cường, trong quá trình điều tra vụ án này, Cơ quan điều tra không chỉ làm rõ hành vi phạm tội, xác định vụ án có đồng phạm hay không, làm rõ hậu quả mà hành vi của đối tượng này đã gây ra đối với xã hội mà còn làm rõ nguyên nhân động cơ phạm tội, nhận thức, ý thức chủ quan của đối tượng cũng như các yếu tố tác động đến nhận thức và hành vi của đối tượng này để thực hiện các giải pháp phòng ngừa tội phạm.

Trong tình yêu, chuyện ghen tuông hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên, khi cảm xúc này trở nên cực đoan, biến thành “cuồng ghen”, vô cùng nguy hiểm. Điều này không chỉ là một vấn đề tâm lý đơn thuần mà còn phản ánh một nhận thức sai lệch trong quan hệ tình cảm. 

Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, giáo dục gia đình có ý nghĩa quan trọng. Trẻ em cần được dạy rằng tình yêu không phải là sự sở hữu; chia tay không phải là thất bại; bị từ chối không phải là lý do để trả thù. Một người trẻ cần được giáo dục khả năng chấp nhận thất bại, chấp nhận bị từ chối, biết tôn trọng ranh giới của người khác và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi rơi vào khủng hoảng tâm lý.

Đặc biệt, học sinh phải hiểu rằng các hành vi đe dọa, theo dõi, khống chế, ép buộc, xâm nhập trái phép vào nhà người khác hay sử dụng hung khí để giải quyết mâu thuẫn đều có thể dẫn đến hậu quả pháp lý đặc biệt nghiêm trọng. Đối với sự “bùng nổ” của môi trường mạng xã hội hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng, Việt Nam cần tăng cường giáo dục pháp luật và kỹ năng sống cho thanh thiếu niên, đặc biệt, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết xung đột và ứng xử khi tình yêu tan vỡ. 

Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế phát hiện sớm các dấu hiệu bạo lực trong quan hệ tình cảm. “Khi xuất hiện hành vi đe dọa giết người, đe dọa trả thù, mang hung khí tìm đến nhà người khác hoặc có biểu hiện bạo lực nghiêm trọng, cần có biện pháp can thiệp kịp thời", ông Đặng Văn Cường nhấn mạnh.

Đặc biệt, gia đình cần có trách nhiệm trong việc quan tâm đến đời sống tâm lý của người trẻ. Không ít gia đình chỉ để ý đến việc con học hành, kiếm tiền mà ít quan tâm con đang yêu ai, đang gặp vấn đề gì, có khủng hoảng tâm lý hay có hành vi bất thường hay không.

Theo ý kiến nhiều chuyên gia, đây không chỉ là câu chuyện của một vụ án hình sự mà còn là câu chuyện về giá trị của sự sống, khả năng kiểm soát cảm xúc và trách nhiệm của mỗi cá nhân trước những biến cố trong đời sống tình cảm. Một xã hội văn minh không chỉ cần xử lý thật nghiêm người đã gây án, mà quan trọng hơn là nhận diện được nguy cơ trước khi con người biến cơn giận thành hành vi không thể cứu vãn.