Từng giảm hơn 90%, chứng khoán Hy Lạp phục hồi ngoạn mục sau 5 năm

Ảnh minh họa - Ảnh: AP

Vào sáng 29/6/2015, người dân Hy Lạp thức dậy, phát hiện các ngân hàng đã đóng cửa. Mỗi người chỉ được rút tối đa 60 euro/ngày tại máy ATM, trong khi Sở Giao dịch Chứng khoán Athens ngừng giao dịch.

KHỦNG HOẢNG NGHIÊM TRỌNG

Việc Hy Lạp phải áp dụng kiểm soát vốn cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng. Đây là biện pháp thường xuất hiện ở các thị trường mới nổi trong giai đoạn bất ổn tài chính, nhưng lại được áp dụng tại một quốc gia thuộc khu vực đồng euro - một liên minh tiền tệ của các nền kinh tế phát triển.

Trước đó, vào tháng 4 và tháng 6/2010, hai hãng xếp hạng tín nhiệm Standard & Poor’s (S&P) và Moody’s lần lượt hạ xếp hạng trái phiếu chính phủ Hy Lạp xuống mức “rác”. Hy Lạp trở thành thành viên đầu tiên của khu vực đồng euro bị hạ xuống dưới ngưỡng xếp hạng đầu tư - mức tín nhiệm mà các tổ chức đánh giá là đủ an toàn để nhiều nhà đầu tư lớn, như quỹ hưu trí hoặc công ty bảo hiểm, nắm giữ trái phiếu.

Đến tháng 2/2016, chỉ số Athex Composite chạm đáy ở 516,7 điểm, giảm hơn 90% so với mức đỉnh 5.334,5 điểm thiết lập vào tháng 10/2007. Chỉ số FTSE Athex Banks, đại diện cho nhóm cổ phiếu ngân hàng Hy Lạp, còn giảm tới 99,6%.

Theo trang tin Euronews, ở thời điểm đó, cổ phiếu Hy Lạp gần như không còn được xem là một kênh đầu tư đúng nghĩa. Thị trường này bị nhìn nhận như một câu chuyện đã khép lại sau khủng hoảng.

Tuy nhiên, một thập kỷ sau, bức tranh đảo chiều hoàn toàn. Trong 5 năm qua, chỉ số Athens Composite đạt mức sinh lời khoảng 146% nếu tính cả cổ tức tái đầu tư. Cùng giai đoạn, chỉ số Nasdaq 100 - vốn hưởng lợi lớn từ chu kỳ tăng trưởng của cổ phiếu liên quan trí tuệ nhân tạo (AI) - tăng 116%. Chỉ số S&P 500 chỉ đạt khoảng một nửa mức tăng của chứng khoán Hy Lạp, trong khi Euro STOXX 50 - gồm nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn của châu Âu - chỉ đạt khoảng 1/3.

Từng là biểu tượng của khủng hoảng nợ châu Âu, chứng khoán Hy Lạp nay đánh dấu một trong những màn phục hồi đáng chú ý nhất của kỷ nguyên hiện đại.

ĐẰNG SAU MÀN PHỤC HỒI NGOẠN MỤC

Để lý giải đà tăng của chứng khoán Hy Lạp, cần bắt đầu từ nhóm ngân hàng - lĩnh vực từng chịu thiệt hại nặng nhất trong thập kỷ khủng hoảng. Ngân hàng National Bank of Greece, ngân hàng Eurobank, ngân hàng Piraeus Bank và ngân hàng Alpha Bank là 4 nhà băng phải gánh phần lớn hệ quả từ suy thoái kinh tế và khủng hoảng nợ.

Đến cuối năm 2016, tỷ lệ nợ xấu của 4 ngân hàng này tính chung lên gần 47%, mức cao nhất trong Liên minh châu Âu (EU). Để so sánh, tại nhiều hệ thống ngân hàng châu Âu cũng từng chịu sức ép trong khủng hoảng, tỷ lệ nợ xấu thường chỉ lên mức đỉnh khoảng 5-8%.

