'Tỷ phú không tiền' của Mỹ, chọn cho đi khi còn sống

Tỷ phú Mỹ Charles "Chuck" Feeney. Ảnh: Forbes.

Charles "Chuck" Feeney, tỷ phú người Mỹ, là người đồng sáng lập chuỗi cửa hàng bán lẻ tại sân bay Duty Free Shoppers cùng Robert Miller vào năm 1960.

Ông từng tích lũy hàng tỷ USD nhưng lựa chọn một lối sống giản dị, gần như trái ngược với hình ảnh thường thấy ở những người sở hữu khối tài sản lớn.

Câu chuyện đặc biệt của Feeney cũng được kể lại trong cuốn The Billionaire Who Wasn't: How Chuck Feeney Secretly Made and Gave Away a Fortune (Tỷ phú không tiền - Chuck Feeney đã bí mật cho đi của cải như thế nào) của nhà báo Conor O'Clery. Cuốn sách lần theo hành trình từ một doanh nhân gây dựng khối tài sản hàng tỷ USD đến quyết định âm thầm cho đi gần như tất cả.

Trong nhiều năm, phần lớn công chúng thậm chí không biết Feeney đứng sau những khoản tài trợ khổng lồ. Ông chủ ý giữ kín hoạt động thiện nguyện, biến việc cho đi thành một phần gần như vô hình trong cuộc đời mình. Chính lựa chọn này khiến câu chuyện của Feeney khác với hình ảnh quen thuộc về những tỷ phú công khai tên tuổi bên cạnh các quỹ từ thiện.

Tỷ phú khác người

Là một nhà từ thiện, Feeney tiên phong với quan niệm "Cho đi khi còn sống", dành phần lớn tài sản cho các hoạt động thiện nguyện ngay khi còn sống thay vì lập một quỹ để tiếp tục hoạt động sau khi ông qua đời.

Bìa cuốn sách Tỷ phú không tiền - Chuck Feeney đã bí mật cho đi của cải như thế nào của nhà báo Conor O'Clery, do NXB Công Thương và Thái Hà Books phát hành. Ảnh: Thái Hà Books.

Quan điểm của ông xuất phát từ một câu hỏi đơn giản: nếu không thể mang tài sản theo khi chết, tại sao không cho đi khi còn sống, tự quyết định nơi số tiền được sử dụng và chứng kiến kết quả?

"Chúng tôi đã học được rất nhiều điều. Có một số điều chúng tôi sẽ làm khác đi, nhưng tôi rất hài lòng. Tôi cảm thấy rất vui vì đã hoàn thành việc này dưới sự giám sát của mình," Feeney chia sẻ với Forbes.

Trong khoảng 4 thập kỷ, thông qua Atlantic Philanthropies, Feeney đã quyên góp hơn 8 tỷ USD cho các tổ chức từ thiện, trường đại học và các quỹ trên khắp thế giới.

Vào năm 2012, Feeney ước tính đã dành khoảng 2 triệu USD cho cuộc sống hưu trí của ông và vợ. Phần lớn tài sản còn lại đã được đưa vào hoạt động từ thiện. Đáng chú ý, nhiều khoản quyên góp của ông được thực hiện một cách kín đáo.

Trong khi không ít nhà từ thiện giàu có thuê đội ngũ quan hệ công chúng để quảng bá các khoản đóng góp, Feeney chủ động giữ bí mật về những món quà của mình. Cách làm này, cùng mạng lưới hoạt động thiện nguyện trải rộng nhiều quốc gia, khiến Forbes gọi ông là "James Bond của giới từ thiện".

Tuy nhiên, Feeney không hoàn toàn sống khép kín. Người từng xây dựng tài sản nhờ kinh doanh hàng hóa xa xỉ cho khách du lịch và sau đó thành lập tập đoàn đầu tư tư nhân General Atlantic lựa chọn một cuộc sống rất giản dị.

Căn hộ của ông ở San Francisco được mô tả giống một phòng ký túc xá sinh viên. Trong căn hộ, những bức ảnh in của bạn bè và gia đình được treo phía trên một chiếc bàn gỗ đơn giản. Trên bàn là một tấm bảng nhỏ bằng nhựa trong suốt với dòng chữ: "Chúc mừng Chuck Feeney vì đã đóng góp từ thiện 8 tỷ USD".

Feeney từng gây ảnh hưởng đến một số doanh nhân và nhà hảo tâm giàu có, trong đó có Bill Gates và Warren Buffett. Năm 2010, Gates và Buffett khởi xướng Sáng kiến Cam kết Cho đi (Giving Pledge), nhằm khuyến khích những người giàu nhất thế giới cam kết dành ít nhất một nửa tài sản cho hoạt động từ thiện trước khi qua đời.

"Chuck là một trụ cột về mặt nguồn cảm hứng cho Sáng kiến Cam kết Cho đi", tỷ phú Mỹ Warren Buffett nói. "Ông ấy là một hình mẫu cho tất cả chúng ta. Tôi sẽ cần 12 năm sau khi qua đời để làm được những gì ông ấy đang làm trong suốt cuộc đời mình".

