Tỷ giá nhân dân tệ đang khiến châu Âu thâm hụt thương mại nghiêm trọng hơn?

Theo quan điểm của các nhà lãnh đạo châu Âu, việc Trung Quốc duy trì tỷ giá nhân dân tệ ở mức thấp hơn giá trị thực đã tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng...

Ảnh minh họa - Ảnh: Bloomberg.

Tại hội nghị thượng đỉnh của Liên minh châu Âu (EU) vào tuần trước, các nhà lãnh đạo của khu vực này cho rằng đồng nhân dân tệ bị định giá thấp hơn so với giá trị thực là một nguyên nhân chính dẫn tới thâm hụt thương mại kỷ lục của EU với Trung Quốc - một vấn đề mà Brussels đang triển khai các biện pháp để giải quyết.

Theo quan điểm của các nhà lãnh đạo EU, việc Trung Quốc duy trì tỷ giá nhân dân tệ ở mức thấp hơn giá trị thực đã tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng, khiến hàng hóa Trung Quốc trở nên rẻ hơn trên thị trường châu Âu vốn đã tràn ngập các sản phẩm nhập khẩu từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Họ có đây là nguyên nhân chính phía sau con số thâm hụt thương mại cao chưa từng thấy của EU với Trung Quốc, lên tới 1 tỷ euro mỗi ngày.

“Một đồng tiền bị định giá thấp một cách nhân tạo sẽ mang lại lợi thế cho những quốc gia muốn cải thiện vị thế cạnh tranh kinh tế”, trang Euronews dẫn lời Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói sau hội nghị thượng đỉnh diễn ra vào ngày 19/6 của Hội đồng châu Âu.

Tiếp đó, vấn đề tỷ giá nhân dân tệ và các phương án quản lý vấn đề này cũng đã được đưa ra thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh của nhóm 7 nền công nghiệp phát triển (G7) diễn ra tại Pháp.

Theo báo cáo của Haut Commissariat a la Strategie au Plan, một cơ quan tư vấn của chính phủ Pháp, tỷ giá nhân dân tệ hiện đang bị định giá thấp hơn khoảng 20-25% so với giá trị thực. “Mặc dù không có phương pháp nào được công nhận rộng rãi để xác định chính xác liệu một đồng tiền có bị định giá quá cao hay quá thấp hay không, nhưng đánh giá rằng nhân dân tệ đang bị định giá thấp đã được nhận được sự đồng tình rộng rãi, bao gồm từ các tổ chức quốc tế”, báo cáo viết.

Về lý thuyết, thặng dư thương mại của Trung Quốc đáng lẽ phải tạo ra nhu cầu lớn đối với nhân dân tệ, dẫn đến việc đồng tiền này tăng giá. Tuy nhiên, thực tế lại không diễn ra như vậy.

Bà Alicia Garcia-Herrero, một chuyên gia tại tổ chức tư vấn Bruegel có trụ sở tại Brussels, cho rằng Trung Quốc hạn chế sự tăng giá của đồng nội tệ bằng cách không đưa toàn bộ doanh thu xuất khẩu về nước. Thay vào đó, một phần ngoại tệ thu được từ hoạt động xuất khẩu được giữ lại ở Hồng Kông và không được chuyển đổi thành nhân dân tệ - vị chuyên gia cho hay.

Tác động của việc định giá thấp nhân dân tệ đối với thương mại giữa Trung Quốc và EU là rất rõ ràng.

Thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đã đạt mức kỷ lục 359,9 tỷ euro vào năm 2025. Đây cũng là lần đầu tiên tất cả các quốc gia thành viên EU đều có thâm hụt thương mại với Trung Quốc, bao gồm cả Đức, nền kinh tế lớn nhất EU.

“Tình trạng này là không bền vững”, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen nhận định hôm 19/6.

Báo cáo của Haut Commissariat au Plan chỉ ra rằng việc định giá thấp nhân dân tệ đóng vai trò quan trọng trong việc giữ cho các sản phẩm Trung Quốc có tính cạnh tranh cao. Hiện tại, hàng Trung Quốc được đánh giá là đang rẻ hơn khoảng 30-40% so với các sản phẩm tương đương của châu Âu.

Tuy nhiên, bà Garcia-Herrero cũng lưu ý rằng sự chênh lệch lạm phát cũng đóng vai trò lớn. “Theo ước tính của tôi, sự chênh lệch lạm phát và lạm phát tích lũy ở châu Âu kể từ khi xảy ra cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine đóng góp khoảng 3/4 sự mất mát về khả năng cạnh tranh với bên ngoài của hàng hóa châu Âu”, bà nói.

Vậy EU có thể làm gì để đối phó với tình trạng này? Thủ tướng Merz đã gợi ý rằng EU nên bắt đầu đối thoại với Trung Quốc về vấn đề tỷ giá. Ông nhắc đến Hiệp định Plaza năm 1985, trong đó Mỹ, Nhật Bản, Tây Đức, Anh và Pháp đã đồng ý giảm giá đồng USD so với đồng yên Nhật và đồng mark Đức. Mục đích của Hiệp định Plaza là ngăn chặn xu hướng bảo hộ từ Mỹ khi thâm hụt thương mại của nước này ngày càng phình to.

Ông Merz cũng đề cập đến Hệ thống Tiền tệ châu Âu (EMS) trước khi đồng euro được thông qua đã dựa vào các biên độ tỷ giá hối đoái để hạn chế biến động tiền tệ.

Ngược lại, bà Garcia-Herrero chỉ ra rằng Mỹ không thúc đẩy bất kỳ cuộc đàm phán nào như vậy khi chủ đề mất cân đối kinh tế được thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh G7 vừa rồi. Theo bà, châu Âu nên giám sát giá hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc để xác định sự chênh lệch lớn theo từng ngành, vì đây là một dấu hiệu quan trọng của tình trạng dư thừa công suất, vì tăng trưởng giá hàng hóa chỉ rơi vào tình trạng âm khi hàng hóa sản xuất ra không thể bán được.