Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo trong Y tế: 'Trợ lý' đắc lực, không thể thay thế trái tim người thầy thuốc

Chiều 23-10, tại Đại học Quốc gia Hà Nội (144 Xuân Thủy, Cầu Giấy), Hội nghị khoa học AI4Health 2026 diễn ra với chủ đề: “Trí tuệ nhân tạo trong Y tế: Từ tầm nhìn đến tác động thực tiễn”. Sự kiện là điểm nhấn nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 6 năm thành lập và 16 năm truyền thống của Trường Đại học Y Dược (ĐHQGHN), thu hút hơn 300 chuyên gia, nhà khoa học, bác sĩ cùng đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ trong nước và quốc tế. Dưới sự bảo trợ của Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng ĐHQGHN, hội nghị quy tụ gần 50 báo cáo khoa học chất lượng cao, tập trung mổ xẻ ranh giới giữa tiềm năng thuật toán và giá trị thực tế tại giường bệnh.

Khi công nghệ giải mã những "bài toán khó" nơi phòng mổ

Làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang dịch chuyển mạnh mẽ từ phòng thí nghiệm vào thẳng các quy trình khám, chữa bệnh thường nhật. Tại hội nghị, các chuyên gia khẳng định AI đã trở thành công cụ hỗ trợ trực tiếp, từ khâu đọc phim chẩn đoán hình ảnh, xây dựng phác đồ cá thể hóa đến tối ưu hóa quy trình quản trị bệnh viện.

PGS.TS Nguyễn Lê Bảo Tiến - Phó Trưởng Khoa Y, Trưởng Bộ môn Phẫu thuật cột sống kiêm Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược (cơ sở Linh Đàm) chia sẻ. Ảnh: Mai Hoa

Trong các tham luận mở đầu hội nghị, báo cáo chuyên sâu của PGS.TS Nguyễn Lê Bảo Tiến - Phó Trưởng Khoa Y, Trưởng Bộ môn Phẫu thuật cột sống kiêm Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược (cơ sở Linh Đàm) đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và sinh viên. Từ thực tiễn phẫu thuật các ca bệnh cột sống phức tạp, PGS.TS Nguyễn Lê Bảo Tiến đã chỉ ra năng lực vượt trội của AI khi xử lý các dữ liệu đa tầng.

Điển hình ở những trường hợp bệnh nhân tổn thương kết hợp cả cột sống cổ, ngực và thắt lưng (hội chứng hẹp ống sống tầng đôi), việc chẩn đoán sót hoặc sai lệch thứ tự ưu tiên can thiệp rất dễ xảy ra nếu chỉ nhìn vào từng phim chụp riêng lẻ. Khi đó, hệ thống AI đóng vai trò như một màng lọc dữ liệu tinh vi, tổng hợp các thông số cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ và tiền sử bệnh án để đưa ra cảnh báo sớm, giúp thầy thuốc tiên lượng chính xác mức độ hồi phục chức năng cũng như độ hài lòng của người bệnh sau mổ.

Đáng chú ý, dự án phát triển mô hình trợ lý AI đang được Bệnh viện Đại học Y Dược cơ sở Linh Đàm phối hợp cùng Viện Trí tuệ nhân tạo (Đại học Công nghệ - ĐHQGHN) triển khai, đã ghi nhận dữ liệu thực tế từ hơn 1.000 bệnh nhân, hướng tới mục tiêu hoàn thiện tập dữ liệu chuẩn hóa 2.000 ca. Quy trình tự động thu thập âm thanh hỏi bệnh, nhận diện triệu chứng sơ bộ và tích hợp vào hệ thống máy chụp O-arm, robot phẫu thuật đã và đang tạo ra bước nhảy vọt về mức độ an toàn cho các ca mổ xâm lấn tối thiểu.

Ở phạm vi rộng hơn, việc tích hợp AI cùng bệnh án điện tử đã chứng minh giá trị to lớn trong việc tầm soát sớm tổn thương phổi, biến chứng tim mạch hay các dấu hiệu suy hô hấp trước khi chỉ số sinh tồn của người bệnh tụt dốc.

Tuy nhiên, liệu thuật toán máy học có thể hoàn toàn giải quyết mọi bài toán lâm sàng và thay thế vai trò của chuyên gia y tế? Câu trả lời từ thực tiễn hội trường là: Hoàn toàn không!

