Vai trò của dầu khí trong kỷ nguyên điện hóa mới của châu Á

(Ảnh minh họa)

Điện hóa đang tăng tốc

Điện hóa đang diễn ra trên toàn thế giới, với tốc độ tăng khoảng 15% mỗi năm. Điều này bao gồm xe điện, bơm nhiệt và điện hóa các ngành công nghiệp. Theo IEA, nhu cầu điện toàn cầu hiện tăng nhanh gấp hơn hai lần nhu cầu năng lượng nói chung.

Điều này cũng làm nổi bật vấn đề an ninh năng lượng, đặc biệt trong thời gian diễn ra xung đột Iran. Những khu vực phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu đã tăng cường an ninh năng lượng bằng cách đầu tư vào năng lượng tái tạo, điện hạt nhân, điện hóa và tiết kiệm năng lượng. EU đã theo đuổi chiến lược này nhiều năm, và theo tổ chức nghiên cứu EMBER, châu Á cũng đang bước vào giai đoạn tăng tốc tương tự.

Các nhà tổ chức COP31 thậm chí đã đề nghị IEA chuẩn bị một báo cáo về cách nâng tỷ trọng điện trong tiêu thụ năng lượng toàn cầu từ 20% hiện nay lên 35% vào năm 2035.

Chuyển dịch năng lượng ở châu Á

Báo cáo mới của EMBER cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý. Trong khi chính sách hiện nay của Mỹ đặt trọng tâm vào dầu khí và giảm vai trò của điện mặt trời, điện gió, thì nhiều nước châu Á lại đi theo hướng ngược lại.

Sự chuyển dịch này có thể thay đổi nền tảng an ninh năng lượng của khu vực và giúp tiết kiệm hàng trăm tỷ USD.

Châu Á - Công xưởng công nghệ điện của thế giới

Báo cáo xem châu Á gồm các khu vực: Đông Nam Á, Nam Á và Đông Bắc Á. Nam Á bao gồm Bangladesh, Bhutan, Ấn Độ, Maldives, Nepal, Pakistan và Sri Lanka.

Châu Á hiện là "công xưởng công nghệ điện" của thế giới, tức các công nghệ khai thác điện từ năng lượng tái tạo. Khu vực này khai thác 95% tấm pin mặt trời, 85% pin lưu trữ và 75% tua-bin gió toàn cầu.

Theo EMBER, từ năm 2000 đến nay, ba phần tư mức tăng sản lượng điện toàn cầu đến từ châu Á. Ngay cả khi loại Trung Quốc khỏi phép tính, phần còn lại của châu Á vẫn khai thác nhiều mô-đun điện mặt trời và linh kiện pin hơn phần còn lại của thế giới.

Trong khi đó, trữ lượng dầu khí của châu Á chỉ chiếm 4% toàn cầu. Sự chênh lệch này cho thấy một xu hướng rõ ràng: Thay thế dầu khí nhập khẩu bằng năng lượng tái tạo khai thác trong nước.

Về chi phí, theo Kingsmill Bond, Giám đốc EMBER: Trong 5 năm qua, giá điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ đã giảm xuống thấp hơn điện từ nhiên liệu hóa thạch ở hầu hết châu Á. “Trước đây chỉ là cạnh tranh được, giờ thì gần như không thể cưỡng lại”, ông nói.

Ngoài ra, tại khoảng 3/4 địa điểm ở châu Á đang có kế hoạch xây nhà máy điện khí mới, tổ hợp điện mặt trời và pin lưu trữ hiện đã rẻ hơn LNG. EMBER dự báo đến năm 2030, mô hình này sẽ rẻ hơn LNG ở mọi khu vực của châu Á.

Sự so sánh này càng rõ nét hơn sau khi xung đột Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu khí cho châu Á, ảnh hưởng có thể kéo dài nhiều tháng. Trước đó, cú sốc lớn khác là cuộc chiến ở Ukraine năm 2022, khi Nga cắt nguồn khí đốt đường ống sang châu Âu. Khi đó, châu Âu đã trả giá cao hơn để mua LNG từ Mỹ, khiến giá LNG tại châu Á tăng mạnh.

Điều này cũng là lời cảnh báo cho Mỹ. Nước này vừa xây thêm nhiều cảng LNG mới và mở rộng các cảng hiện có ở vùng Vịnh Mexico, trở thành nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, các dự án LNG trị giá hàng tỷ USD được xây dựng với giả định thị trường sẽ tồn tại 10-20 năm. Nếu năng lượng tái tạo ở châu Á phát triển mạnh, một phần cơ sở hạ tầng LNG có thể trở thành tài sản mắc kẹt.

Các nước đang phát triển ở Đông Nam Á và các thị trường mới nổi như Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh hiện bị ảnh hưởng bởi nguồn cung LNG suy giảm do xung đột Iran. Nếu họ chuyển sang sử dụng năng lượng tái tạo giá rẻ từ Trung Quốc - như Pakistan đã làm - nhu cầu LNG có thể giảm mạnh. Trong kịch bản xấu nhất, một số cảng LNG ở Mỹ có thể mất hiệu quả kinh tế.

Chi phí khổng lồ của xe chạy xăng dầu ở châu Á

Nếu phần trên nói về nguồn cung, thì phía nhu cầu còn đáng chú ý hơn. EMBER xem xét việc thay thế xe động cơ đốt trong (ICE), hiện vẫn chiếm đa số ở châu Á, bằng xe điện (EV).

Vấn đề nằm ở chỗ xe xăng dầu cần dầu khí nhập khẩu, trong khi xe điện có thể chạy bằng điện khai thác trong nước từ năng lượng tái tạo. Theo EMBER, lựa chọn thứ hai giờ gần như là điều hiển nhiên.

Các con số rất rõ ràng: 80% lượng dầu dùng cho giao thông đường bộ ở châu Á phải nhập khẩu. Nếu được thay thế bằng điện từ các công nghệ năng lượng tái tạo do chính châu Á khai thác, khu vực này có thể tiết kiệm khoảng 300 tỷ USD mỗi năm.

Dù quá trình chuyển đổi vẫn cần thời gian, EMBER ước tính châu Á có thể tiết kiệm 110 tỷ USD vào năm 2035 và 350 tỷ USD vào năm 2050.

Những khoản tiết kiệm này càng đáng chú ý khi so với hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch hiện nay của châu Á: Khoảng 1.100 tỷ USD mỗi năm.

Theo Daan Walter, tác giả chính của báo cáo: “Châu Á có thể điện hóa đội xe của mình trong vòng 20 năm và giảm một nửa lượng dầu nhập khẩu. Không có biện pháp nào khác mang lại lợi ích lớn hơn cho cán cân thanh toán và an ninh năng lượng của khu vực”.

Điều này trái ngược với chính sách hiện nay của Mỹ. Tổng thống Trump tuyên bố muốn cung cấp cho thế giới nguồn năng lượng giá rẻ từ dầu khí. Bộ trưởng Năng lượng Wright cũng cho rằng nghèo năng lượng là vấn đề lớn nhất của thế giới và mọi loại năng lượng đều cần thiết để giải quyết nó.

Tuy nhiên, tại châu Á, điện mặt trời, điện gió và pin lưu trữ hiện đang có lợi thế rõ rệt về chi phí và khả năng tiếp cận so với dầu khí. Việc triển khai rộng rãi các công nghệ này có thể làm giảm đáng kể chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch và mở ra một kỷ nguyên điện hóa mới cho châu Á.