Bài 3: Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai: Triển khai phù hợp với thực tế

Các trường THPT ở Quảng Trị tổ chức dạy song ngữ trong một số môn học.

Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là chủ trương có tính chiến lược lâu dài. Nhưng để chủ trương đi vào lớp học, bài toán không chỉ nằm ở việc tăng thời lượng tiếng Anh, mà còn là câu chuyện về đội ngũ, cơ sở vật chất, học liệu, phương pháp và khả năng tiếp nhận khác nhau của học sinh.

Nâng cao năng lực tiếng Anh cho giáo viên

Tại Trường Tiểu học Đồng Hải (phường Đồng Hới), việc xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh được bắt đầu từ đội ngũ giáo viên. Thực hiện nhiệm vụ năm học 2026-2027 và các đề án về đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, tăng cường dạy học ngoại ngữ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, Tổ tiếng Anh của nhà trường triển khai chuyên đề cấp trường “Hỗ trợ tiếng Anh cho giáo viên Tiểu học”.

Trường Tiểu học Đồng Hải tổ chức chuyên đề hỗ trợ tiếng Anh cho giáo viên.

Bà Lương Thị Hoa Lý, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đồng Hải cho biết, chuyên đề nhằm hỗ trợ giáo viên từng bước sử dụng tiếng Anh cơ bản, chính xác và phù hợp trong giao tiếp hằng ngày, một số hoạt động dạy học và các môn chuyên biệt. Theo kế hoạch, chuyên đề được thực hiện theo 2 giai đoạn; giai đoạn 1 triển khai thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn định kỳ, tập trung giúp giáo viên làm quen, thực hành và thống nhất những mẫu câu tiếng Anh đơn giản, có thể sử dụng trong công việc.

Nội dung chuyên đề gồm 3 nhóm chính. Nhóm thứ nhất là tiếng Anh giao tiếp cơ bản hằng ngày, với các mẫu câu chào hỏi, hỏi thăm, động viên, khích lệ và kết thúc giao tiếp.

Nhóm thứ hai tập trung vào một số từ ngữ, thuật ngữ và câu lệnh đơn giản sử dụng trong môn Toán và Tiếng Việt, giúp giáo viên có thêm công cụ hỗ trợ hoạt động dạy học.

Chuyên đề giúp giáo viên làm quen với tiếng Anh, từ đó ứng dụng trong giảng dạy.

Nhóm thứ ba là các câu lệnh, cụm từ có thể vận dụng trong những môn và hoạt động giáo dục khác như Giáo dục thể chất, Âm nhạc, Mỹ thuật, Tin học, Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Đạo đức và Hoạt động trải nghiệm.

"Trong quá trình triển khai, giáo viên tiếng Anh phối hợp với các tổ chuyên môn để lựa chọn và thống nhất những mẫu câu phù hợp với đặc thù từng môn học. Cách làm này giúp việc sử dụng tiếng Anh được gắn với những tình huống cụ thể trong hoạt động dạy học, thay vì chỉ tập trung vào kiến thức ngôn ngữ", bà Lương Thị Hoa Lý nói.

Tìm cách làm phù hợp

Tại Trường THCS Trần Hưng Đạo (phường Đông Hà), quá trình này đang được triển khai theo hướng lựa chọn những điều kiện phù hợp để thí điểm trước khi mở rộng.

Ông Lê Văn Dương, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Hưng Đạo (phường Đông Hà) cho biết, từ đầu năm học nhà trường thống nhất lộ trình triển khai chủ trương đưa tiếng Anh từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai.

Trường Tiểu học đưa tiếng Anh vào dạy trong các môn học.

Năm học trước, trường đã tổ chức một số tiết dạy ở mức độ phù hợp và lựa chọn giáo viên có kỹ năng ngoại ngữ ở một số môn học khác ngoài môn Tiếng Anh để thí điểm. Các chuyên đề dạy học bằng tiếng Anh cũng được tổ chức để giáo viên dự giờ, trao đổi kinh nghiệm.

Năm học 2026-2027, nhà trường tiếp tục cụ thể hóa đề án của ngành vào kế hoạch giáo dục, gắn với lộ trình tăng cường dạy học tiếng Anh và xây dựng môi trường sử dụng ngoại ngữ.

Tuy nhiên, điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ, năng lực đội ngũ cũng là thách thức đối với việc triển khai đề án.

Đội ngũ viên trẻ có khả năng thích ứng tương đối nhanh, một bộ phận giáo viên lớn tuổi gặp khó khăn hơn khi tiếp cận việc giảng dạy tích hợp bằng ngoại ngữ.

“Đây là quá trình cần có thời gian bồi dưỡng, đào tạo và triển khai theo lộ trình phù hợp”, thầy Dương nhận định.

Để khắc phục, trường lựa chọn những giáo viên có năng lực ở các môn khác ngoài tiếng Anh để thực hiện thí điểm một số tiết dạy bằng ngoại ngữ; tổ chức chuyên đề để giáo viên toàn trường dự giờ và trao đổi.

