Ứng dụng công nghệ tiên tiến cảnh báo sớm sạt lở

Tình trạng sạt lở ở các khu vực đồi núi của thành phố xảy ra nhiều, đòi hỏi cấp thiết có mô hình dự báo, cảnh báo sớm nhằm chủ động triển khai ứng phó. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Xây dựng mô hình dự báo

Trên bản đồ số về mưa ngập thành phố Đà Nẵng (https://muangap.danang.gov.vn/) hiện nay đã cập nhật 1.304 vị trí đã từng xảy ra sạt lở đất, đá trên địa bàn thành phố, phần lớn những vị trí này có nguy cơ tái xảy ra sạt lở. Qua thống kê, khảo sát và ghi nhận ý kiến chuyên gia, ThS. Huỳnh Võ Duyên Anh, giảng viên Khoa Kỹ thuật xây dựng, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật (Đại học Đà Nẵng) ghi nhận đến 37 điểm xảy ra sạt lở dọc theo tuyến đường Hoàng Sa đoạn qua bán đảo Sơn Trà trong giai đoạn từ năm 2020 - 2025, chủ yếu phân bố trên chiều dài khoảng 6,7km từ Km0+950 - Km7+650.

Dựa trên bản đồ địa chất toàn quốc, kết quả khảo sát từ 3 lỗ khoan địa chất dọc tuyến, ThS. Huỳnh Võ Duyên Anh đã xây dựng bản đồ phân vùng nguy cơ sạt lở đất, đá tại bán đảo Sơn Trà và phân chia thành 5 mức độ nguy cơ sạt lở. Bản đồ này giúp đơn vị duy tu công trình nắm bắt các vị trí có nguy cơ sạt lở cao để theo dõi, cảnh báo nguy hiểm, khắc phục, hạn chế rủi ro, bên cạnh hỗ trợ các đơn vị quy hoạch, thiết kế có giải pháp phù hợp.

“Hướng phát triển nghiên cứu đối với đề tài này trong thời gian tới là sẽ áp dụng kỹ thuật học máy (machine learning) để ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn nhằm “huấn luyện” mô hình dự báo của bản đồ phân vùng nguy cơ sạt lở đất đá. Đồng thời ứng dụng kỹ thuật phân tích ảnh từ vệ tinh, thông tin từ hệ thống cảm biến (sensor) để thu thập dữ liệu, xây dựng bản đồ số này theo không gian và thời gian thực”, ThS. Huỳnh Võ Duyên Anh cho biết.

Theo PGS-TS. Phan Hoàng Nam, Phó Khoa xây dựng cầu - đường, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng), tại thành phố Đà Nẵng, các khu vực có đồi núi như bán đảo Sơn Trà, đèo Hải Vân và nhiều tuyến giao thông huyết mạch ở miền núi cần cấp thiết có hệ thống theo dõi nguy cơ sạt lở đất đá có tính chủ động, liên tục và dựa trên dữ liệu. Bên cạnh đó, cần chủ động phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển vị; sàng lọc khu vực có nguy cơ trên quy mô rộng; ưu tiên nguồn lực kiểm tra và hỗ trợ ra quyết định phòng tránh, ứng phó trước khi xảy ra sạt lở đất đá gây hậu quả nghiêm trọng.

Dọc các tuyến đường trên bán đảo Sơn Trà thường bị sạt lở đất đá. Ảnh: HOÀNG HIỆP

Tăng cường quan trắc, dự báo

PGS-TS. Phan Hoàng Nam cho rằng, sự kết hợp giữa công nghệ vệ tinh SAT, InSAT; dữ liệu từ thiết bị bay không người lái (UAV) và LiDAR để quan trắc hiện trường; kết hợp phân tích của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra hướng tiếp cận mới.

“Chúng tôi đã làm việc với Sở Xây dựng với mong muốn sử dụng các phương pháp học máy, học sâu, trí tuệ nhân tạo trên cơ sở lượng dữ liệu lớn được thu thập để xây dựng các mô hình dự báo, cảnh báo nguy cơ sạt lở đất, đá tại tuyến đường Hoàng Sa đoạn qua bán đảo Sơn Trà và hỗ trợ ra quyết định ứng phó nhằm hạn chế các rủi ro. Trên cơ sở kết quả của mô hình nghiên cứu này, sẽ nhân rộng ra các khu vực khác trên địa bàn thành phố nhằm cảnh báo sớm nguy cơ sạt lở đất đá và triển khai ứng phó kịp thời”, PGS-TS. Phan Hoàng Nam nói.

Trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, mưa lớn là tác nhân chính và chủ yếu kích hoạt sạt lở đất đá, sụt lún, xói lở, lũ quét, lũ bùn... Trước mắt, để kịp thời theo dõi, cảnh báo nguy cơ xảy ra các loại thiên tai, Công ty CP Tư vấn và Phát triển Kỹ thuật tài nguyên nước (Watec) chủ động cài đặt tần suất cập nhật dữ liệu quan trắc tự động, liên tục của các trạm đo mưa lên 10 phút/lần, thay vì 60 phút/lần như trước đây. Căn cứ lượng mưa từ 82 trạm đo mưa chuyên dùng phân bố trên địa bàn thành phố Đà Nẵng được cập nhật tự động liên tục, các đơn vị, địa phương chủ động theo dõi, kịp thời nắm bắt sớm lượng mưa vượt ngưỡng để cảnh báo sớm khả năng xảy ra lũ quét, sạt lở đất, đá… Công ty cũng đảm bảo duy trì vận hành bình thường một trạm phát thanh cảnh báo lượng mưa vượt ngưỡng và nguy cơ xảy ra sạt lở đất, lũ quét tại xã Trà Leng.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với các đơn vị liên quan đề xuất chọn vị trí lắp đặt trạm radar băng tần X (radar X-band) tại phường Hội An Tây trong khuôn khổ dự án “Nền tảng quản lý rủi ro do tác động của mưa cực đoan ở khu vực thành thị và nông thôn Việt Nam” do Vương quốc Bỉ tài trợ, nhằm quan trắc, cảnh báo mưa trong bán kính 100km (sẽ bao phủ toàn bộ diện tích đất liền và vùng biển Đà Nẵng).

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trương Xuân Tý cho biết, sở phối hợp xây dựng kế hoạch phát triển mạng lưới trạm quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng trên địa bàn thành phố. Trong đó có đề xuất đầu tư lắp đặt thêm 14 trạm đo mưa chuyên dùng tại các khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa, biên giới... để kịp thời theo dõi, dự báo, cảnh báo mưa lớn, lũ, lũ quét, sạt lở đất đá...