'Túi khôn' và tư tưởng chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, chưa bao giờ tri thức lại trở thành nguồn lực quyết định vị thế quốc gia như trong thế kỷ XXI. Nếu trước đây sức mạnh của một đất nước được đo bằng tài nguyên thiên nhiên, quy mô dân số hay tiềm lực quân sự, thì ngày nay năng lực cạnh tranh quốc gia ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực, trình độ khoa học công nghệ và khả năng hoạch định chiến lược phát triển. Trong bối cảnh thế giới đang biến đổi nhanh chóng dưới tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và cạnh tranh địa chính trị, mỗi quốc gia muốn phát triển bền vững đều phải xây dựng được những trung tâm trí tuệ có khả năng dự báo, phản biện và tham mưu chính sách. Đó chính là các “think tank” hay theo cách nói giàu hình tượng của người Việt Nam là những “túi khôn”.

Trong nhiều phát biểu quan trọng gần đây, đặc biệt tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Đông Dương – Đại học Quốc gia Hà Nội ngày 16/05/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng các cơ quan nghiên cứu, trường đại học và cơ quan tham mưu chiến lược trở thành “túi khôn” của Đảng, Nhà nước và xã hội. Tư tưởng đó không chỉ thể hiện sự đánh giá cao vai trò của giới trí thức mà còn phản ánh tầm nhìn chiến lược về mô hình phát triển quốc gia trong thời đại kinh tế tri thức. Trong bối cảnh ấy, Đại học Quốc gia Hà Nội – Trung tâm đào tạo và nghiên cứu hàng đầu cả nước – được kỳ vọng trở thành một hạt nhân trí tuệ, nơi hội tụ nhân tài, sản sinh tri thức mới và góp phần hoạch định tương lai phát triển của đất nước.

Đại học phải đóng vai trò nghiên cứu chiến lược

Trong văn hóa dân gian Việt Nam, “túi khôn” là hình ảnh biểu tượng cho sự tích lũy trí tuệ, kinh nghiệm và hiểu biết sâu rộng. Tuy nhiên, trong quản trị quốc gia hiện đại, khái niệm này đã mang nội hàm rộng lớn hơn. “Túi khôn” không chỉ là nơi lưu giữ tri thức mà còn là trung tâm sản sinh tri thức mới, phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng và tham mưu chiến lược cho các quyết sách phát triển đất nước. Đó chính là vai trò mà các “think tank” trên thế giới đang đảm nhiệm.

Các trường đại học cần phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh.

Ở nhiều quốc gia phát triển, các trường đại học và viện nghiên cứu không đơn thuần là cơ sở đào tạo mà còn là “bộ não chiến lược” của quốc gia. Những đại học lớn như Harvard, MIT hay Columbia của Hoa Kỳ, Thanh Hoa, Đại học nhân dân (Nhân đại) của Trung Quốc, Đại học Tổng hợp quốc gia Matxcova mang tên Lomonoxop, Đại học Tổng hợp quốc gia Xanh Petecbua của Liên bang Nga… không chỉ đào tạo nhân lực chất lượng cao, mà còn là nơi hình thành nhiều học thuyết phát triển, nhiều sáng kiến chính sách và nhiều công trình nghiên cứu có ảnh hưởng toàn cầu. Sức mạnh của các quốc gia hiện đại vì vậy ngày càng gắn chặt với năng lực trí tuệ và hệ sinh thái tri thức mà họ xây dựng được.

Nhận thức rõ điều đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong chuyến thăm và phát biểu tại Đại học Columbia đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt của giáo dục đại học, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với sự phát triển của Việt Nam trong tương lai. Ông đề cao tinh thần tự do học thuật, hợp tác quốc tế và khả năng kết nối tri thức toàn cầu nhằm phục vụ phát triển quốc gia. Thông điệp được gửi gắm rất rõ ràng: Muốn đất nước phát triển nhanh và bền vững thì phải dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đội ngũ trí thức chất lượng cao.

Không chỉ ở lĩnh vực giáo dục đại học, tư tưởng xây dựng “túi khôn” còn được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh khi làm việc với Văn phòng Trung ương Đảng. Ông yêu cầu cơ quan này phải thực sự trở thành “bộ não” và “túi khôn” của Trung ương, có khả năng nghiên cứu chiến lược, phân tích tình hình và tham mưu chính sách lớn. Điều đó phản ánh tư duy quản trị hiện đại: các quyết sách quốc gia phải dựa trên cơ sở khoa học, dữ liệu và phân tích chuyên sâu chứ không chỉ dựa trên kinh nghiệm hành chính truyền thống.

Tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, tư tưởng ấy tiếp tục được nhấn mạnh với yêu cầu xây dựng nhà trường trở thành trung tâm học thuật hàng đầu, biểu tượng trí tuệ Việt Nam và lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, đại học không chỉ làm nhiệm vụ đào tạo mà còn phải đóng vai trò nghiên cứu chiến lược, dự báo xu hướng phát triển và tham mưu chính sách cho đất nước. Đây là định hướng hết sức quan trọng bởi trong thời đại mới, đại học muốn phát triển phải trở thành đại học nghiên cứu, có khả năng kết nối tri thức với thực tiễn quản trị quốc gia.