Vấn đề của các ngân hàng Hy Lạp lúc đó không chỉ gặp rủi ro tín dụng thông thường. Bảng cân đối kế toán của họ phản ánh mức độ suy thoái nghiêm trọng của cả nền kinh tế, khi nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình cùng lúc mất khả năng trả nợ.

Quá trình xử lý nợ xấu diễn ra theo 2 bước. Bước đầu tiên là triển khai Chương trình Bảo vệ Tài sản Hy Lạp (Hercules), cho phép các ngân hàng đưa khoảng 57 tỷ euro nợ xấu ra khỏi bảng cân đối kế toán thông qua hoạt động chứng khoán hóa. Theo cơ chế này, các khoản nợ xấu được gom lại, chuyển thành chứng khoán và bán cho nhà đầu tư. Chính phủ Hy Lạp hỗ trợ bằng cách bảo lãnh cho phần chứng khoán ưu tiên - tức phần được nhận tiền trước nếu các khoản nợ xấu thu hồi được tiền - qua đó giúp thu hút nhà đầu tư hơn.

Bước thứ hai diễn ra chậm hơn, nhưng có ý nghĩa bền vững hơn là khôi phục khả năng sinh lời của các ngân hàng. Các nhà băng phải ổn định nguồn tiền gửi, cắt giảm và tái cơ cấu chi phí, đồng thời cải thiện biên lãi ròng - tức chênh lệch giữa lãi thu được từ cho vay và lãi phải trả cho người gửi tiền.

Đến năm 2025, 4 ngân hàng lớn nhất Hy Lạp ghi nhận tổng lợi nhuận ròng gần 5 tỷ euro. Kết quả kinh doanh cải thiện giúp các ngân hàng khôi phục việc chi trả cho cổ đông, thông qua cổ tức và mua lại cổ phiếu.

Ngân hàng Piraeus Bank, Eurobank và Alpha Bank đã phân phối khoảng 55% lợi nhuận cho cổ đông. Riêng ngân hàng National Bank of Greece có tỷ lệ chi trả lên 86%, chủ yếu thông qua các chương trình mua lại cổ phiếu quy mô lớn.

Trong bài viết đăng vào tháng 6/2025 trên Finance & Development, ấn phẩm phân tích kinh tế - tài chính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), ông Konstantinos Hatzidakis, khi đó là Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính Hy Lạp, cho rằng việc xử lý nợ xấu và củng cố bảng cân đối kế toán đã đánh dấu bước ngoặt lớn của hệ thống ngân hàng nước này.

“Chúng tôi đã làm sạch bảng cân đối kế toán của các ngân hàng và kiềm chế nợ xấu. Cột mốc quan trọng này giúp các ngân hàng lấy lại vai trò thiết yếu trong việc cấp vốn cho nền kinh tế thực", ông Hatzidakis viết.

Ông Hatzidakis cũng chỉ ra một số tín hiệu cho thấy niềm tin vào hệ thống ngân hàng Hy Lạp đã cải thiện. Lượng tiền gửi tăng trở lại, bộ đệm vốn của các ngân hàng vững hơn, trong khi Quỹ Ổn định Tài chính Hy Lạp (HFSF) bán thành công cổ phần tại các ngân hàng cho các nhà đầu tư nước ngoài dài hạn. Theo ông, việc các nhà đầu tư nước ngoài sẵn sàng rót vốn vào ngân hàng Hy Lạp là “lá phiếu tín nhiệm rõ ràng" đối với hệ thống tài chính nước này.

“Kinh tế Hy Lạp liên tục tăng trưởng tốt hơn dự báo, nhiều thời điểm vượt xa kỳ vọng", ông viết thêm.

ĐỊNH GIÁ HẤP DẪN

Một động lực lớn khác giúp chứng khoán Hy Lạp tăng mạnh là mức định giá hấp dẫn.

