Ứng dụng ChatGPT hỗ trợ dạy khoa học theo định hướng giáo dục STEM bậc tiểu học như thế nào?

Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chuyên đề "Ứng dụng ChatGPT hỗ trợ dạy khoa học theo định hướng giáo dục STEM và học tập theo dự án cho học sinh tiểu học" tại Trường tiểu học Nguyễn Thái Học (phường Bến Thành) ngày 8/10.

Học sinh lớp 5/2, Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học trong tiết học có sử dụng AI.

Nhờ sự hỗ trợ của ChatGPT, học sinh lớp 5/2, Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học (phường Bến Thành, Thành phố Hồ Chí Minh) đã trực tiếp nghiên cứu, chế tạo nến thơm ngay trong tiết Khoa học. Qua đó, học sinh vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đồng thời bước đầu hình thành kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có chọn lọc, không phụ thuộc vào công nghệ.

Tổ chức tiết học, giáo viên Trần Minh Kha chia lớp thành 4 nhóm. Học sinh lần lượt sắm vai nhà nghiên cứu nhí, trình bày kết quả nghiên cứu quy trình làm nến thơm; trở thành những kỹ sư nhí trực tiếp chế tạo sản phẩm; sau đó tham gia phiên họp với chuyên gia AI để tìm giải pháp cải tiến sản phẩm.

Lần đầu được trải nghiệm làm nến thơm ngay trong giờ học, học sinh hào hứng nấu sáp từ nguyên liệu đã pha chế, đổ khuôn và tỉ mỉ trang trí sản phẩm. Đáng chú ý, mỗi sản phẩm đều hướng đến một giá trị nhân văn như tặng mẹ, tặng bà, tặng thầy cô hoặc gây quỹ giúp đỡ bạn bè.

Em Bảo An, học sinh lớp 5/2, Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học cho biết, tiết học giúp em vận dụng kiến thức đã học để chế tạo nến thơm. Việc học đi đôi với hành khiến môn Khoa học trở nên gần gũi, thú vị và ý nghĩa hơn. 

"Để ChatGPT đưa ra câu trả lời chính xác, nhóm em phải đặt câu lệnh chi tiết, phù hợp. Cả nhóm dự định dùng những sản phẩm nến thơm làm được trong tiết học để tặng mẹ, tặng bà nhân dịp 20/10 tới", Bảo An chia sẻ.

Giáo viên Trần Minh Kha chia sẻ ở môn Khoa học lớp 4, lớp 5, các hoạt động quan sát, đặt câu hỏi, dự đoán, thực hành thí nghiệm, xử lý thông tin và truyền đạt kết quả là những thành phần quan trọng của quá trình học tập.

Dạy học theo dự án tạo điều kiện để học sinh cùng giải quyết vấn đề có ý nghĩa và tạo ra sản phẩm cụ thể. Đặc biệt, sự hỗ trợ của AI mở rộng khả năng thiết kế học liệu, phân hóa nhiệm vụ và tạo sản phẩm số. Tuy nhiên, AI cũng có thể cung cấp thông tin thiếu chính xác, làm lu mờ quá trình tư duy hoặc khiến học sinh chuyển giao nhiệm vụ nhận thức cho công cụ.

"Thông qua trải nghiệm thực tế, học sinh không chỉ vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề mà còn rèn luyện tư duy, kỹ năng sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, tham khảo, không lạm dụng. Đây cũng là mục tiêu cao nhất khi đưa AI vào dạy học ở bậc tiểu học", giáo viên Trần Minh Kha nhấn mạnh.

Bà Nguyễn Thị Nga, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học cho biết, để ứng dụng AI trong môn Khoa học lớp 4, lớp 5 thông qua giáo dục STEM và dạy học dự án một cách thực chất, không tạo áp lực cho học sinh, nhà trường quán triệt 3 quan điểm xuyên suốt: học sinh là trung tâm, giáo viên là chủ thể, AI là trợ lực; chú trọng thực học, thực làm; đồng thời bảo đảm đạo đức số và sự phù hợp với lứa tuổi.