Có thể thấy rằng tư tưởng xây dựng “túi khôn” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Đó là sự chuyển đổi từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị hiện đại; từ phát triển dựa vào tài nguyên sang phát triển dựa vào tri thức; từ mô hình điều hành hành chính sang mô hình điều hành bằng khoa học, dữ liệu và đổi mới sáng tạo. Đây chính là nền tảng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Để Đại học Quốc gia Hà Nội và các cơ quan tham mưu trở thành "Túi khôn"

Là cơ sở kế thừa truyền thống của Đại học Đông Dương – trường đại học hiện đại đầu tiên của Việt Nam được thành lập từ năm 1906 – Đại học Quốc gia Hà Nội mang trong mình bề dày lịch sử đặc biệt của nền giáo dục đại học nước nhà. Trải qua 120 năm hình thành và phát triển, nơi đây đã đào tạo nhiều thế hệ trí thức, nhà khoa học, nhà quản lý và cán bộ lãnh đạo quan trọng cho đất nước.

Cơ chế đãi ngộ nhân tài sẽ giúp các trường đại học có thêm nhiều sáng kiến khoa học đột phá.

Trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam hiện nay, Đại học Quốc gia Hà Nội luôn giữ vai trò tiên phong về đào tạo, nghiên cứu khoa học và hội nhập quốc tế. Nhà trường có nhiều lĩnh vực nghiên cứu đạt trình độ khu vực và quốc tế; nhiều công trình khoa học được công bố trên các tạp chí uy tín; nhiều nhóm nghiên cứu mạnh về Việt Nam học, an ninh phi truyền thống, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, khoa học dữ liệu, biến đổi khí hậu và khoa học xã hội liên ngành. Đại học Quốc gia Hà Nội giữ vị trí số 1 tại Việt Nam và nằm trong nhóm 761–770 các trường đại học hàng đầu thế giới theo bảng xếp hạng QS World University Rankings. Trường xếp hạng 158 tại Châu Á và có nhiều lĩnh vực nằm trong Top 500 toàn cầu. Trường Quản trị và Kinh doanh (HSB) của Đại học Quốc gia Hà Nội tháng 5 năm 2026 đã được tổ chức QS xếp hạng 5 sao và đây là cơ sở giáo dục công lập đầu tiên của Việt Nam được xếp hạng này (trước đó Việt Nam có Trường đại học VinUni và Đại học Anh Quốc được xếp hạng 5 sao).

Không chỉ thực hiện chức năng đào tạo nhân lực chất lượng cao, Đại học Quốc gia Hà Nội còn từng bước tham gia vào quá trình tư vấn chính sách và phản biện xã hội. Nhiều chuyên gia, giáo sư của trường đã tham gia vào tiến trình cải cách hành chính quốc gia, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược giáo dục, chuyển đổi số quốc gia, phòng ngừa, ứng phó các nguy cơ đe dọa an ninh phi truyền thống và nhiều chương trình lớn của Đảng, Chính phủ. Điều đó cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của Đại học Việt Nam nói chung, Đại học Quốc gia Hà Nội nói riêng trong đời sống chính trị và phát triển đất nước.

Tuy nhiên, nhìn một cách khách quan, Đại học Quốc gia Hà Nội vẫn còn không ít hạn chế nếu đặt trong yêu cầu trở thành “túi khôn” quốc gia. Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng việc tham gia hoạch định chính sách quốc gia còn hạn chế, số lượng công trình nghiên cứu đỉnh cao, bằng sáng chế quốc tế hay các nhóm nghiên cứu mang tầm ảnh hưởng toàn cầu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và vị thế lịch sử của nhà trường. Khả năng dẫn dắt tri thức khu vực và quốc tế còn hạn chế so với đại học quốc gia các nước.

Bên cạnh đó, mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học với hoạch định chính sách và nhu cầu thực tiễn của xã hội vẫn chưa thật sự chặt chẽ. Không ít công trình nghiên cứu còn thiên về tính hàn lâm nhưng thiếu khả năng ứng dụng hoặc chưa được chuyển hóa thành chính sách công cụ thể. Cơ chế kết nối giữa đại học với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp vẫn còn khoảng cách.

Một tồn tại đáng chú ý khác là hệ thống các trung tâm nghiên cứu chiến lược còn phân tán, thiếu nguồn lực và chưa hoạt động theo mô hình “think tank” hiện đại. Trong khi đó, đất nước đang rất cần những trung tâm, viện nghiên cứu mạnh về kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, an ninh phi truyền thống, quản trị quốc gia và cạnh tranh chiến lược toàn cầu.

