Tuyệt kỹ kim hoàn thế kỷ XIV

Tác giả: E H Gombrich

Câu chuyện nghệ thuật E. H. Gombrich

Tác phẩm kể về lịch sử nghệ thuật châu Âu từ thời cổ đại đến hiện đại, được tác giả khảo sát và đánh giá trong các lĩnh vực khác nhau như hội họa, điêu khắc, kiến trúc… song hành với những chuyển biến và giao thoa của các nền văn hóa, chính trị, và tôn giáo. Sách có nguồn tư liệu phong phú về các tác phẩm đáng chú ý, những tên tuổi tài năng, những trường phái, phong cách đặc sắc trong dòng chảy nghệ thuật.

Tuyệt kỹ kim hoàn thế kỷ XIV

Nhờ chất liệu kim loại quý, tượng điêu khắc Gothic thế kỷ XIV rũ bỏ sự khô cứng để mang đường nét uốn lượn đầy cảm xúc.

H.139. Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng (Virgin and Child), k. 1324 – 1339; do Joan of Evreux dâng vào năm 1339. Ảnh: Wikimedia.

Nét tiêu biểu nhất của những tác phẩm điêu khắc của thế kỷ XIV có lẽ là chúng không được làm từ đá, chất liệu vốn được sử dụng nhiều để xây dựng giáo đường trong thời kỳ này, mà là từ kim loại quý hiếm hoặc ngà voi cỡ nhỏ, qua đó thể hiện rõ tài năng vượt trội của các nghệ nhân đương thời.

Hình 139 là bức tượng Đức Mẹ cỡ nhỏ bằng bạc mạ vàng do một thợ kim hoàn Pháp thực hiện. Các tác phẩm kiểu này không nhằm mục đích thờ phụng nơi công cộng. Thay vào đó, chúng được đặt trong một nhà nguyện của tầng lớp cao quý dành cho việc cầu nguyện riêng tư.

Khác với tượng trong các nhà thờ chính tòa vĩ đại, chúng không nhằm tuyên bố một chân lý với vẻ lãnh đạm trang nghiêm, mà thay vào đó là khơi dậy tình yêu và sự thương mến ân cần.

Người thợ kim hoàn Paris hẳn đã hình dung Đức Mẹ như một người mẹ thực sự, và Chúa Hài Đồng như một đứa con đang với tay chạm vào gương mặt mẹ mình.

Ông cẩn trọng tránh tạo ra bất kỳ cảm giác thô cứng nào. Đó là lý do ông tạo hình bức tượng với một đường cong nhẹ - Đức Mẹ tựa cánh tay vào hông để bế con trong khi đang nghiêng đầu về phía Ngài. Vì thế, toàn bộ cơ thể bà uốn chuyển nhẹ nhàng duyên dáng, giống một hình chữ S, kiểu dáng được ưa chuộng bởi các nghệ nhân Gothic thời ấy.

Thực tế chủ nhân tạo ra bức tượng này có thể không phải là tác giả sáng tạo ra tư thế khác lạ của Đức Mẹ cũng như chi tiết Chúa Hài Đồng đang đùa vui bên mẹ. Ông chỉ đơn giản đi theo xu hướng thời đại.

Sự đóng góp riêng của ông nằm ở những chi tiết tinh xảo như vẻ đẹp của đôi bàn tay, những ngấn nhỏ ở cánh tay đứa bé, bề mặt chất liệu bạc được mạ vàng và tráng men tuyệt hảo, và cuối cùng nhưng cũng không kém phần quan trọng là tỷ lệ chính xác của bức tượng, với khuôn mặt nhỏ nhắn và duyên dáng đặt trên một cơ thể dài mảnh mai.

Không có gì là ngẫu nhiên ở các tác phẩm Gothic điêu luyện này. Các chi tiết như nếp áo rủ trên cánh tay hài hòa và tao nhã. Sẽ thật không công bằng với những tác phẩm này nếu chúng ta chỉ đi lướt qua chúng trong bảo tàng và dành cho chúng không gì hơn ngoài cái liếc nhìn vội vã. Chỉ những người sành sỏi thực thụ mới có thể chiêm ngưỡng và dành cho chúng sự trân trọng xứng đáng.