Theo bà Nguyễn Thị Nga, trường có thuận lợi về hạ tầng số khi 100% phòng học, phòng chức năng được trang bị bảng tương tác đa điểm; phòng Tin học - Trải nghiệm sáng tạo có máy tính cấu hình tốt, wifi tốc độ cao phủ khắp trường. Hơn 80% giáo viên trẻ, thành thạo công nghệ; quá trình đổi mới cũng nhận được sự đồng thuận cao từ cha mẹ học sinh.

Tuy nhiên, việc đưa AI vào dạy học đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm dụng, chạy theo hình thức hoặc khiến học sinh ỷ lại vào AI. Vì vậy, nhà trường xây dựng cơ chế phòng ngừa tình trạng "lười biếng sư phạm" ở giáo viên và "ỷ lại công nghệ" ở học sinh, với nguyên tắc giáo viên kiểm duyệt, học sinh chủ động. 

Chú trọng thiết kế các dạng bài tập mở, tăng cường đánh giá quá trình, thuyết trình và thao tác thực hành thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức. Đồng thời, trường tăng cường kết nối với gia đình, huy động nguồn lực phụ huynh và mời những người có chuyên môn tham gia cố vấn các dự án STEM, AI của học sinh.

Đưa AI vào trường học phải có kiểm soát 

Năm học 2026-2027, 100% trường học tại Thành phố Hồ Chí Minh phải xây dựng kế hoạch giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI), bảo đảm thực hiện 12 tiết/lớp/năm học đối với nội dung cốt lõi. Đặc biệt là ban hành quy tắc sử dụng AI trong nhà trường, đồng thời xây dựng quy định sử dụng AI trong dạy học, kiểm tra, đánh giá.

Ông Lưu Phương Thanh Bình, chuyên viên phụ trách Khoa học, Phòng Giáo dục Phổ thông (Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh) thông tin, việc ứng dụng ChatGPT và AI trong trường học phải xuất phát từ yêu cầu cần đạt của bài học. 

Giáo viên cần xác định rõ mục đích, đối tượng và mức độ hỗ trợ của AI, tránh đưa công nghệ vào bài học theo phong trào. Mục tiêu là phát huy hiệu quả hỗ trợ của AI, đồng thời bảo đảm học sinh được chủ động tư duy, thực hành và phát triển năng lực.

"Khi ứng dụng ChatGPT hoặc AI, giáo viên cần xuất phát từ yêu cầu cần đạt của bài học, xác định rõ AI hỗ trợ giáo viên hay học sinh, hỗ trợ ở bước nào và với mức độ nào. Không đưa AI vào bài học chỉ vì AI đang là xu thế, mà chỉ sử dụng khi công nghệ này giúp giải quyết một nhu cầu giáo dục cụ thể", ông Lưu Phương Thanh Bình nêu vấn đề.

Ông Nguyễn Thái Vĩnh Nguyên, Phó Trưởng phòng Giáo dục Phổ thông, (Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh) thông tin trong giai đoạn hiện nay, các trường và giáo viên cần tập trung giúp học sinh tiểu học làm quen với AI, hình thành tư duy đặt câu hỏi cho AI để phục vụ việc học. Việc sử dụng AI của học sinh phải được giáo viên kiểm soát chặt chẽ.

Ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc nhà trường lựa chọn, áp dụng hình thức triển khai giáo dục AI cho học sinh phải bảo đảm an toàn, có đạo đức và trách nhiệm; bảo đảm tính khoa học, sư phạm, vừa sức, không làm thay đổi mục tiêu hoặc gây quá tải cho học sinh. Các trường cần xây dựng quy định sử dụng AI trong dạy học, kiểm tra, đánh giá; học sinh sử dụng AI theo hướng dẫn, giám sát của giáo viên.

"Việc đánh giá chú trọng quá trình, khả năng giải thích, kiểm chứng, cải tiến sản phẩm và mức độ đóng góp thực chất của học sinh. Song song đó, ban hành quy tắc sử dụng AI trong nhà trường, rà soát công cụ, tài khoản và dữ liệu trước khi sử dụng", ông Nguyễn Bảo Quốc nêu rõ.