Tuần lễ Làm mẹ an toàn 2026: Phòng ngừa, phát hiện sớm đái tháo đường thai kỳ

Tỉ lệ thai phụ mắc đái tháo đường tăng mạnh

Ngày 25/9, Bộ Y tế phối hợp với Ủy ban nhân dân thành phố Huế tổ chức Lễ phát động Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 với chủ đề "Kiểm soát đường huyết thai kỳ - Mẹ an tâm, con khỏe mạnh".

Thông qua chủ đề năm nay, Bộ Y tế kêu gọi phụ nữ mang thai, gia đình và cộng đồng chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK), góp phần giảm nguy cơ biến chứng trong thai kỳ, khi sinh và sau sinh, đồng thời bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và trẻ ngay từ những ngày đầu đời.

Tuần lễ Làm mẹ an toàn được ngành Y tế triển khai hằng năm từ ngày 01-07/10 trên phạm vi cả nước, nhằm tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức và thúc đẩy các hành động thiết thực trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu chỉ đạo tại Lễ phát động Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026. Ảnh: PV

Việc lựa chọn chủ đề của Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 cũng góp phần cụ thể hóa Hướng dẫn quốc gia về sàng lọc và quản lý đái tháo đường thai kỳ được Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành tại Quyết định số 1470/QĐ-BYT ngày 29/5/2024.

Phát biểu tại Lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, làm mẹ an toàn là một trong các nội dung quan trọng của công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản. Mục tiêu của Làm mẹ an toàn là nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bà mẹ và trẻ sơ sinh, nhằm giảm tỷ lệ tai biến sản khoa, giảm tử vong mẹ và tử vong sơ sinh. Đó cũng là một trong những mục tiêu phản ánh sự phát triển y học, cũng như sự quan tâm, đầu tư của Nhà nước đối với lĩnh vực y tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, trong thời gian qua, công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, sức khỏe sinh sản ở Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. 

Các đại biểu tham dự Lễ phát động. Ảnh: PV

Gần 30 năm qua, các chỉ số về sức khỏe bà mẹ và trẻ em mà Việt Nam đạt được ở mức khá tốt so với nhiều quốc gia có mức thu nhập bình quân đầu người tương đương và là điểm sáng trong việc thực hiện các Mục tiêu thiên niên kỷ. 

Bên cạnh những kết quả đạt được, Việt Nam còn tồn tại sự chênh lệch đáng kể về tử vong mẹ, tử vong trẻ em giữa các vùng địa lý, giữa các vùng kinh tế- xã hội và giữa các nhóm dân tộc. Song song với đó, công tác làm mẹ an toàn hiện nay còn phải đối mặt với một thách thức mới mang tính toàn cầu: sự gia tăng của các bệnh không lây nhiễm trong thai kỳ. Trong đó, đái tháo đường thai kỳ nổi lên như một thách thức ngầm đáng lo ngại, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sức khỏe lâu dài của cả người mẹ và thai nhi. 

Đái tháo đường thai kỳ là một rối loạn chuyển hóa thường gặp trong thai kỳ, diễn biến âm thầm và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và trẻ. Do đó việc khám thai định kỳ, thực hiện sàng lọc theo hướng dẫn của cán bộ y tế và quản lý kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong dự phòng biến chứng.

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, theo khảo sát từ các bệnh viện chuyên khoa sản, tỷ lệ phát hiện bệnh đã gia tăng mạnh từ khoảng 3–4% (giai đoạn 2001–2004) lên tới khoảng 20% trên tổng số thai phụ được khám sàng lọc trong những năm gần đây. Thai phụ mắc đái tháo đường thai kỳ có tỷ lệ sinh non lên tới 26% (cao gấp gần 3 lần so với mức 9,7% ở thai phụ bình thường), đồng thời đối mặt với nguy cơ cao bị tiền sản giật, tăng tỷ lệ mổ lấy thai, và có tới 50% số trường hợp sẽ tiến triển thành đái tháo đường týp 2 trong vòng 5–10 năm sau sinh.

Đối với thai nhi, bệnh làm gia tăng đáng kể nguy cơ thai to, hạ đường huyết sơ sinh, suy hô hấp và tử vong chu sinh. Mặc dù nguy hiểm, phần lớn thai phụ mắc đái tháo đường thai kỳhoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả chỉ bằng việc điều chỉnh chế độ ăn uống và vận động hợp lý nếu được phát hiện sớm.

