Vì sao nghi phạm ở Đồng Nai sát hại những người không liên quan?

Không thể chỉ lý giải bằng “tình ái”

Trao đổi với Văn Hóa, Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, nguyên điều tra viên Đội Điều tra trọng án, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội cho rằng, về động cơ gây án, đây là vụ việc cần đặc biệt thận trọng khi lý giải.

Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, nguyên điều tra viên Đội Điều tra trọng án, Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội

Ông Hiếu lưu ý, thông tin hiện có mới là kết quả điều tra ban đầu, vì vậy chưa thể đưa ra kết luận cuối cùng về động cơ và trạng thái tâm lý của nghi phạm. Tuy nhiên, nếu diễn biến được cơ quan Công an công bố là chính xác, đây là trường hợp khá đặc biệt dưới góc nhìn tội phạm học.

Theo ông Đào Trung Hiếu, khởi nguồn của hành vi có dấu hiệu tương đối rõ. Sau khi bị bạn gái chấm dứt quan hệ, nghi phạm không chấp nhận sự từ chối và nảy sinh ý định trả thù.

Đáng chú ý, trước khi gây án, người này đã mang theo dao, tìm cách đột nhập vào nhà bạn gái qua mái và giếng trời. Khi bị cha cô gái phát hiện, nghi phạm vẫn tiếp tục tìm cách vào và còn đe dọa giết cả gia đình.

Ông Hiếu nhận định, ít nhất ở giai đoạn đầu, đây không còn đơn thuần là một phản ứng nóng giận tức thời mà đã xuất hiện ý định bạo lực, sự chuẩn bị công cụ và hành vi tìm kiếm mục tiêu.

Tuy nhiên, vấn đề khó hiểu nhất nằm ở giai đoạn tiếp theo. Không vào được căn nhà của người mình muốn trả thù, nghi phạm trèo sang căn nhà sát vách. Khi bị chủ nhà phát hiện, nghi phạm đã tấn công người này.

Sau khi người chồng chạy được ra ngoài và gục xuống đường, nghi phạm lại quay vào nhà, chốt cổng rồi tiếp tục tấn công người vợ và hai đứa trẻ.

Trong khi đó, theo lời khai ban đầu, nghi phạm không quen biết và không có mâu thuẫn với gia đình này. "Chính chi tiết ấy khiến tôi cho rằng không thể giải thích toàn bộ hành vi chỉ bằng hai chữ "tình ái" hay "ghen tuông"", ông Hiếu phân tích.

Dưới góc độ tâm lý học tội phạm, ông Hiếu đặt ra giả thuyết về một quá trình chuyển dịch đối tượng của hành vi xâm kích.

Theo phân tích của ông, nguồn gây phẫn nộ ban đầu là việc bị người yêu từ chối và mục tiêu ban đầu cũng đã được xác định. Nhưng khi không thể tiếp cận mục tiêu ấy, trạng thái giận dữ và ý định bạo lực không mất đi mà có thể chuyển sang một đối tượng khác xuất hiện trong hoàn cảnh đó.

Người chủ nhà hàng xóm trước hết có thể trở thành “vật cản”. Sau cuộc chống trả, xung đột leo thang rất nhanh. Tuy nhiên, theo ông Hiếu, giả thuyết này vẫn chưa đủ để lý giải việc nghi phạm tiếp tục quay vào nhà tấn công người vợ và hai trẻ nhỏ, những người hầu như không có vai trò trong mâu thuẫn trước đó.

Cần làm rõ sự chuyển dịch mục tiêu bạo lực

Ông Đào Trung Hiếu cho rằng đây là điểm cần làm rõ rất kỹ. Cơ quan điều tra cần xác định điều gì đã thúc đẩy nghi phạm, sau khi tấn công người chủ nhà, tiếp tục hướng bạo lực vào những thành viên còn lại: ý thức diệt khẩu, sự kích động cực độ, hành vi trả thù mang tính thay thế, tâm lý “trút giận” lên những người vô can hay còn nguyên nhân nào khác chưa được phát hiện.

Một chi tiết khác cũng cần được đánh giá đúng mức là trước khi xảy ra vụ việc, nghi phạm được thông tin đã uống rượu cùng một nhóm bạn.

Theo ông Hiếu, rượu có thể làm giảm khả năng tự kiểm soát, suy giảm năng lực cân nhắc hậu quả và làm gia tăng hành vi xung động ở một người vốn đang trong trạng thái phẫn nộ. Tuy nhiên, rượu không thể được xem là nguyên nhân duy nhất, càng không thể dùng để giải thích thay cho động cơ phạm tội. Ý định tìm đến người yêu cũ cùng việc mang theo hung khí là những dữ kiện cần được xem xét độc lập.

Ông Hiếu cho rằng quá trình điều tra không nên chỉ dừng ở câu hỏi vì sao nghi phạm muốn giết người yêu cũ. Vấn đề quan trọng hơn cần được làm rõ là: “Vì sao ý định trả thù một người lại chuyển hóa thành hành vi tấn công hàng loạt những người hoàn toàn không liên quan?”.

Để trả lời câu hỏi này, theo ông Hiếu, cần dựng lại toàn bộ diễn biến tâm lý của nghi phạm trước, trong và sau khi gây án; lịch sử quan hệ tình cảm; những lời đe dọa trước đó; việc chuẩn bị hung khí; lượng rượu đã sử dụng; hành vi tại từng thời điểm và lời nói trong quá trình gây án.

Cơ quan điều tra cũng cần làm rõ tiền sử sử dụng chất kích thích, những biểu hiện bất thường về tâm thần nếu có, cùng dữ liệu điện thoại, tin nhắn và lời khai của những người đã tiếp xúc với nghi phạm trước khi xảy ra vụ việc.

Tiến sỹ Đào Trung Hiếu nhấn mạnh, có một động cơ khởi phát không đồng nghĩa động cơ ấy tự động giải thích được mọi hành vi xảy ra sau đó. Trong một vụ án có diễn biến phức tạp, mục đích và động cơ phạm tội có thể biến đổi ngay trong quá trình thực hiện hành vi.

Theo ông Hiếu, điều ám ảnh nhất của vụ án chính là ở đó. Một cuộc chia tay có thể là điểm khởi phát của sự phẫn uất, nhưng giữa sự phẫn uất và việc tước đoạt sinh mạng của những người hoàn toàn vô can còn một khoảng cách tâm lý rất lớn. Cơ chế nào khiến một người vượt qua khoảng cách ấy mới là câu hỏi trung tâm cần được điều tra và giải mã.

“Vì thế, ở thời điểm hiện tại, tôi cho rằng gọi đây đơn giản là một vụ "thảm án vì tình" là quá sớm và cũng quá đơn giản hóa một hành vi tội phạm rất bất thường. Kết luận cuối cùng phải chờ kết quả điều tra và kết luận giám định chuyên môn của cơ quan tiến hành tố tụng, nếu có căn cứ", ông Hiếu nhận định.