Tưởng nhớ 'Tuấn mã Trường Sơn' - Anh hùng Kim Ngọc Quảng

Chiều ngày 9/8/2026, qua Anh hùng LLVTND, doanh nhân Phan Văn Quý, tôi được biết Anh hùng LLVTND Kim Ngọc Quảng đã từ trần. Vậy là trái tim người Anh hùng đã ngừng đập, đã “về trời” thêm một “Tuấn mã Trường Sơn”!

Tôi nhập ngũ, khi các thế hệ những người lính Trường Sơn đã hoàn thành rất xuất sắc sứ mệnh lịch sử đối với công cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta. Tuy vậy, với nghề viết sử, làm báo, tôi may mắn được tiếp xúc nhiều người đã trực tiếp làm nên đường Trường Sơn huyền thoại thời đánh Mỹ.

Trong số rất nhiều tướng lĩnh, anh hùng, dũng sĩ Trường Sơn được quý trọng, ngưỡng mộ, tôi rất ấn tượng về Anh hùng lái xe Kim Ngọc Quảng, bởi những hành động mưu trí, quả cảm phi thường trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu và sự hồn nhiên, nhiệt huyết, nghĩa tình của anh.

Anh Kim Ngọc Quảng sinh năm 1944 tại xã Hải Cát, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định (trước đây), là một trong những học sinh giỏi xuất sắc ở quê nhà, tương lai rộng mở. Nhưng “nước còn giặc, còn đi đánh giặc”, tốt nghiệp trung học phổ thông, anh nhập ngũ và trở thành chiến sĩ lái xe Trường Sơn. Từ đầu năm 1965, khi tuyến vận tải quân sự chiến lược Trường Sơn tổ chức vận tải cơ giới tập trung, anh đã có mặt trong đội hình Đại đội 1, Tiểu đoàn ô tô 52, Đoàn 559 (sau là Bộ Tư lệnh Trường Sơn).

Kể từ khi nhập tuyến đến thời điểm được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND (22/12/1969), anh Kim Ngọc Quảng đã cùng đồng đội của mình trụ bám chiến đấu và phục vụ chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn, chủ yếu trên trục đường 20 Quyết Thắng - một trục vượt khẩu trọng yếu, ác liệt nhất của tuyến đường mang tên Bác Hồ kính yêu.

Cũng trong vòng 5 năm đó, với bản lĩnh, ý chí chiến đấu hết sức quả cảm, mưu trí, anh cùng với chiếc xe được trang bị, đã vận chuyển hàng vượt qua nhiều trọng điểm vô cùng ác liệt; hứng chịu hơn 200 lần máy bay địch đánh phá vào đội hình vận chuyển; 5 lần bị địch đánh trúng xe nhưng vẫn dũng cảm, mưu trí thoát hiểm; 72 lần quả cảm xông vào cứu được 72 xe của đồng đội; 4 năm liên tục, được đơn vị khen thưởng là Chiến sĩ Thi đua, Chiến sĩ Quyết thắng…

Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh - người chỉ huy trực tiếp của anh nhiều năm, kể lại:

Cuối năm 1967, anh Kim Ngọc Quảng lái xe chở 4 tấn đạn vượt trọng điểm cua chữ A trên đường 20, bị máy bay địch chặn đánh. Ở vào tình thế “nghìn cân treo sợi tóc”, anh đã mưu trí, lợi dụng pháo sáng của địch, đưa xe vượt trọng điểm an toàn. Ngày 26/2/1968, xe của anh chở thuốc nổ TNT vừa tới trọng điểm C.M thì máy bay địch tập trung bắn chặn. Thấy xe đồng đội phía trước bị cháy, anh Kim Ngọc Quảng cho xe vượt lên để giúp dập lửa, nhưng xe của anh cũng vướng bom. Không quản hiểm nguy, anh dùng ngay chăn chiên mang theo, nhúng nước để dập lửa, cứu được 4 tấn thuốc nổ và xe thoát hiểm; còn mình thì toàn thân bị bỏng nặng. Tấm chăn chiên mà anh dùng để dập lửa, cứu hàng, cứu xe đang được trân trọng lưu giữ tại Bảo tàng Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh.

Vào mùa vận chuyển 1968-1969, cấp trên quy định cung độ vận chuyển hai đêm một chuyến, cả đi lẫn về vượt 240 cây số, qua 12 trọng điểm đánh phá của địch. Anh Kim Ngọc Quảng đã dẫn đầu tổ xung kích, thí điểm chạy một đêm thành công, là tay lái thường xuyên được đơn vị công nhận là lá cờ đầu “Chọc thủng cung độ”. Có giai đoạn, xe anh chạy liên tục 14 giờ trong một ngày, 30 ngày một tháng nhưng nhờ chăm lo, bảo dưỡng chu đáo, xe của anh vẫn chạy tốt và cá nhân anh đạt danh hiệu “Dũng sĩ lái xe 10.000 km an toàn”. 

Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn cho biết, khi nghe báo cáo kết quả vận chuyển mùa khô 1968-1969, Binh trạm 32 đạt danh hiệu “Binh trạm vạn tấn”, còn anh Kim Ngọc Quảng đạt danh hiệu “Dũng sĩ lái xe vạn cây số”, là lá cờ đầu “Chọc thủng cung độ”, Tư lệnh Đồng Sĩ Nguyên đã tặng cho anh Kim Ngọc Quảng danh hiệu “Tuấn mã Trường Sơn”. Danh hiệu này về sau trở thành danh hiệu của chung những người lính lái xe Trường Sơn mưu trí dũng cảm, gan vàng dạ ngọc.

Cũng cần nói thêm tấm ảnh mà tác giả Văn Lượng - phóng viên ảnh của Thông tấn xã Việt Nam chụp anh Kim Ngọc Quảng ngồi sau tay lái trong cabin xe không kính được nhiều cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn cho là tấm chân dung đẹp nhất, được xem là biểu tượng của người lính lái xe Trường Sơn thời đánh Mỹ.

Anh hùng Kim Ngọc Quảng trong buồng lái chiếc xe không kính ở Trường Sơn. Ảnh: Văn Lượng

Hành động tuy rất bình thường, nhưng rất phi thường trong chiến đấu của anh Kim Ngọc Quảng còn thể hiện không chỉ dành toàn tâm, toàn lực cho nhiệm vụ vận chuyển hàng ra phía trước, mà khi trở về, anh đều kết hợp vận chuyển thương binh, hoặc vận chuyển vỏ phuy xăng… về tuyến sau. Vận chuyển thương binh nặng về tuyến sau trong điều kiện bị địch đánh chặn liên tục là thử thách cam go đối với người lái xe. Nhưng với tình thương yêu đồng chí đồng đội hết mực, anh luôn dành khó khăn, nguy hiểm về mình. Mỗi khi giao hàng xong, nghe báo có thương binh là anh chủ động đón chuyển thương binh mà không mảy may nề hà.

Biết được nhu cầu vỏ phuy xăng ở các cụm kho xăng dầu phía sau rất lớn, nên sau khi giao hàng, anh đã gom chuyển được hàng nghìn phuy xăng từ tuyến trước về tuyến sau; được đồng đội thân tình gọi là “Dũng sĩ phuy xăng”.

Cũng theo Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn, ở Trường Sơn ngày ấy, vào mùa mưa, có khi địch đánh không bằng trời đánh. Nhiều lúc do không lường được mưa lũ, xe của đơn vị bị sa lầy, nằm rải rác dọc đường, anh Kim Ngọc Quảng xung phong đi kéo xe. Sau vài chục ngày lăn lộn với đám xe bị sa lầy, anh và một số đồng đội đã cứu kéo được hơn một chục chiếc xe…

Với bề dày thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, anh Kim Ngọc Quảng đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng nhiều huân, huy chương. Đặc biệt, ngày 22/12/1969, anh vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND. Năm ấy, anh tròn 25 tuổi.

Anh hùng Kim Ngọc Quảng (giữa), Anh hùng Phan Văn Quý (trái) và Anh hùng Nguyễn Ngọc Quỳnh dự tang lễ Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Trong cảm nhận của nhiều cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn, anh Kim Ngọc Quảng là một con người có tố chất đặc biệt: Quả cảm, mưu trí trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu; nhiệt huyết, say sưa tìm tòi sáng tạo. Từ những tìm tòi, cải tiến kỹ thuật xe, phục vụ vận chuyển, anh đã có những ý tưởng mà những người đồng đội ngày ấy ở Trường Sơn gọi là “phát kiến ngoài luồng”. Tố chất đó cũng được thể hiện khi được cấp trên bố trí đảm trách công tác bảo tàng truyền thống của đơn vị, anh đã cất công sưu tầm hiện vật, nghiên cứu cách trưng bày rất sáng tạo, hiệu quả. Trong bộ sưu tập hiện vật phong phú của Bảo tàng Trường Sơn và Bảo tàng Hậu cần - Kỹ thuật quân đội hiện nay có phần đóng góp đáng kể của anh.

Phát huy truyền thống anh hùng, rời quân ngũ, trở về với cuộc sống đời thường, anh còn nhiệt tình tham gia các hoạt động tuyên truyền, giáo dục lịch sử của Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam, Ban Liên lạc truyền thống Sư đoàn ô tô 571, góp phần tiếp lửa truyền thống cho thế hệ trẻ và tham gia có hiệu quả các hoạt động nghĩa tình, luôn mở rộng vòng tay giúp đỡ những đồng đội gặp khó khăn, những mảnh đời thua thiệt…

Vẫn biết sinh - tử là quy luật của tạo hóa. Nhưng đã ngừng đập một trái tim người Anh hùng đầy quả cảm, nhiệt huyết, luôn tìm tòi, sáng tạo; đã “về trời” một “Tuấn mã Trường Sơn”, vẫn để lại trong mỗi chúng ta nỗi tiếc nuối, buồn thương, trống vắng khôn cùng!

Gợi nhắc vài câu chuyện và kỷ niệm về Anh hùng Kim Ngọc Quảng, thay nén hương lòng của một hậu thế; nguyện mong anh nhẹ bước, an nhiên, thanh thản trở về miền Cực Lạc.