Khi bắt đầu bước vào giai đoạn phục hồi, cổ phiếu ngân hàng Hy Lạp giao dịch ở mức rất thấp do nhà đầu tư vẫn lo ngại về rủi ro sau khủng hoảng. Tuy nhiên, khi bảng cân đối kế toán của các ngân hàng lớn dần ổn định, mức định giá quá thấp này ngày càng khó duy trì.

Ngay cả sau khi đã tăng mạnh, cổ phiếu ngân hàng Hy Lạp vẫn chưa được xem là đắt so với mặt bằng chung ở châu Âu. Theo ước tính của công ty chứng khoán Eurobank Equities, nhóm cổ phiếu này đang giao dịch ở mức khoảng 9 lần lợi nhuận dự báo năm 2026 và 1,4 lần giá trị sổ sách hữu hình - tức giá trị tài sản ròng của ngân hàng sau khi loại trừ các tài sản vô hình. Hai chỉ số này vẫn thấp hơn hơn 20% so với các ngân hàng tại châu Âu.

Theo ngân hàng UBS, hệ số giá cổ phiếu/lợi nhuận dự phóng (P/E) bình quân năm 2027 của nhóm ngân hàng Hy Lạp ở mức 8,4 lần, thấp hơn mức 9,5 lần của toàn ngành ngân hàng châu Âu. P/E là chỉ số dùng để đánh giá cổ phiếu đang rẻ hay đắt so với lợi nhuận kỳ vọng. Để so sánh, chứng khoán Mỹ hiện giao dịch ở mức hơn 20 lần lợi nhuận dự phóng trong 12 tháng tới.

Trong 5 năm qua, giá cổ phiếu National Bank of Greece và Piraeus Bank đều tăng khoảng 500%. Dù vậy, cổ phiếu của cả 2 ngân hàng này vẫn giao dịch với P/E một chữ số, cho thấy định giá chưa quá cao so với lợi nhuận.

Bên cạnh định giá vẫn tương đối thấp, một yếu tố quan trọng khác là sự thay đổi về cấu trúc thị trường. Vào ngày 24/11/2025, đơn vị vận hành sàn giao dịch Euronext hoàn tất thương vụ mua lại Sở Giao dịch Chứng khoán Athens. Thương vụ này được thực hiện bằng cổ phiếu của Euronext thay vì tiền mặt với sự chấp thuận từ các cổ đông nắm khoảng 74% cổ phần của Sở Giao dịch Chứng khoán Athens.

Sau thương vụ với Euronext, cổ phiếu Hy Lạp được đưa vào hệ thống niêm yết lớn nhất châu Âu, nơi tập hợp hơn 1.800 doanh nghiệp niêm yết. Điều này giúp thị trường Hy Lạp dễ tiếp cận hơn với các nhà đầu tư quốc tế.

Một tác động quan trọng là các quỹ chỉ số theo dõi thị trường châu Âu có thể đưa cổ phiếu Hy Lạp vào danh mục theo cơ chế tự động, thay vì chỉ những nhà đầu tư chủ động tìm kiếm cơ hội tại Hy Lạp mới mua vào như trước.

Cùng với đó, đơn vị cung cấp chỉ số MSCI đang xem xét nâng hạng Hy Lạp từ thị trường mới nổi lên thị trường phát triển. Nếu được thông qua, quyết định này sẽ có hiệu lực từ tháng 9/2026. Khi đó, cổ phiếu Hy Lạp có thể được đưa vào các rổ chỉ số dành cho thị trường phát triển - nhóm thu hút lượng vốn lớn hơn nhiều từ các quỹ chỉ số toàn cầu.

Ngân hàng JP Morgan dự báo chỉ số MSCI Greece - rổ cổ phiếu lớn và vừa đại diện cho thị trường Hy Lạp trong hệ thống chỉ số của MSCI - có thể đạt mức sinh lời 16% trong năm 2026.