Ươm mầm 'ý thức xanh' từ lớp học dịu dàng

Các hoạt động của "Lớp học dịu dàng" hướng đến chia sẻ kiến thức và lan tỏa điều tử tế

Từ nhận thức đến hành động

Trong những năm gần đây, giáo dục môi trường không còn là khái niệm mang tính phong trào mà đã trở thành một yêu cầu cấp thiết. Từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm rác thải nhựa đến suy giảm tài nguyên thiên nhiên, các vấn đề môi trường đang tác động trực tiếp đến đời sống hàng ngày.

Có một thực tế là phần lớn hoạt động môi trường vẫn thiên về chiến dịch ngắn hạn, trong khi việc hình thành thói quen sống xanh cần một quá trình giáo dục lâu dài. Đó cũng là lý do nhiều mô hình giáo dục cộng đồng tìm cách thay đổi từ gốc: Nhận thức.

Đặng Thị Thảo - Trưởng ban Truyền thông "Lớp học dịu dàng"

Được thành lập năm 2019 với định hướng giáo dục phi lợi nhuận, lớp học cộng đồng D Free Learning (DFL), hay còn được gọi là Lớp học dịu dàng, hoạt động như một không gian học tập mở, tập trung vào việc nuôi dưỡng tư duy và trách nhiệm xã hội cho người học.

Đại diện nhóm, Đặng Thị Thảo – Trưởng ban Truyền thông – chia sẻ, với cách tiếp cận mà nhóm đang theo đuổi, giáo dục không đơn thuần là việc chuyển giao tri thức, mà là một hành trình bền bỉ góp phần nuôi dưỡng nhân cách.

Điểm đáng chú ý là lớp học này không đặt tham vọng triển khai ngay những dự án môi trường quy mô lớn. Thay vào đó, nhóm lựa chọn một hướng đi bền bỉ hơn: Tác động trực tiếp đến tư duy của từng học viên.

Khi mỗi cá nhân dần hình thành thói quen sống có trách nhiệm với môi trường, sự lan tỏa sẽ diễn ra một cách tự nhiên và lâu dài. Cách tiếp cận này phản ánh một thực tế quan trọng của giáo dục môi trường hiện nay: Chỉ khi được xây dựng trên nền tảng nhận thức đúng đắn, hành động mới có thể bền vững.

Theo Đặng Thị Thảo, một trong những thách thức lớn của giáo dục môi trường, đặc biệt với trẻ em, chính là khoảng cách giữa thông tin và trải nghiệm thực tế. Trong bối cảnh hiện nay, học sinh có thể dễ dàng tiếp cận các nội dung về biến đổi khí hậu hay ô nhiễm rác thải nhựa qua mạng xã hội. Tuy nhiên, phần lớn những thông tin này mang tính cảnh báo, chưa giúp các em nhận ra mối liên hệ trực tiếp giữa các khái niệm ấy với đời sống hằng ngày.

Các thành viên của nhóm

“Nhiều em biết xả rác là sai, nhưng chưa hiểu vòng đời của rác thải. Các em nghe nhiều về biến đổi khí hậu, nhưng chưa hình dung được những hành vi tiêu dùng cá nhân có thể tạo ra tác động ra sao”, đại diện nhóm chia sẻ. Chính khoảng trống nhận thức đó khiến giáo dục môi trường đôi khi dừng lại ở những khẩu hiệu quen thuộc, thiếu đi chiều sâu và tính thực hành cần thiết.

Học thông qua trải nghiệm

Để khắc phục, lớp học đã lựa chọn hình thức trải nghiệm thực tế thông qua các chuyến đi đến các điểm trường vùng cao tại Tuyên Quang - nơi điều kiện học tập còn nhiều khó khăn nhưng lại mở ra cơ hội cho những hoạt động giáo dục gắn với đời sống.

Tại khu vực Hoàng Su Phì, các thành viên tổ chức hoạt động nhặt rác cùng học sinh địa phương, kết hợp chia sẻ về việc giữ gìn môi trường xung quanh trường học. Thay vì chỉ nghe giảng, các em trực tiếp quan sát và thực hiện những hành động nhỏ.

Một hoạt động khác được triển khai tại Trường phổ thông dân tộc bán trú THCS Tân Nam là trồng cây trong khuôn viên trường. Những trải nghiệm trực quan giúp học sinh hiểu rằng bảo vệ môi trường không phải điều gì xa vời, mà bắt đầu từ chính không gian các em đang sống.

Các thành viên cho rằng, trải nghiệm chính là "cầu nối" quan trọng giúp kiến thức chuyển hóa thành thói quen. Khi người học được trực tiếp tham gia, được làm và được quan sát kết quả, những thông điệp về môi trường sẽ không còn trừu tượng mà trở nên gần gũi, cụ thể và dễ ghi nhớ hơn.

Thực tế, không ít hoạt động môi trường vẫn được triển khai theo dạng chiến dịch ngắn hạn: Một ngày nhặt rác, một tuần trồng cây hay một chương trình truyền thông mang tính thời điểm. Những hoạt động này mang lại hiệu ứng tích cực tức thì, song nếu thiếu sự tiếp nối bằng giáo dục bài bản, tác động lâu dài thường khá hạn chế. Vì vậy, giáo dục môi trường hiện đại đang dần chuyển hướng sang các mô hình “học thông qua trải nghiệm” và “thay đổi hành vi”, đặt trọng tâm vào sự bền vững, thay vì hoạt động mang tính phong trào.

Đại diện Lớp học dịu dàng cho biết, trong thời gian tới, nhóm hướng đến việc mở rộng nội dung giáo dục môi trường theo hướng hệ thống hơn, lồng ghép vào các buổi sinh hoạt định kỳ thay vì chỉ gói gọn trong những chuyến đi thiện nguyện.

Song song đó là việc tăng cường các hoạt động thực hành ngay tại lớp, giúp học viên hiểu và thực hành lối sống xanh như giảm rác thải nhựa, tiêu dùng có trách nhiệm hay tái sử dụng vật liệu. Chỉ cần một học sinh hiểu vì sao cần tiết kiệm điện, hạn chế đồ nhựa dùng một lần hay gìn giữ không gian sống, những hành động nhỏ ấy sẽ dần trở thành thói quen.

An Khê - Ảnh: NVCC