Tục đi tết ngoại của người Tày, Nùng xứ Lạng

Ngay từ sáng sớm tinh mơ ngày mùng hai tết, nhiều gia đình người dân tộc Tày, Nùng trên địa bàn tỉnh đã tất bật chuẩn bị lễ vật để đi tết ngoại. Các con rể ăn mặc chỉnh tề, cùng vợ con mang theo các lễ vật như: gà trống thiến, bánh chưng, bánh khảo, khẩu sli, rượu… đến chúc tết nhà ngoại. Những lễ vật này đều do gia đình tự tay chuẩn bị, thể hiện sự chu đáo, thành tâm để dâng lên bàn thờ tổ tiên bên ngoại.

Theo quan niệm của đồng bào dân tộc Tày, Nùng Lạng Sơn, sau một năm làm ăn vất vả, đây là dịp các con rể đến nhà ngoại để cảm ơn công sinh thành, dưỡng dục của bố mẹ vợ - những người đã sinh ra và nuôi dạy người phụ nữ gắn bó với mình suốt cuộc đời. Vì vậy, phong tục đi tết ngoại không chỉ là thăm hỏi mà còn mang ý nghĩa báo hiếu, thể hiện lễ nghĩa của các gia đình.

Ông Nông Hồng Tiến, 54 tuổi, thôn Hà Quảng, xã Văn Quan chia sẻ: Tục đi tết ngoại là phong tục truyền thống của người dân tộc Tày, Nùng. Dù ngày nay, cuộc sống hiện đại có nhiều sự thay đổi nhưng năm nào gia đình tôi cũng giữ gìn tục đi tết ngoại. Điều đặc biệt của người dân tộc Tày, Nùng khi đi tết ngoại chính là việc tự tay chuẩn bị các lễ vật là các sản vật do gia đình làm ra như bánh chưng, bánh khảo, gà, rượu men lá…

Tùy điều kiện từng nhà mà lễ vật nhiều hay ít, nhưng tất cả đều thể hiện tấm lòng thành kính, sự biết ơn của con cháu đối với ông bà, bố mẹ bên ngoại. Đó là cách để con rể thể hiện lòng biết ơn với bố mẹ vợ, cũng là dịp hai bên gia đình có cơ hội trò chuyện, thêm gắn bó.

Gia đình anh Triệu Thành Đạt, thôn Còn Khoang - Pá Pài, xã Đồng Đăng đi tết ngoại ngày mùng hai tết

Cũng như ông Tiến, năm nào cũng vậy, cứ đến ngày mùng hai tết, vợ chồng anh Triệu Thành Đạt, thôn Còn Khoang - Pá Pài, xã Đồng Đăng lại chuẩn bị đầy đủ lễ vật cùng các con đi tết ngoại. Anh Đạt cho biết: Đây là dịp để con rể thể hiện sự biết ơn đối với bố mẹ vợ đã sinh thành và nuôi dưỡng người vợ của mình. Chính vì thế, năm nào gia đình tôi cũng chuẩn bị gà trống thiến được nuôi từ giữa năm với các lễ vật khác như bánh chưng, thịt lợn, rượu… để mang đến nhà ngoại.

Vào ngày mùng hai tết, không khí tại nhà ngoại trở nên rộn ràng, ấm áp. Khi con cháu đến nơi, lễ vật được đặt trang trọng lên bàn thờ để thắp hương dâng kính tổ tiên. Nghi thức này thể hiện sự tri ân với cội nguồn bên ngoại, cầu mong tổ tiên phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi trong năm mới. Sau đó, các thành viên trong gia đình cùng nhau chuẩn bị bữa cơm sum họp.

Mâm cỗ ngày tết ngoại không thể thiếu các món ăn truyền thống như: thịt gà luộc, thịt lợn, canh măng, lạp sườn… Cả nhà quây quần bên mâm cơm ấm cúng, tiếng cười nói rộn ràng, những câu chuyện làm ăn, học hành, dự định năm mới cũng được sẻ chia tại đây. Đây cũng là dịp để ông bà ngoại nhìn thấy con cháu đủ đầy, hạnh phúc sau một năm vất vả làm ăn.

Bà Lô Thị Nao, 70 tuổi, thôn Phú Nhuận, xã Điềm He xúc động nói: Dịp năm mới, tôi mong nhất là sáng mùng hai tết. Khi thấy con gái, con rể và các cháu về đông đủ là vui lắm, nhà cửa rộn ràng hẳn lên. Người già như chúng tôi chỉ cần con cháu sum vầy, hỏi thăm nhau sức khỏe, công việc đầu năm là đã thấy ấm lòng rồi.

Một nghi thức không thể thiếu trong ngày tết ngoại là mừng tuổi đầu năm cho các cháu. Ông bà ngoại sẽ chuẩn bị tiền mới, đựng trong phong bao lì xì màu đỏ để trao cho con cháu với mong muốn ban phát tài lộc, may mắn trong năm mới.

Không chỉ vậy, các con còn được theo bố mẹ đi chúc tết họ hàng bên ngoại, nghe kể chuyện đầu xuân. Nhờ đó, tình cảm với quê ngoại được bồi đắp, góp phần gìn giữ sợi dây gia đình qua nhiều thế hệ.

Sau khi đi chúc tết họ hàng, xế chiều, vợ chồng con gái sửa soạn ra về, nhà ngoại sẽ chia một phần lễ vật lại cho con cháu mang về. Phần quà ấy tượng trưng cho lộc đầu năm. Ngày nay, dù nhiều gia đình đã sinh sống ở thành phố, làm việc xa quê nhưng vẫn cố gắng thu xếp về nhà ngoại vào ngày mùng hai tết. Có gia đình không đi được buổi sáng thì sang buổi chiều, thậm chí lùi sang ngày khác, miễn là trong dịp tết.

Ông Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa tỉnh Lạng Sơn cho biết: Tục đi tết ngoại của người dân tộc Tày, Nùng là một nét đẹp văn hóa dân tộc đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Phong tục này không chỉ thể hiện lòng hiếu kính của con cháu đối với bố mẹ bên ngoại mà còn góp phần củng cố mối quan hệ thông gia, gắn kết cộng đồng. Trong bối cảnh đời sống hiện đại có nhiều thay đổi, việc người dân vẫn duy trì phong tục truyền thống đi tết ngoại trong ngày mùng hai tết là điều rất đáng trân trọng. Qua đó góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc, gìn giữ bản sắc dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, việc gìn giữ tục đi tết ngoại không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc mà còn nuôi dưỡng những giá trị gia đình bền vững. Mỗi dịp tết đến xuân về, phong tục đi tết ngoại như một sợi dây yêu thương bền chặt, kết nối các thế hệ trong gia đình và nhắc nhở con cháu về đạo hiếu, nghĩa tình.

HIỂU LAM