Túi tiêu chuẩn mở đường cho thói quen phân loại rác

Cách làm này không chỉ thay đổi phương thức thu gom, mà còn đặt trách nhiệm của người phát sinh rác vào ngay khâu đầu tiên: Phân loại đúng, bỏ đúng và từng bước trả chi phí tương ứng với lượng rác thải ra.

Công nhân URENCO Chi nhánh Hoàn Kiếm phát túi tiêu chuẩn đựng rác cho các hộ dân. Ảnh: Thanh Hồng

Thay đổi cách ứng xử với rác

Tại tổ dân phố Lê Thánh Tông, phường Cửa Nam, hơn 500 hộ gia đình và hộ kinh doanh bắt đầu làm quen với phương thức thu gom mới. Từ ngày nay, rác sinh hoạt còn lại được đựng trong túi tiêu chuẩn màu xám trong, có dấu hiệu nhận diện và mã QR hướng dẫn phân loại. Theo đó, rác được phân thành 4 nhóm gồm rác tái chế, chất thải nguy hại, chất thải cồng kềnh và chất thải sinh hoạt còn lại. Những loại có khả năng tái chế được tách riêng; chất thải nguy hại, cồng kềnh được thu gom theo quy định; chỉ rác sinh hoạt còn lại mới được đưa vào túi tiêu chuẩn.

Như vậy, chiếc túi không chỉ là vật chứa rác. Nó trở thành công cụ để nhận diện lượng rác sinh hoạt còn lại sau khi các loại chất thải khác đã được tách ra. Quan trọng hơn, đây là cách đưa trách nhiệm phân loại đến tận nơi rác phát sinh - mỗi gia đình.

Anh Nguyễn Đức Trường, ở khu tập thể 1A Đặng Thái Thân, phường Cửa Nam cho biết, ban đầu việc sử dụng túi tiêu chuẩn và phân loại rác tại nguồn khiến anh có phần bỡ ngỡ. Tuy nhiên, sau khi được hướng dẫn, anh nhận thấy cách làm này văn minh, vừa giảm vất vả cho công nhân vệ sinh, vừa góp phần nâng cao ý thức phân loại và giảm lượng rác gây ô nhiễm môi trường.

Túi tiêu chuẩn có dung tích 40L và 10L giúp các hộ dân phân loại rác hiệu quả. Ảnh: Thanh Hồng

Theo phương án thí điểm, túi tiêu chuẩn dành cho hộ gia đình có dung tích 10 lít, tương đương khả năng chứa khoảng 5kg rác. Túi được cấp định kỳ theo định mức một túi/hộ/ngày. Cách làm này hướng tới một nguyên tắc quan trọng trong quản lý chất thải: ai phát sinh nhiều rác hơn thì phải gánh chi phí xử lý lớn hơn. Ngược lại, nếu giảm lượng rác phải xử lý hoặc tách được rác tái chế, chi phí thu gom, xử lý có thể giảm.

Ông Norihisa Hirata, chuyên gia quản lý chất thải rắn, Phó Giám đốc Công ty Vietnam Waste Planning, cho biết cách tính phí theo lượng rác đang được nhiều đô thị tại Nhật Bản áp dụng. Theo đó, người dân thải nhiều rác cần xử lý sẽ trả mức phí cao hơn, trong khi rác được phân loại để tái chế có mức phí thấp hơn, thậm chí có thể được miễn phí thu gom.

Điểm đáng chú ý ở đợt thí điểm tại phường Cửa Nam là việc thu phí không chỉ nhằm tạo nguồn lực cho công tác xử lý rác. Nếu được thiết kế và thực hiện phù hợp, cơ chế này còn tạo động lực kinh tế để người dân giảm lượng rác phát sinh ngay từ đầu.

