Tương lai nhân loại: Kỷ nguyên của sinh vật nhân tạo?

Kỷ nguyên của các sinh vật nhân tạo có lẽ sắp mở ra. Ảnh minh họa: Alamy.

Nhà tiên tri Ezekiel từng tuyên bố đã nhìn thấy bốn con thú xuất hiện từ một đám mây. Chúng "lấp lánh như đồng thau được đánh bóng". Mỗi con đều có cánh và bốn khuôn mặt: mặt người, mặt sư tử, mặt bò và mặt đại bàng.

Người Hy Lạp cổ đại được cho là đã tạo ra nhân mã, sinh vật lai giữa người và ngựa trong thần thoại. Loài vật này gần đây được J.K Rowling tái hiện trong loạt sách Harry Potter.

“Nhu cầu kết hợp đặc điểm giải phẫu của các loài với con người dường như đã được lập trình sẵn trong trí tưởng tượng của chúng ta”, Adrian Woolfson nhận xét trong cuốn On the Future of Species. Trong đó, ông viết về một cuộc cách mạng sinh học mà ông tin rằng sắp sửa càn quét khắp hành tinh.

Theo dự báo này, các giống loài do tự nhiên chọn lọc sẽ sớm phải chia sẻ môi trường sống với các sinh vật nhân tạo. “Các sinh vật tổng hợp này có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu sinh học, thuốc men, cảm biến sinh học, cây trồng chịu hạn và rất nhiều đổi mới khác,” ông viết.

Những điều này tưởng chừng là khoa học viễn tưởng. Tuy nhiên, Woolfson, người sáng lập công ty di truyền học Genyro ở San Diego, Mỹ và là tác giả của hai cuốn sách khoa học, khẳng định rằng sự sống trên Trái Đất sắp thay đổi. Do đó, ông viết cuốn sách này như một lời cảnh tỉnh, rằng con người đang đối mặt với “lần sáng thế thứ hai” với những lợi ích to lớn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều hệ lụy đáng lo ngại.

Khởi nguồn của lần sáng thế mới

Vậy điều gì đang đưa con người đến cuộc cách mạng sinh học mới? Woolfson chỉ ra hai phát minh quan trọng. Đầu tiên là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, chẳng hạn như phương pháp Sidewinder được phát triển tại Viện Công nghệ California Caltech. Phương pháp này có thể xây dựng các đoạn DNA “với kích thước và độ phức tạp cao một cách nhanh chóng và hiệu quả”. Các bộ gen hiện nay có thể được tổng hợp trong thời gian ngắn kỷ lục.

Phát minh thứ hai đến từ trí tuệ nhân tạo, hiện có thể giúp các nhà khoa học giải quyết những vấn đề trước đây không thể giải quyết được, đặc biệt là những câu hỏi liên quan đến hình dạng của protein.

Cuốn sách dự kiến ra mắt ngày 14/4. Ảnh: Amazon.

Protein là vật chất cấu tạo nên sự sống. Chúng tạo nên tóc, xương, da và cơ bắp của sinh vật. Trước đây, các nhà khoa học chỉ biết cách tạo ra các chuỗi protein một chiều và không thể dự đoán được cách chúng vặn, xoắn và gấp khúc lại để tạo nên protein ba chiều.

Nhưng vào năm 2020, hệ thống AI AlphaFold2 về nghiên cứu thần kinh đã giải mã và dự đoán được quy luật biến đổi của protein ba chiều. Hiện nay, cấu trúc phức tạp của các protein có thể được dự đoán một cách chính xác và có thể tạo ra những protein mới để hỗ trợ trong y học hoặc các lĩnh vực khác.

Từ việc tạo ra các protein mới, con người cũng có thể nghĩ đến việc tạo ra các dạng sống mới, Woolfson viết. “Sinh học đang đứng trước ngưỡng cửa chuyển đổi từ nền khoa học chủ yếu mang tính mô tả thực tại sang nền khoa học mang tính sáng tạo. Trong tương lai, con người không chỉ phân loại các loài, con người sẽ tạo ra chúng”.

Kỷ nguyên sinh vật nhân tạo

Trong kỷ nguyên mới, Woolfson cảnh báo rằng sự phân biệt giữa các dạng sống tự nhiên và nhân tạo sẽ ngày càng trở nên mờ nhạt.

Điều này sẽ mở ra cơ hội để cải thiện các sinh vật hiện tại trên Trái Đất. Con người đang là sản phẩm cuối cùng của chọn lọc tự nhiên và di truyền. Tuy nhiên, con người vẫn đi kèm nhiều khiếm khuyết. Woolfson thậm chí chỉ ra rằng con người “là một thảm họa kiến tạo” vì những tiến hóa từ động vật bốn chân hoàn toàn không phù hợp với động vật đi bằng hai chân.

Những khiếm khuyết này có thể được thay đổi khi sự sống có thể được “dẫn dắt vào những vùng đất chưa được khám phá, được ban tặng những đặc tính hoàn toàn mới, điều sẽ định hình lại cách thức hoạt động của các sinh vật”.

Tuy nhiên, Woolfson cũng đưa ra nhiều cạm bẫy của hành trình này. Các vũ khí sinh học, ví dụ như các mầm bệnh có thể bị các thế lực khủng bố dễ dàng chế tạo. Khi các máy tổng hợp DNA để bàn và công nghệ AI ngày càng dễ tiếp cận, các loài sinh vật mới và nhiều biến thể có thể dễ dàng được sản xuất và ngày càng khó bị kiểm soát. Ví dụ, việc tác động vào các thể thực khuẩn có thể vô tình làm mất ổn định chu trình carbon của đại dương và đẩy nhanh biến đổi khí hậu.

Và sau đó là những hậu quả đạo đức khi con người ngày càng can thiệp nhiều hơn vào bộ gen của động vật có vú, ví dụ để làm cho chuột giống người hơn để chúng trở thành vật thí nghiệm tốt hơn.

Nhưng liệu những điều này sẽ dẫn đến đâu? Liệu con người sẽ tạo ra những sinh vật lai nửa người nửa động vật như trong truyền thuyết?

Trong khi Woolfson ủng hộ việc cấm nhân bản vô tính, ông cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu gen với sự hỗ trợ của AI. Đơn giản vì chúng mang lại lợi ích quá lớn cho nhân loại, hành tinh và toàn giới sinh vật. Tuy nhiên, trong nhận định này, ông có lẽ quá tự mãn. Khi con người sở hữu quyền lực tối thượng, rất dễ để họ chìm vào tham vọng bản thân.

Minh Hoa