Ngoài ra, cơ chế sử dụng và đãi ngộ nhân tài khoa học vẫn chưa thực sự tạo động lực đủ mạnh. Một bộ phận nhà khoa học giỏi chưa có môi trường nghiên cứu thuận lợi, chưa được trao quyền tự chủ học thuật tương xứng hoặc chưa có điều kiện làm việc cạnh tranh so với quốc tế. Đây là những vấn đề cần được giải quyết nếu Đại học Quốc gia Hà Nội muốn trở thành trung tâm trí tuệ hàng đầu khu vực.

Để hiện thực hóa tư tưởng xây dựng “túi khôn” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra, cần có những giải pháp mang tính hệ thống, đồng bộ và lâu dài. Trước hết, phải xây dựng được hệ sinh thái trí tuệ quốc gia, trong đó đại học, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và địa phương có mối liên kết chặt chẽ với nhau. Tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được kết nối với thực tiễn và chuyển hóa thành động lực phát triển.

Đại học Quốc gia Hà Nội cần tiên phong xây dựng các trung tâm, viện nghiên cứu chiến lược theo mô hình “think tank” hiện đại, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với tương lai đất nước như trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, quản trị công, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống và cạnh tranh chiến lược quốc tế. Những trung tâm này phải có cơ chế hoạt động linh hoạt, tự chủ cao và kết nối mạnh mẽ với mạng lưới chuyên gia toàn cầu.

Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội nghiên cứu trong phòng thí nghiệm.

Song song với đó, cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế sử dụng trí thức và nhà khoa học. Muốn có “túi khôn” mạnh thì trước hết phải có nhân tài mạnh. Vì vậy, cần tạo dựng môi trường tự do học thuật, bảo đảm điều kiện nghiên cứu hiện đại và có chính sách đãi ngộ cạnh tranh để thu hút các nhà khoa học xuất sắc trong và ngoài nước, thu hút các chuyên gia hàng đầu đất nước không phân biệt độ tuổi, học vấn. Tư duy “quản lý cán bộ khoa học” cần được thay thế bằng tư duy “phát triển tài năng khoa học”.

Một yêu cầu đặc biệt quan trọng là phải gắn nghiên cứu khoa học với hoạch định chính sách công. Các bộ, ngành và địa phương, các doanh nghiệp cần chủ động đặt hàng nghiên cứu từ các trường đại học và viện nghiên cứu; đồng thời sử dụng rộng rãi các chuyên gia trong quá trình xây dựng chiến lược và chính sách phát triển. Những quyết sách lớn của quốc gia cần được hỗ trợ bởi hệ thống dữ liệu, phân tích khoa học và phản biện độc lập. Đây chính là biểu hiện của một nền quản trị hiện đại dựa trên tri thức.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo cũng cần được xem là nền tảng để xây dựng “túi khôn” quốc gia. Đại học Quốc gia Hà Nội cần phát triển các hệ thống dữ liệu lớn, ứng dụng AI trong nghiên cứu và dự báo chính sách, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ nghiên cứu liên ngành. Trong tương lai, sức mạnh của các “think tank” sẽ không chỉ đến từ đội ngũ chuyên gia mà còn từ năng lực khai thác dữ liệu và công nghệ phân tích hiện đại.

Quan trọng hơn cả, việc xây dựng “túi khôn” phải gắn với xây dựng văn hóa học thuật khai phóng, trung thực và trách nhiệm quốc gia. Một trung tâm trí tuệ đúng nghĩa không chỉ cần tri thức mà còn cần tinh thần độc lập tư duy, khả năng phản biện khoa học và khát vọng phụng sự dân tộc. Đại học vì vậy không chỉ là nơi đào tạo nghề nghiệp mà còn là nơi nuôi dưỡng nhân cách, trách nhiệm công dân và năng lực lãnh đạo xã hội.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, tư tưởng xây dựng các cơ quan nghiên cứu, trường đại học và cơ quan tham mưu trở thành “túi khôn” của Đảng, Nhà nước và xã hội mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đó không chỉ là yêu cầu nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược mà còn là định hướng xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại dựa trên tri thức, khoa học và đổi mới sáng tạo.

Với truyền thống 120 năm vẻ vang, Đại học Quốc gia Hà Nội có đầy đủ tiềm năng để trở thành trung tâm trí tuệ hàng đầu của quốc gia, nơi hội tụ nhân tài, sản sinh tri thức mới và tham gia hoạch định tương lai phát triển của đất nước. Tuy nhiên, để thực hiện được sứ mệnh ấy, cần sự đổi mới mạnh mẽ về thể chế, cơ chế sử dụng nhân tài, đầu tư khoa học công nghệ và xây dựng môi trường học thuật hiện đại.

Khi các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan tham mưu thực sự trở thành những “túi khôn” của quốc gia, Việt Nam sẽ có thêm nền tảng trí tuệ vững chắc để phát triển nhanh, bền vững và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên tri thức toàn cầu.