Tỷ phú Chuck Feeney (trái) và tỷ phú Warren Buffett. Ảnh: Quỹ Bill & Melinda Gates

Trong hoạt động thiện nguyện, Feeney tập trung vào những vấn đề mà ông cho rằng có thể tạo ra tác động lớn. Các khoản tài trợ của ông trải rộng từ hỗ trợ các chương trình ở Bắc Ireland, hiện đại hóa hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Đông Nam Á đến khoản đầu tư 350 triệu USD nhằm phát triển đảo Roosevelt ở New York thành một trung tâm công nghệ.

Thay vì chờ đến khi qua đời mới quyên góp hoặc duy trì một quỹ hoạt động lâu dài với các khoản tài trợ nhỏ, Feeney lựa chọn những mục tiêu mà ông cho rằng có tiềm năng tạo ra thay đổi đáng kể và dành nguồn lực lớn cho các mục tiêu đó.

Năm 2019, Atlantic Philanthropies phối hợp thực hiện một báo cáo mang tên "Zero Is the Hero", tổng kết nhiều thập kỷ hoạt động thiện nguyện của Feeney. Dù báo cáo bao gồm hàng trăm số liệu và thống kê, Feeney mô tả triết lý của mình bằng vài câu:

"Tôi thấy chẳng có lý do gì để trì hoãn việc cho đi khi mà rất nhiều điều tốt đẹp có thể đạt được thông qua việc hỗ trợ những mục đích xứng đáng. Hơn nữa, cho đi khi còn sống thì thú vị hơn nhiều so với cho đi khi đã qua đời".

"Cho đi khi còn sống"

Ngày 14/9/2020, Feeney hoàn tất kế hoạch kéo dài 4 thập kỷ khi ký các văn kiện đóng cửa Atlantic Philanthropies. Buổi lễ được tổ chức trực tuyến qua Zoom với sự tham dự của hội đồng quản trị tổ chức, cùng các thông điệp video từ Bill Gates và cựu Thống đốc California Jerry Brown. Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi cũng gửi thư chính thức từ Quốc hội Mỹ để cảm ơn những đóng góp của Feeney.

Ở thời kỳ hoạt động cao nhất, Atlantic Philanthropies có hơn 300 nhân viên và 10 văn phòng trên toàn cầu, trải rộng qua 7 múi giờ.

Việc đóng cửa tổ chức vào năm 2020 đã được xác định từ nhiều năm trước, nằm trong kế hoạch của Feeney nhằm đặt ra thời hạn cụ thể cho việc phân bổ toàn bộ tài sản.

Theo cách tiếp cận này, thời hạn cuối cùng tạo thêm áp lực về thời gian và kỷ luật trong việc lựa chọn các khoản tài trợ, đồng thời giúp Atlantic Philanthropies có thời gian tổng kết lịch sử hoạt động, đánh giá những thành công và thất bại, cũng như xây dựng tài liệu để các tổ chức khác tham khảo.

Vào năm 2020, tỷ phú Chuck Feene cùng vợ, bà Helga Feeney, ký các văn kiện tại San Francisco đánh dấu sự kết thúc của Atlantic Philanthropies sau bốn thập kỷ hoạt động từ thiện toàn cầu. Ảnh: Tổ chức từ thiện Atlantic Philanthropies

Như Feeney từng nói vào năm 2019: "Việc quyên góp của chúng tôi dựa trên các cơ hội, chứ không phải là kế hoạch duy trì hoạt động lâu dài."

Dù Atlantic Philanthropies đã chấm dứt hoạt động, những khoản tài trợ trước đó của tổ chức tiếp tục tạo ảnh hưởng trong các lĩnh vực y tế, khoa học, giáo dục và xã hội.

Giáo dục và y tế là hai lĩnh vực nhận được nguồn tài trợ lớn của Feeney. Trong hơn 8 tỷ USD ông cho đi, khoảng 3,7 tỷ USD được dành cho giáo dục, còn hơn 700 triệu USD được đầu tư vào các chương trình y tế. Riêng Viện Sức khỏe Não bộ Toàn cầu, chương trình hợp tác giữa Đại học Trinity Dublin và Đại học California, San Francisco, nhận 176 triệu USD.

Một trong những khoản tài trợ cuối cùng của Feeney, trị giá 350 triệu USD dành cho Đại học Cornell để xây dựng một khu phức hợp công nghệ trên đảo Roosevelt ở New York, phản ánh rõ cách tiếp cận của ông.

Dù nổi tiếng với lối sống tiết kiệm, Feeney vẫn sẵn sàng dành những khoản tiền lớn cho các dự án có mức độ rủi ro cao nếu ông đánh giá tiềm năng tạo ra tác động của chúng đủ lớn.

Với ông, quy mô của khoản tiền không phải yếu tố duy nhất; điều quan trọng là khả năng biến nguồn lực đó thành những thay đổi cụ thể khi ông vẫn còn có thể chứng kiến kết quả.