Tục khấu đầu dịp Tết ở Trung Quốc

Theo The Beijing News, khấu đầu là nghi thức quỳ gối, cúi đầu chạm đất, từng được thực hiện trong các dịp quan trọng như việc hiếu hỷ hay Tết Nguyên đán. Con cháu trong gia đình khấu đầu nhằm thể hiện sự kính trọng đối với bậc cao niên trong gia đình.

Phóng viên Sui Kun của The Beijing News kể lại trải nghiệm của cha mình xoay quanh nghi thức khấu đầu mỗi dịp Tết.

Thế hệ cuối cùng khấu đầu ngày Tết

Tết Nguyên đán năm nay đánh dấu năm thứ 3 cha của Sui Kun không còn quỳ lạy trước các bậc trưởng bối trong gia đình để bày tỏ sự kính lễ.

Cha anh sinh sống tại vùng nông thôn thuộc thành phố Thọ Quang, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Đối với ông, việc khấu đầu vào ngày mùng 1 Tết là nghi thức truyền thống lâu đời, ông không dám tự tiện bỏ qua.

Những bức tượng khắc họa hoạt cảnh khấu đầu chúc Tết trong một gia đình Trung Quốc. Ảnh minh họa: CGTN.

Theo phong tục, vào ngày đầu năm mới, con cháu trong họ sẽ tụ tập tại nhà bậc cao niên có vị thế lớn nhất trong dòng tộc. Khi mọi người đã có mặt đầy đủ, cả nhóm sẽ tiếp tục đi thăm lần lượt các gia đình trưởng bối khác trong họ và thực hiện nghi thức khấu đầu trước các bậc cao niên khi tới chúc Tết mỗi nhà.

Nghi thức này có trình tự rõ ràng: Con cháu quỳ gối trên tấm chiếu được trải sẵn trong phòng khách, cúi đầu chạm đất rồi đứng dậy chúc Tết. Các bậc cao niên thường nhanh chóng đỡ con cháu đứng lên và nói: “Không cần khấu đầu, đến chơi là quý rồi”.

Năm nay, cha của Sui Kun 60 tuổi. Gần 60 năm, mỗi sáng mùng 1 Tết, ông đều khấu đầu trước các bậc trưởng bối trong họ. Tuy nhiên, đến cuối năm 2023, bậc trưởng bối cuối cùng qua đời, ông nói với anh trai: “Thế là từ năm nay, chúng ta không đi chúc Tết nữa”.

Hai anh em lặng im. Họ hiểu mình đã trở thành thế hệ trưởng bối mới trong gia đình. Tết năm nay là năm thứ 3 cha Sui Kun ở nhà chờ con cháu đến chúc Tết. Ông dần làm quen với vai trò mới. “Với thế hệ của cha, đây là cột mốc cuối cùng trong đời”, ông nói với Sui Kun.

Cha mẹ Sui Kun chuẩn bị từ sớm để đón họ hàng đến chúc Tết. Họ mua đủ loại bánh kẹo, trà ngon để tiếp khách.

Lần đầu tiên ở vị trí trưởng bối được con cháu đến khấu đầu chúc Tết, ông xúc động thấy rõ, mắt đỏ hoe, không nói được gì, mẹ của Sui Kun phải đỡ lời: “Đến chơi là quý rồi, không cần khấu đầu”.

Năm sau, ông quen hơn với vai trò mới. Sáng mùng 1 Tết, khi con cháu trong họ đến nhà, ông tươi cười nói: “Đến chơi là quý rồi, không cần khấu đầu”. Gương mặt ông rạng rỡ, thái độ thoải mái hơn hẳn năm trước.

Khi Sui Kun hỏi cha vì sao không còn xúc động và thoáng buồn như năm ngoái, ông đáp: “Mỗi người rồi đều phải học cách chấp nhận mình đã thực sự già đi. Với người già, được thấy con cháu sum vầy là phúc lớn”.

Tết đến lại tranh cãi về khấu đầu

Những ngày Tết là dịp duy nhất trong năm để họ hàng xa gần cùng trở về quê nhà, tề tựu, gặp gỡ. Với cha của Sui Kun, khấu đầu kính lễ từng là linh hồn của Tết Nguyên đán.

Sự phát triển của xã hội hiện đại đã tác động mạnh đến đời sống nông thôn và các phong tục truyền thống. Hiện tại, nhiều họ hàng thân thiết đã rời quê, việc sum họp dịp Tết một cách đủ đầy ngày càng khó khăn. Có những thành viên không còn về quê đón Tết, chỉ gọi điện chúc Tết.

Người đàn ông đến lễ tại đền Amurva Bhumi ở Jakarta, Indonesia, dịp Tết. Ảnh minh họa: Reuters.

Nhiều ngôi nhà cũ ở quê đóng cửa, vắng lặng dịp Tết vì chủ nhà không về. Nếu trước đây, Sui Kun thường đi chúc Tết khoảng 10 nhà họ hàng trong ngày mùng 1 Tết, thì nay chỉ còn chưa đến 5 nhà.

Những năm gần đây, nghi thức chúc Tết ở quê cũng thay đổi. Nhiều người trẻ thay khấu đầu bằng cúi chào, bắt tay và chúc Tết bậc cao niên. Thế hệ lớn tuổi đa số đều thấu hiểu và chấp nhận.

Các cuộc tranh luận về nghi thức khấu đầu mỗi năm đều xuất hiện trở lại trên mạng xã hội Trung Quốc vào dịp Tết. Có người coi đó là di sản văn hóa, có người coi đó là tàn dư hủ tục.

Cha của Sui Kun và nhiều bậc cao niên trong họ cho rằng khấu đầu là nghi thức truyền thống, nhưng không cần phải câu nệ cứng nhắc.

“Khi cha nói “đến chơi là quý rồi, không cần khấu đầu”, đó là cha nói thật lòng. Điều người già quan tâm không phải là khấu đầu hình thức, mà là sự gắn kết thực sự giữa các thế hệ”, ông nói.

Nhiều bậc cao niên trong dòng họ nhà Sui Kun cho rằng sự đổi thay của nghi thức truyền thống có nét tích cực, nhưng cũng không cần gán cho nghi thức khấu đầu quá nhiều nét tiêu cực.

“Điều quan trọng không phải là có khấu đầu nữa hay không, mà là những cuộc gặp ngày Tết có giúp kết nối các thế hệ trong gia đình, họ tộc hay không. Tình cảm chân thành mới là điều đáng quý nhất trong ngày Tết”, cha Sui Kun nói.

An Hòa