Cùng với đó, nhà trường tăng cường học liệu số, ứng dụng AI, xây dựng môi trường ngoại ngữ trực quan bằng hệ thống biển bảng song ngữ Việt - Anh.

Mô hình “Ngày nói tiếng Anh” trong lớp học cũng được triển khai nhằm tạo thói quen chào hỏi, giao tiếp cơ bản giữa giáo viên và học sinh. Câu lạc bộ tiếng Anh, các hoạt động giao lưu với giáo viên bản ngữ và Ngày hội giao lưu tiếng Anh được duy trì.

Theo Hiệu trưởng Trường THCS Trần Hưng Đạo, điều quan trọng là phải bảo đảm học sinh tiếp nhận được kiến thức. Tiếng Anh cần được sử dụng ở mức phù hợp, không thể vì mục tiêu tăng thời lượng ngoại ngữ mà làm giảm hiệu quả của môn học.

Cách làm này nhằm tránh biến việc học song ngữ thành áp lực mới, đồng thời tạo cơ hội để học sinh từng bước nâng năng lực.

Giáo viên Trường THPT Lê Quý Đôn dạy Toán bằng tiếng Anh.

Ở cấp THPT, Trường THPT Lê Quý Đôn cũng đang triển khai thí điểm dạy học song ngữ Anh - Việt. Trong các tiết học, tiếng Anh được đưa vào phù hợp với nội dung và đối tượng học sinh. Các em được tiếp cận nhiệm vụ, trao đổi, hợp tác và trình bày kết quả bằng phương thức học tập tích cực.

Thông qua những tiết học này, tiếng Anh được sử dụng như công cụ hỗ trợ học tập, giúp học sinh vừa tiếp cận kiến thức Toán học vừa rèn khả năng giao tiếp, hợp tác và trình bày ý tưởng.

Đội ngũ phải có năng lực, kinh nghiệm

Việc sử dụng tiếng Anh trong dạy học đòi hỏi giáo viên không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn phải đủ năng lực ngoại ngữ để truyền đạt chính xác kiến thức.

Chính vì vậy, đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai không thể chỉ được đo bằng số tiết dạy bằng tiếng Anh. Quan trọng hơn là xây dựng được môi trường để tiếng Anh xuất hiện thường xuyên và phù hợp với điều kiện của từng cơ sở giáo dục.

Vừa qua, Sở GD&ĐT Quảng Trị phối hợp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức Hội nghị chia sẻ kinh nghiệm đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học.

Sở GD&ĐT Quảng Trị phối hợp Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức Hội nghị chia sẻ kinh nghiệm đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ 2

Phát biểu tại hội nghị, bà Lê Thị Hương, Giám đốc Sở GD&ĐT Quảng Trị cho rằng, giáo dục phổ thông đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để chuẩn bị cho học sinh những năng lực cần thiết trong bối cảnh hội nhập, số hóa và biến đổi nhanh chóng.

Theo bà Hương, năng lực ngoại ngữ, khoa học - công nghệ, tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng ngày càng gắn bó với nhau. Nếu tiếng Anh giúp học sinh mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và hội nhập thì STEM giúp các em vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn. Hai nhiệm vụ cần được đặt trong tổng thể đổi mới dạy học và phát triển năng lực học sinh.

Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” được Thủ tướng phê duyệt tháng 10/2025. Quảng Trị đã cụ thể hóa chủ trương bằng các chương trình, kế hoạch phù hợp với điều kiện địa phương; ngành Giáo dục tỉnh cũng xây dựng kế hoạch triển khai.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở GD&ĐT, đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai không đồng nghĩa với việc ngay lập tức tổ chức dạy tất cả các môn học bằng tiếng Anh.

Trước hết cần tạo môi trường để tiếng Anh được sử dụng thường xuyên, tự nhiên và có ý nghĩa trong giao tiếp, câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm, hoạt động chuyên môn và các hoạt động giáo dục. Ở những nơi đủ điều kiện, tiếng Anh sẽ từng bước được sử dụng trong một số nội dung môn học và hoạt động giáo dục.

Trong tiết học, giáo viên và học sinh tăng cường tương tác, giúp bài giảng sinh động hơn.

Qua khảo sát của ngành, toàn tỉnh có 11.628 giáo viên các môn học và hoạt động giáo dục có nhu cầu được bồi dưỡng để từng bước có khả năng dạy học bằng tiếng Anh. Đồng thời, 94 trường có điều kiện bước đầu để thí điểm một số môn học hoặc hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh.

Từ một tiết Toán bằng tiếng Anh ở tiểu học đến một giờ học song ngữ ở THPT là một bước tiến, nhưng để hình thành môi trường sử dụng tiếng Anh rộng khắp cần quá trình lâu dài, phù hợp với từng cơ sở giáo dục.

(Còn nữa).