Tương lai đồng USD Mỹ từ những cú sốc lịch sử

Ảnh: Reuters.

Những diễn biến bất ổn gần đây của đồng USD Mỹ khi sụt giảm hơn 10% so với các loại tiền tệ lớn khác kể từ đầu năm 2025, đã dẫn đến nhiều câu hỏi mới về tương lai của nó.

Liệu đồng USD Mỹ sẽ duy trì vị thế đồng tiền hàng đầu thế giới trong bao lâu? Và nếu nó sụp đổ, đồng tiền nào sẽ lên ngôi? Hay là sự thắng thế của một loại tiền nào đó từ thế giới số?

Cuốn sách mới của Barry Eichengreen, Money Beyond Borders, ra đời nhằm giải quyết cuộc tranh luận này.

Vị thế của đồng tiền toàn cầu

Eichengreen đánh giá đồng tiền này ở vị thế tiếp nối những “đồng tiền toàn cầu”. Khởi nguồn của loại tiền này đến từ những đồng xu bạc của Athens vào thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, qua đồng denarius của La Mã, đồng solidus của Byzantine, đồng florin của Florence, đồng tiền của Tây Ban Nha, đồng guilder của Hà Lan và cuối cùng là đồng bảng Anh.

Cuốn sách ra mắt ngày 17/3. Ảnh: Amazon.

Eichengreen chỉ ra rằng những đồng tiền trên đều thống trị thế giới trong ít nhất một thế kỷ và trong một số trường hợp còn lâu hơn nhiều. Nhưng cuối cùng tất cả đều bị thay thế.

Eichengreen viết: “Vị thế của tiền tệ không phải là mãi mãi. Đồng tiền quốc tế giống như một nguồn tài nguyên thiên nhiên được ban tặng. Nếu nó được quản lý tốt, đồng tiền đó sẽ là một tài sản cho các thế hệ hiện tại và tương lai. Còn nếu nó được quản lý tồi, nó sẽ dẫm chân vào lời nguyền cũ”.

Eichengreen nghi ngờ rằng nếu đồng USD Mỹ mất đi vị thế của mình thì nguyên nhân là chính nó, thay vì là sự cạnh tranh của những đồng tiền khác.

Tác giả chỉ ra việc tăng thuế quan, những khó khăn tài chính ngày càng leo thang của Mỹ, sự suy yếu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, việc sử dụng các biện pháp trừng phạt tài chính quy mô lớn hay việc Mỹ rút lui khỏi các liên minh quốc tế lâu đời, có thể là con đường khiến đồng tiền Mỹ suy yếu.

Tác giả cuốn sách là một giáo sư am hiểu về tiền tệ và tài chính tại Đại học California. Do đó, ông đã đưa ra góc nhìn lịch sử dễ hiểu về sự hình thành và sụp đổ của các loại tiền tệ quốc tế. Tác giả cho rằng nhiều loại tiền tệ toàn cầu trước đây, như florin, guilder và sterling, đã bị suy yếu dần khi các nhà lãnh đạo muốn thúc đẩy chuyên môn hóa trong lĩnh vực tài chính, từ đó làm giảm đầu tư công nghiệp.

Tuy nhiên, khi Eichengreen đánh giá các mối đe dọa đối với đồng USD Mỹ, ông không đề cập đến vấn đề tài chính hóa. Cách giải thích của Eichengreen về nguy cơ của đồng USD chủ yếu liên quan đến chính trị, thay vì các yếu tố kinh tế.

Giới phê bình cũng tự hỏi về đối tượng độc giả của cuốn sách. Có rất ít thông tin mới dành cho các chuyên gia kinh tế. Trong khi đó, độc giả phổ thông có thể bị sa lầy vào các chi tiết kỹ thuật rườm rà. Đây dường như là một cuốn sách về tiền tệ quá nghiêng về nội dung kỹ thuật, thay vì một tác phẩm về cách thức cấu trúc xã hội.

Tiền tệ định hình xã hội

Eichengreen cũng viết về việc giới tinh hoa Florence thế kỷ 15 từ chối phá giá đồng tiền florin: “Các chủ ngân hàng làm ăn phát đạt, nhưng công nhân thì không. Điều này dẫn đến bất bình đẳng thu nhập ngày càng gia tăng và suy yếu gắn kết xã hội”.

Đối với nước Mỹ, các nhà phê bình cũng chỉ ra rằng đồng USD đang bị định giá quá cao, phần nào khiến cho hàng xuất khẩu của Mỹ kém cạnh tranh hơn. Điều này góp phần làm suy yếu ngành công nghiệp sản xuất và đời sống của cộng đồng công nhân trên khắp vùng vành đai công nghiệp cũ của Mỹ. Tình trạng này cũng góp phần thúc đẩy các biến động chính trị tại Mỹ trong thập kỷ qua, bao gồm sự trỗi dậy của Donald Trump và phong trào MAGA.

Nhưng Eichengreen không đồng tình với quan điểm này. Ông cho rằng giải pháp là điều gì đó phức tạp và cần hành động đồng bộ của xã hội. Tuy nhiên, trước khi làm được điều đó, những nhà sản xuất ở các quốc gia khác và những thị trường cạnh tranh khác, trước đây có đồng tiền yếu hơn, có thể đã vượt lên đồng USD Mỹ.

Minh Hoa