Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

 Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội

Trình bày tóm tắt dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến cho biết, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự dựa trên các nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng của Đảng, đặc biệt là các định hướng về cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế nhà nước, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và giảm dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình…

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Theo Thứ trưởng Lê Văn Tuyến, qua gần 10 năm thi hành, nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ vướng mắc, bất cập; một số quy định chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh; một số quy định chưa thật sự thống nhất, đồng bộ với pháp luật chuyên ngành, pháp luật tố tụng hình sự, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên...

Việc xây dựng Bộ luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước trong tình hình mới; khắc phục các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành, góp phần đắc lực vào việc bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức; thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy hợp tác quốc tế, bảo đảm cho mọi người được sống trong một môi trường xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh.

Dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.

Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến trình bày tờ trình

Về các nội dung cơ bản, Thứ trưởng Lê Văn Tuyến cho biết, Bộ luật Hình sự (sửa đổi) mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội của 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội về trật tự quản lý kinh tế; trật tự, an toàn công cộng,...

Việc mở rộng này nhằm xử lý sớm các hành vi tuy mới ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã bộc lộ rõ ý chí phạm tội, có tổ chức, có công cụ, phương tiện, mục tiêu cụ thể… nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ngăn chặn hậu quả xảy ra.

Dự thảo mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai, lao động, an toàn lao động,... để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, nâng cao tính răn đe, phòng ngừa và tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh.

Về sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình đối với 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy.

Việc thu hẹp này thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Dự thảo Bộ luật cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh, phù hợp với biến động giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

Dự thảo mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp… phù hợp với định hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt không giam giữ.

Đồng thời, dự thảo quy định người bị kết án trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ mà vi phạm nghĩa vụ thì có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù, nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến trình bày tờ trình

Dự thảo cũng mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.

Bảo đảm tính thống nhất với các luật chuyên ngành

Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự với những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát, lấy ý kiến rộng rãi của các chuyên gia, các cơ quan, tổ chức hữu quan, bảo đảm việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Bộ luật như đã xác định trong Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Kế hoạch xây dựng dự án Bộ luật Hình sự trước khi trình Quốc hội.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu, về cơ bản, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã bám sát, thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ về: cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung…

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, Bộ luật Hình sự là đạo luật có tính chất nền tảng, với yêu cầu sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự, chính sách hình sự sẽ có sự thay đổi căn bản và tác động rất lớn đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội.

Đồng thời, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ ba khóa XIV đã thông qua nhiều chính sách quan trọng liên quan trực tiếp tới các nội dung của Bộ luật Hình sự.

Vì vậy, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để thể chế hóa đầy đủ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới nhất của Đảng, Nhà nước, bảo đảm thể chế hóa tối đa.

Các quy định của Bộ luật Hình sự còn liên quan mật thiết tới các quy định của các luật khác trong hệ thống pháp luật, do đó, đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các luật chuyên ngành thuộc các lĩnh vực: tố tụng hình sự, tố tụng hành chính, tài nguyên, môi trường, nông nghiệp, tài chính, ngân hàng, đất đai, kinh tế, phòng, chống ma túy…

Đồng thời, bảo đảm tính thống nhất giữa Phần những quy định chung và Phần các tội phạm; tính tương quan về chính sách xử lý đối với các tội danh mới được bổ sung trong tổng thể các chương, điều; phân định rõ giữa xử lý hình sự và xử lý hành chính, không tạo khoảng trống pháp lý hoặc chồng lấn giữa tội phạm và vi phạm hành chính…