Nâng cao năng lực chẩn đoán, quản lý đái tháo đường thai kỳ

Nhằm mang lại hiệu quả thiết thực, Bộ Y tế đề nghị các địa phương, các đơn vị tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm sau:

Thứ nhất, ngành Y tế các địa phương cần tăng cường chuyên môn kỹ thuật: Nâng cao năng lực sàng lọc, chẩn đoán và quản lý đái tháo đường thai kỳ theo hướng dẫn của Bộ Y tế; đồng thời đẩy mạnh dịch vụ chăm sóc, tư vấn sau sinh tại nhà trong tuần đầu và 42 ngày sau đẻ.

Thứ hai, các cơ quan y tế và truyền thông cần đẩy mạnh công tác giáo dục sức khỏe: Khuyến khích phụ nữ mang thai khám thai định kỳ đúng lịch, chủ động thực hiện sàng lọc đái tháo đường thai kỳ và sinh con tại cơ sở y tế, cũng như thực hiện tư vấn chế độ dinh dưỡng và vận động khoa học.

Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 với chủ đề "Kiểm soát đường huyết thai kỳ - Mẹ an tâm, con khỏe mạnh". Ảnh: PV

Thứ ba, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cần công khai thông tin dễ tiếp cận: Bố trí danh mục và luồng dịch vụ rõ ràng để người dân dễ dàng sử dụng dịch vụ sàng lọc, quản lý và chuyển tuyến kịp thời khi cần thiết.

Thứ tư, các cấp, các ngành cần tích cực lồng ghép chính sách: Tiếp tục triển khai hiệu quả Chương trình can thiệp giảm tử vong trẻ em dưới 5 tuổi đến năm 2030 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, hướng tới mục tiêu: "Không một bà mẹ, không một trẻ em nào bị bỏ lại phía sau".

Trong Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026, ngành Y tế sẽ triển khai các hoạt động truyền thông kết hợp cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe phụ nữ mang thai, tập trung vào việc nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động chủ động của phụ nữ, gia đình và cộng đồng.

Các hoạt động truyền thông được triển khai đa dạng thông qua báo chí, truyền thông số, phim ngắn, phóng sự, chuyên đề; đồng thời kết hợp với các hình thức truyền thông trực tiếp như hội thảo, tư vấn nhóm, tư vấn cá nhân tại cơ sở y tế và cộng đồng.

Các cơ sở y tế tăng cường tư vấn, hướng dẫn phụ nữ mang thai khám thai định kỳ đúng lịch và chủ động thực hiện sàng lọc đái tháo đường thai kỳ theo hướng dẫn của cán bộ y tế; thông tin, hướng dẫn người dân tiếp cận các cơ sở y tế có đủ năng lực thực hiện sàng lọc, chẩn đoán và quản lý đái tháo đường phù hợp.

Chăm sóc sau sinh cũng là một nội dung quan trong trong quản lý đái tháo đường. Đối với sản phụ từng mắc đái tháo đường: cơ sở y tế cần tư vấn về chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể lực, theo dõi sức khỏe và thực hiện xét nghiệm tầm soát đái tháo đường sau sinh theo khuyến cáo chuyên môn, trong khoảng thời gian từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 12 sau sinh. Đối với tất cả các sản phụ: các cơ sở y tế tiếp tục tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ và xây dựng lối sống lành mạnh, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả mẹ và trẻ.

Các cơ sở y tế tăng cường tư vấn, hướng dẫn phụ nữ mang thai khám thai định kỳ đúng lịch và chủ động thực hiện sàng lọc đái tháo đường theo hướng dẫn của cán bộ y tế; thông tin, hướng dẫn người dân tiếp cận các cơ sở có đủ năng lực thực hiện sàng lọc, chẩn đoán và quản lý đái tháo đường thai kỳ phù hợp.

Chăm sóc sau sinh cũng là một nội dung quan trọng trong quản lý đái tháo đường thai kỳ. Đối với phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ, cơ sở y tế cần tư vấn về chế độ dinh dưỡng, hoạt động thể lực, theo dõi sức khỏe và thực hiện xét nghiệm tầm soát đái tháo đường sau sinh theo khuyến cáo chuyên môn, trong khoảng thời gian từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 12 sau sinh.

Đối với tất cả sản phụ, các cơ sở y tế tiếp tục tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ và xây dựng lối sống lành mạnh, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả mẹ và trẻ.