Người dân tổ dân phố Lê Thánh Tông, phường Cửa Nam đến tham dự hướng dẫn sử dụng túi tiêu chuẩn để thu gom, phân loại rác đúng cách. Ảnh: Thanh Hồng

Phép thử cho phân loại rác tại nguồn

Đưa túi tiêu chuẩn vào thu gom rác tại một khu vực của phường Cửa Nam mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn là biến một phương thức mới thành thói quen thường nhật. Cụ thể, người dân phải làm quen với việc phân loại trước khi bỏ rác, sử dụng đúng loại túi, bỏ đúng nơi, đúng giờ. Các hộ kinh doanh càng phải chủ động hơn bởi lượng rác phát sinh thường lớn và đa dạng.

Vì thế, mô hình được đặt trong quá trình theo dõi, đánh giá thực tế. Bà Nguyễn Thị Thúy Hằng, Phó Giám đốc Chi nhánh Hoàn Kiếm, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội cho biết, trong quá trình thí điểm, đơn vị sẽ ghi nhận, đánh giá việc sử dụng túi để xác định kích thước có phù hợp với từng hộ dân hay không, từ đó có điều chỉnh cần thiết. Quan trọng hơn, đây là thời gian để kiểm nghiệm khả năng thích ứng của người dân, quy trình thu gom và hiệu quả của việc phân loại rác tại nguồn.

Việc kết hợp túi tiêu chuẩn với xe điện 3 bánh chuyên dụng cũng tạo thành một chuỗi thu gom mới, từ khâu phân loại tại nơi phát sinh đến vận chuyển. Nếu được tổ chức đồng bộ, mô hình có thể hạn chế tình trạng rác đã phân loại nhưng cuối cùng lại bị thu gom chung, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ và giảm áp lực cho lực lượng vệ sinh môi trường.

Túi tiêu chuẩn đựng rác. Ảnh: Thanh Hồng

Theo ông Nguyễn Văn Quý, Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội), triển khai mô hình tại phường Cửa Nam không nằm ở phạm vi gần 500 hộ dân tham gia thí điểm, mà ở khả năng rút ra một phương thức phù hợp để từng bước nhân rộng. Phân loại rác tại nguồn chỉ có thể đi vào thực chất khi người dân biết phải phân loại thế nào, rác sau phân loại được thu gom ra sao và chi phí xử lý được gắn với lượng rác phát sinh như thế nào. Do đó, mô hình thí điểm ở phường Cửa Nam có thể được xem là một phép thử ở quy mô cơ sở để thành phố nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, quy trình và cách thức tổ chức trước khi mở rộng.

Thực tế cũng cho thấy, không thể kỳ vọng một thói quen lâu năm thay đổi chỉ sau vài ngày tuyên truyền. Người dân cần được hướng dẫn cụ thể; lực lượng thu gom phải thực hiện đúng quy trình; cơ quan quản lý phải thường xuyên kiểm tra, tiếp nhận phản hồi và kịp thời điều chỉnh những bất cập phát sinh. Quan trọng nhất, mô hình phải chứng minh được lợi ích trong đời sống hằng ngày. Khi người dân thấy phân loại rác thuận tiện, chi phí hợp lý, rác tái chế thực sự được tách riêng và công tác thu gom vận hành ổn định, việc phân loại mới có cơ sở trở thành thói quen.

Một chiếc túi tiêu chuẩn không thể tự làm nên một Hà Nội sạch. Xe điện cũng không thể thay thế ý thức của người dân. Công nghệ, phương tiện và quy trình chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trên nền tảng trách nhiệm của người phát sinh chất thải. Muốn quản lý rác hiệu quả, không thể chỉ lo thu gom nhanh hơn; phải làm cho người dân thải rác có trách nhiệm hơn. Khi mỗi túi rác đều bắt đầu từ một quyết định phân loại đúng, thành phố Hà Nội mới có thể chuyển từ “thu gom rác” sang “quản lý rác” thực chất để xây dựng một đô thị sạch, văn minh và bền vững.