Khoảng cách thuật toán và bản lĩnh của người thầy thuốc

Nhìn thẳng vào những hạn chế của công nghệ, các đại biểu tại AI4Health 2026 đã đưa ra những con số và dẫn chứng khoa học đầy sức nặng. Báo cáo tổng hợp từ hàng chục thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCTs) cho thấy, việc đưa AI vào quy trình không đồng nghĩa với việc lúc nào cũng rút ngắn được thời gian xử lý bệnh nhân. Thậm chí, nhiều nghiên cứu ghi nhận thời gian khám chữa bệnh còn bị kéo dài do y bác sĩ phải đối chiếu, rà soát lại các khuyến cáo từ máy móc.

Nhiều chuyên gia, nhà khoa học cùng đông đảo sinh viên tham dự Hội nghị. Ảnh: Mai Hoa

Đặc biệt, hiện tượng "suy giảm hiệu năng khi kiểm định ngoài" đang là rào cản kỹ thuật rất lớn. Một thuật toán nhận diện nốt mờ phổi hoặc tổn thương xương có thể đạt độ chính xác trên 90% tại Bệnh viện Bạch Mai, nhưng khi chuyển giao nguyên bản sang Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức hay các cơ sở y tế tuyến dưới lại ghi nhận sai số gia tăng do sự khác biệt về máy chụp, quy chuẩn dữ liệu và đặc điểm người bệnh.

Nghiêm trọng hơn là nguy cơ từ các "ảo giác AI". Dữ liệu thực nghiệm trên các tập mẫu lớn cho thấy có tới khoảng 7% trường hợp AI đưa ra các phán đoán hoàn toàn sai lệch hoặc ngụy tạo logic do thiếu dữ kiện lâm sàng. Nếu một bác sĩ trẻ non kinh nghiệm quá phụ thuộc vào máy tính mà bỏ qua các bước thăm khám trực tiếp, người bệnh có thể phải đối mặt với nguy cơ chỉ định mổ nhầm tầng, can thiệp sai vị trí hoặc bỏ sót bệnh lý căn nguyên.

GS.TS, Thầy thuốc Nhân dân Lê Ngọc Thành - Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược, Trưởng ban Tổ chức Hội nghị phát biểu. Ảnh: Mai Hoa

Phát biểu tại diễn đàn, GS.TS, Thầy thuốc Nhân dân Lê Ngọc Thành - Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược, Trưởng ban Tổ chức Hội nghị đã nhấn mạnh một nguyên lý bất biến của ngành Y: “Sự phát triển của công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo là một cuộc cách mạng tất yếu đòi hỏi ngành y tế phải dấn thân, thích ứng. Nhưng công nghệ dù tối tân đến đâu cũng không thể thay thế con người. Giá trị của y học không nằm ở các dòng lệnh hay tỷ lệ phần trăm lý thuyết, mà nằm ở sự đồng cảm, trái tim nhiệt huyết, tính trung thực và lương tâm của người thầy thuốc. Đó là những phẩm chất mà không một cỗ máy hay thuật toán nào có thể mô phỏng được.”

GS.TS Lê Ngọc Thành đồng thời gửi gắm thông điệp tới thế hệ y bác sĩ trẻ và sinh viên y khoa: Không nên hoang mang trước nỗi lo AI “cướp việc”. Thay vào đó, người thầy thuốc phải không ngừng nâng cao tay nghề, làm chủ công nghệ, biến AI thành cánh tay nối dài đắc lực. Quyết định cuối cùng liên quan đến sinh mệnh con người vẫn phải là quyết định từ trí tuệ và lương tri của bác sĩ lâm sàng.

Hội nghị Khoa học Trí tuệ nhân tạo trong Y tế 2026 sẽ tiếp tục diễn ra đến hết ngày 24-10, góp phần lan tỏa cam kết xây dựng mạng lưới hợp tác liên ngành bền chặt giữa các bệnh viện thực hành và các đơn vị nghiên cứu công nghệ thông tin lớn như Trường Đại học Công nghệ, Câu lạc bộ Khoa - Trường - Viện Công nghệ thông tin - Truyền thông Việt Nam (FISU Việt Nam).

Trong kỷ nguyên số, y học Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung đang chủ động đón đầu ngọn sóng công nghệ mới. Song, giữa muôn trùng tiến bộ của kỷ nguyên số, chiếc ống nghe đặt trên ngực người bệnh và ánh mắt thấu cảm của người thầy thuốc vẫn mãi là điểm tựa vững chắc nhất của y đức và niềm tin người bệnh./.