Tỷ lệ sinh viên giỏi, xuất sắc: Chênh lệch từ đâu?

Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc có sự khác biệt đáng kể giữa các trường đại học. Ảnh: HUST

Từ hơn 77% sinh viên giỏi, xuất sắc đến 10,6%

Số liệu tốt nghiệp năm 2026 cho thấy sự khác biệt khá rõ giữa các trường ĐH. Tại ĐH Kinh tế Quốc dân, trong 5.724 sinh viên nhận bằng cử nhân năm 2026, có 51,2% tốt nghiệp loại xuất sắc và 26,3% loại giỏi. Như vậy, tổng số sinh viên đạt từ loại giỏi trở lên chiếm hơn 77% tổng số sinh viên tốt nghiệp. Đây là tỷ lệ đáng chú ý khi đặt trong tương quan với kết quả tốt nghiệp của nhiều cơ sở đào tạo khác.

Tại ĐH Bách khoa Hà Nội, trong đợt tốt nghiệp tháng 9/2026, có 3.425 sinh viên nhận bằng. Trong số này, 552 sinh viên đạt loại xuất sắc và 1.014 sinh viên đạt loại giỏi, tương đương khoảng 45,7%.

Trong khi đó, kết quả tại Trường ĐH Y Hà Nội có sự khác biệt rõ rệt. Năm 2026, trong 970 sinh viên thuộc các chương trình đào tạo bác sĩ khóa 2020-2026 tốt nghiệp, không có sinh viên nào được xếp loại xuất sắc; 103 sinh viên đạt loại giỏi, chiếm 10,6%, trong khi 656 sinh viên đạt loại khá, tương đương khoảng 67,6%.

Theo TS Đỗ Thanh Hương - Phó Trưởng phòng Quản lý Đào tạo ĐH (Trường ĐH Y Hà Nội), tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại giỏi năm nay là mức cao nhất của trường trong ba năm gần đây. Trong nhiều năm, trường không có sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc và tỷ lệ sinh viên đạt loại giỏi thường ở mức khoảng 10%.

Đại diện Trường ĐH Y Hà Nội cho biết kết quả này gắn với đặc thù của đào tạo y khoa và hệ thống kiểm tra, đánh giá. Trong 6 năm học, sinh viên phải trải qua các môn từ khoa học cơ bản, y học cơ sở đến các môn lâm sàng. Việc đánh giá không chỉ dựa trên kiến thức lý thuyết mà còn bao gồm kỹ năng thực hành và năng lực xử lý tình huống lâm sàng.

Theo TS Đỗ Thanh Hương, tỷ lệ sinh viên giỏi thấp không xuất phát từ chất lượng đầu vào mà liên quan đến đặc thù chương trình đào tạo cũng như yêu cầu đánh giá chặt chẽ của ngành y.

Ở khối cử nhân chính quy khóa 2022-2026, Trường ĐH Y Hà Nội có 478 sinh viên tốt nghiệp, trong đó 8 sinh viên đạt loại xuất sắc và 17 sinh viên đạt loại giỏi. Nhà trường cho biết tỷ lệ sinh viên khá và giỏi toàn khóa là 62,8%; ngành Dinh dưỡng có tỷ lệ tốt nghiệp loại giỏi cao nhất, ở mức 11,29%.

Những số liệu trên cho thấy tỷ lệ xếp loại có thể khác nhau ngay trong cùng một trường, tùy đối tượng và chương trình đào tạo. Vì vậy, khi so sánh giữa các trường, cần đặt các yếu tố như ngành học, quy mô đào tạo, chất lượng đầu vào và phương thức đánh giá trong cùng bối cảnh.

Giá trị thực chất của tấm bằng

Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn cho biết nhiều trường, trong đó có cả những trường ĐH lớn, đang có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc rất cao. Từ thực tế này, Bộ trưởng đặt câu hỏi về mức độ nỗ lực thực sự của người học khi việc đạt loại xuất sắc trở nên phổ biến.

Theo ông Sơn, giáo dục ĐH hiện có xu hướng tập trung vào những yếu tố dễ đo đếm, trong khi chưa có đầy đủ khảo sát, thống kê về mức độ nỗ lực của người học. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo giúp việc tiếp cận thông tin, tri thức ngày càng thuận tiện, yêu cầu đặt ra với các trường không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn phải chú trọng chiều sâu học tập, khả năng tự học và năng lực thực chất của sinh viên.

Bộ GDĐT cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục ĐH tăng cường kiểm tra, đánh giá, bảo đảm tính thách thức, công bằng và thực chất trong toàn bộ quá trình đào tạo, từ đánh giá học phần đến xếp loại tốt nghiệp.

Theo quy định hiện hành, điểm trung bình tích lũy từ 3,60 đến 4,0 được xếp loại xuất sắc, từ 3,20 đến dưới 3,60 được xếp loại giỏi. Việc xếp loại tốt nghiệp cũng được xem xét cùng các điều kiện liên quan đến học lại, kỷ luật và liêm chính học thuật.

Ở góc độ các trường, tỷ lệ giỏi, xuất sắc cao có thể chịu tác động của nhiều yếu tố trong quá trình đào tạo. Với chương trình tín chỉ, kết quả học tập được hình thành từ nhiều thành phần như kiểm tra, bài tập, thuyết trình, dự án và thi cuối kỳ. Một số trường cũng cho phép sinh viên học cải thiện để nâng điểm trung bình tích lũy. Những yếu tố này có thể tạo ra sự khác biệt về kết quả xếp loại giữa các cơ sở đào tạo.

Ông Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, giáo dục ĐH cần chuyển mạnh từ mục tiêu mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng thực chất. Theo ông, giá trị của một trường ĐH không chỉ được thể hiện qua những chỉ số định lượng, mà quan trọng là giá trị nhà trường tạo ra cho người học, xã hội và đất nước.

Từ góc nhìn này, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc là một chỉ số cần được xem xét cùng nhiều tiêu chí khác, trong đó có chuẩn đầu ra, phương thức đánh giá, đặc thù ngành đào tạo và năng lực của người học sau khi tốt nghiệp.