Ưu đãi đi cùng thực hiện cam kết

Đây là sự chuyển rất lớn trong tư duy thu hút nguồn vốn FDI, khi thuế tối thiểu toàn cầu được triển khai, ưu đãi thuế truyền thống không còn là lợi thế cạnh tranh như trước. Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị nêu rõ: chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng,… làm tiêu chí chủ yếu; chuyển dần từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết, bao gồm quản trị cả vòng đời dự án và kết nối với doanh nghiệp trong nước.

Như vậy, yêu cầu về thu hút nguồn vốn FDI không chỉ ở quy mô, mà quan trọng hơn là những giá trị dòng vốn tạo ra cho năng lực sản xuất, công nghệ, nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trước yêu cầu này, Bộ Tài chính đã đề xuất bổ sung 4 hình thức hỗ trợ đầu tư mới, bao gồm: hỗ trợ phát triển chuỗi cung ứng; hỗ trợ sản xuất sản phẩm, cải tiến sản phẩm, cải tiến công nghệ; hỗ trợ đầu tư ban đầu và đầu tư tạo tài sản cố định; hỗ trợ hợp tác, liên kết giữa doanh nghiệp với các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tổ chức khoa học và công nghệ.

Thực tế cho thấy, bên cạnh những mặt tích cực, một trong những vấn đề thường được nhắc tới đó là mức độ liên kết giữa khu vực FDI và khu vực doanh nghiệp trong nước còn chưa tương xứng với quy mô của dòng vốn đầu tư nước ngoài. FDI có thể tạo việc làm, thúc đẩy xuất khẩu và tăng trưởng, nhưng nếu doanh nghiệp Việt Nam chỉ tham gia ở khâu giá trị gia tăng thấp, đứng ngoài chuỗi giá trị thì hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, năng lực sản xuất và giá trị kinh tế sẽ vẫn còn hạn chế.

Để nâng cao hiệu quả thu hút FDI, dự thảo Luật bổ sung các quy định về trách nhiệm của nhà đầu tư được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt; nguyên tắc điều chỉnh, thu hồi ưu đãi, hỗ trợ đầu tư trong trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng các cam kết; việc áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt có thời hạn và trên cơ sở kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư.

Theo đó, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt được áp dụng có thời hạn và trên cơ sở kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nguồn nhân lực là người Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai. Trường hợp nhà đầu tư không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các cam kết, cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét điều chỉnh, thu hồi ưu đãi, hỗ trợ đầu tư theo quy định.

Việc bổ sung các quy định mới nhằm khuyến khích, yêu cầu doanh nghiệp có vốn FDI cam kết về công nghệ, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, phát triển, đào tạo người Việt Nam, tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số để được hưởng các ưu đãi đầu tư theo kết quả thực hiện; đổi mới cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, chuyển dần từ ưu đãi truyền thống sang cơ chế hỗ trợ gắn với hiệu quả hoạt động của dự án. Các quy định này nhằm giúp quản lý và sử dụng hiệu quả vốn FDI, nâng cao năng lực sản xuất, tạo sự liên kết giữa các doanh nghiệp FDI với các doanh nghiệp trong nước, tránh lãng phí nguồn lực của nhà nước.

Có thể thấy, điểm chung của các chính sách được bổ sung mới đều tạo điều kiện để doanh nghiệp không chỉ đến đầu tư, không chỉ thu hút “đại bàng” về làm tổ, mà phải tạo điều kiện để hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước cùng phát triển, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu thu hút dòng vốn chất lượng cao, công nghệ cao, và có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn trong giai đoạn phát triển mới.

Khi ưu đãi đi cùng cam kết, cam kết đi cùng kết quả thực hiện và kết quả tạo ra sức lan tỏa, thì dòng vốn FDI sẽ không chỉ góp phần tăng trưởng trước mắt, mà còn trở thành một nguồn lực quan trọng, tạo đòn bẩy để doanh nghiệp trong nước phát triển, nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.