Tượng đài Thanh niên xung phong - Dấu ấn những người mở đường hạnh phúc

Huyền thoại mở đường trên đá

Theo dòng lịch sử, trước những năm 1960, vùng Đồng Văn, Mèo Vạc của tỉnh Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang) gần như biệt lập với bên ngoài. Những bản làng nằm cheo leo giữa núi đá tai mèo chỉ có những lối mòn dành cho người đi bộ hoặc ngựa thồ. Cuộc sống của đồng bào các dân tộc gặp muôn vàn khó khăn.

Ngày 29/3/1959, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Giang đề nghị Trung ương và Khu ủy Việt Bắc cho mở tuyến đường nối thành phố Hà Giang với Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và Mèo Vạc. Ngày 10/9/1959, công trình chính thức khởi công.

Con đường Hạnh Phúc dài 185 km ở Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang).

Để làm nên con đường dài 185 km xuyên qua Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, gần 1.000 dân công địa phương cùng hơn 1.000 thanh niên xung phong thuộc 16 dân tộc của 8 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Nam Định và Hải Dương đã cùng hội tụ nơi miền đá.

Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, với những công cụ lao động thô sơ như cuốc, xẻng, xà beng, búa tạ, lực lượng mở đường đã làm việc liên tục hơn 5 năm, từ tháng 9/1959 đến tháng 6/1965. Hơn 2 triệu ngày công được huy động, trên 3 triệu mét khối đất đá được đào đắp, di chuyển.

Gian khổ nhất là đoạn vượt đèo Mã Pì Lèng dài khoảng 24 km. Những thanh niên xung phong phải treo mình trên vách núi dựng đứng suốt 11 tháng để khoan đá, mở đường. Có người trong suốt một ca làm việc kéo dài nhiều giờ chỉ khoan được vài mét đá. Từng centimet đường được đánh đổi bằng sức lực, ý chí và cả sự hy sinh.

Khi Con đường Hạnh Phúc hoàn thành, 14 thanh niên xung phong đã mãi mãi nằm lại giữa cao nguyên đá Đồng Văn.

Dấu chân thanh niên xung phong Cao Bằng

Trong bản hùng ca mở đường ấy có những đóng góp đáng tự hào của lực lượng thanh niên xung phong tỉnh Cao Bằng.

Nhà trưng bày những hiện vật của lực lượng thanh niên xung phong tham gia làm đường Hạnh Phúc, ở Đồng Văn (Tuyên Quang).

Những năm 1959 - 1960, hơn 200 thanh niên xung phong Cao Bằng đã lên đường tham gia xây dựng Con đường Hạnh Phúc. Mang theo tinh thần xung kích của tuổi trẻ Việt Bắc, họ sát cánh cùng thanh niên các tỉnh bạn vượt qua muôn vàn khó khăn của địa hình núi đá hiểm trở.

Lực lượng thanh niên xung phong Cao Bằng trực tiếp tham gia thi công nhiều hạng mục quan trọng như dốc Pác Sum, đường Đại Tiến, tuyến bờ sông cầu Tráng Kìm, đoạn Tráng Kìm - Phú Tỷ, đường Thèn Phùng, tuyến từ Huyện đội đến Làng Vàng 7, đoạn ngã ba Phó Bảng xuống Lũng Cẩm, tuyến Lũng Cẩm - Xà Phìn và nhiều đoạn đường gần thị trấn Đồng Văn ngày nay.

Trong điều kiện thiếu lương thực, nước sinh hoạt và thường xuyên đối mặt với thời tiết khắc nghiệt vùng núi cao, lực lượng thanh niên xung phong Cao Bằng vẫn phát huy tinh thần đoàn kết, sáng tạo trong lao động, hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ được giao.

Những đóng góp ấy được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Nhiều tập thể, cá nhân được tặng thưởng Huân chương Lao động, bằng khen các cấp; được trao Huy hiệu Vì sự nghiệp phát triển tỉnh Hà Giang. Đơn vị H100 gồm thanh niên xung phong của 8 tỉnh tham gia mở đường, trong đó có Cao Bằng, được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Chiếc xe đạp của các thanh niên xung phong dùng để vận chuyển đá trong thời gian mở đường Hạnh Phúc.

Chiếc xe đạp của các thanh niên xung phong dùng để vận chuyển đá trong thời gian mở đường Hạnh Phúc.

Trong số 14 thanh niên xung phong hy sinh trên công trường mở đường, có một người con của quê hương Cao Bằng là liệt sĩ Triệu Văn Thoòng, xã Đức Xuân (Hòa An cũ). Sự hy sinh của anh là minh chứng cho tinh thần cống hiến cao đẹp của tuổi trẻ Cao Bằng đối với sự nghiệp xây dựng đất nước.

Biểu tượng của lòng biết ơn

Để tri ân những người đã làm nên kỳ tích mở đường trên đá, năm 2017, tỉnh Hà Giang hoàn thành xây dựng Cụm tượng đài Thanh niên xung phong tại khu vực Con đường Hạnh Phúc.

Công trình được chế tác bằng đá tự nhiên, cao 12 m, tính cả bệ tượng cao 16 m. Cụm tượng chính gồm 5 nhân vật đại diện cho lực lượng thanh niên xung phong của 8 tỉnh tham gia mở đường. Những gương mặt hướng về phía trước, dáng đứng hiên ngang giữa núi non như tái hiện khí phách của một thế hệ không ngại gian khó, quyết tâm chinh phục thiên nhiên để mở lối cho tương lai.

Cụm tượng đài Thanh niên xung phong tại khu vực Con đường Hạnh Phúc.

Ba bức phù điêu phía sau khắc họa hành trình từ lúc chia tay quê hương lên miền cực Bắc, những ngày gian lao phá đá mở đường cho đến thời khắc chiến thắng khi tuyến đường hoàn thành.

Ngày nay, đứng trước tượng đài, nhìn dòng xe xuôi ngược trên Con đường Hạnh Phúc, ít ai hình dung được nơi đây từng là những vách đá dựng đứng, những lối mòn cheo leo chỉ có dấu chân người và ngựa. Con đường đã mang đến cơ hội phát triển cho vùng cao nguyên đá, mở ra những tuyến giao thông đến từng bản làng, đưa điện, trường học, trạm y tế và những đổi thay đến với cuộc sống của người dân.

Cụm tượng đài Thanh niên xung phong vì thế không chỉ là điểm dừng chân của du khách khi đến với Cao nguyên đá Đồng Văn. Đó còn là nơi lưu giữ ký ức về một thế hệ thanh niên đã sống, chiến đấu và cống hiến bằng tất cả nhiệt huyết tuổi trẻ. Trong câu chuyện ấy, những người con Cao Bằng đã để lại dấu ấn đậm nét bằng tinh thần xung kích, lòng quả cảm và sự hy sinh thầm lặng vì hạnh phúc của nhân dân. Để mỗi lần đi trên Con đường Hạnh Phúc hôm nay, chúng ta thêm trân trọng những bước chân đã mở đường năm ấy, những con người đã biến điều tưởng như không thể thành hiện thực giữa trùng điệp đá núi nơi cực Bắc Tổ quốc.