Vận dụng pháp lý hiệu quả vào công tác tiết kiệm điện

Ngành điện Thành phố Hồ Chí Minh đang nỗ lực triển khai các giải pháp tiết kiệm điện trong cao điểm nắng nóng.

Nỗi lo quá tải hệ thống điện

Chia sẻ tại tọa đàm, nhà báo Nguyễn Thái Bình, Phó Tổng Biên tập Báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Câu chuyện tiết kiệm điện, sử dụng năng lượng hiệu quả đang là vấn đề rất cấp thiết lúc này. Tại nhiều tỉnh, thành phía nam, thời tiết liên tục trải qua các đợt nắng nóng kéo dài khiến nhu cầu sử dụng điện tăng rất mạnh, nhiều thời điểm lập đỉnh mới.

Từ thực tế đó khiến áp lực lên hệ thống điện không còn là câu chuyện của riêng ngành điện, mà đã trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, hoạt động sản xuất kinh doanh, chất lượng sống của người dân và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Cán bộ Công ty Điện lực Sài Gòn tuyên truyền về tiết kiệm điện đến người dân thành phố. (Ảnh: THANH THIỆN)

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Trong đó, yêu cầu tiết kiệm điện bắt buộc; đặt chỉ tiêu 3%/năm, 10% mùa cao điểm; thúc đẩy điện mặt trời mái nhà.

Chỉ thị đã phản ánh một thực tế rằng: Nguồn điện không phải là tài nguyên vô hạn. Muốn phát triển kinh tế nhanh, bền vững, muốn hướng tới tăng trưởng xanh, muốn đáp ứng các cam kết giảm phát thải thì Việt Nam buộc phải thay đổi cách sử dụng năng lượng.

Ông Bình cho rằng: "Ngành điện có thể đầu tư thêm nguồn, mở rộng lưới điện, nâng cao năng lực vận hành song nếu chúng ta vẫn tiếp tục sử dụng điện theo tư duy cũ, tiêu dùng thiếu hiệu quả, thì áp lực lên hệ thống sẽ ngày càng lớn. Đây là vấn đề trách nhiệm chung của cả hệ thống".

Công tác tuyên truyền tiết kiệm được ngành điện Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng.

Doanh nghiệp cần xem tiết kiệm năng lượng là một phần trong chiến lược quản trị, chứ không phải giải pháp tình thế. Các cơ quan chức năng cần đi đầu trong thực hành tiết kiệm điện. Người dân cần thay đổi thói quen tiêu dùng năng lượng.

Chia sẻ về công tác tiết kiệm năng lượng hiệu quả, bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Những biến động địa chính trị toàn cầu đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, khiến việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Các quy định về tiết kiệm điện đã được ban hành từ nhiều năm qua, song điều quan trọng là làm sao triển khai hiệu quả trong thực tế, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp.

Tiết kiệm điện không chỉ là câu chuyện chi phí mà còn liên quan trực tiếp đến bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Vấn đề ý thức sử dụng điện tiết kiệm của cộng đồng là rất quan trọng.

Sở Công thương đang tham mưu thành phố chương trình về xây dựng nghị quyết hỗ trợ người dân, doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà nhằm giảm chi phí sử dụng điện và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong thời gian tới.

Áp dụng pháp lý hiệu quả trong tiết kiệm điện

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Đinh Thị Quỳnh Như, Giám đốc Công ty Luật Trách nhiệm hữu hạn một thành viên An Luật, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh nhận định, tiết kiệm điện hiện không còn là phong trào vận động mà đã trở thành trách nhiệm pháp lý của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Theo Luật sư Quỳnh Như, các doanh nghiệp phải rà soát mức tiêu thụ điện, xây dựng định mức sử dụng phù hợp, ban hành quy chế nội bộ và phân công bộ phận theo dõi. Đối với cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, pháp luật yêu cầu thực hiện kiểm toán năng lượng, xây dựng kế hoạch tiết kiệm điện và báo cáo định kỳ.

"Tuy nhiên, thực tế, vấn đề này vẫn còn nhiều hạn chế do cơ chế giám sát, xử phạt chưa đủ mạnh; nguồn lực thanh tra còn hạn chế; một số đơn vị chưa thực hiện nghiêm túc. Cần đẩy mạnh tuyên truyền theo hướng dễ hiểu, dễ áp dụng, đồng thời tăng tính răn đe của chế tài xử phạt và minh bạch thông tin sử dụng điện" - Luật sư Quỳnh Như nhấn mạnh.

Một bảng quảng cáo ngoài trời trên đường Hoàng Văn Thụ đã tắt hệ thống đèn chiếu sáng.

Chia sẻ thông tin tại tọa đàm, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Trung Kiên cho biết: Những ngày giữa tháng 5, Thành phố liên tục ghi nhận nắng nóng gay gắt với nhiệt độ thực tế 36-37 độ C, nhiệt độ cảm nhận ngoài trời có thời điểm lên đến 40-42 độ C.

Cụ thể, ngày 12/5, sản lượng điện tiêu thụ đạt 195,09 triệu kWgiờ; ngày 13/5 đạt 196,19 triệu kWgiờ và ngày 14/5 đạt 197,68 triệu kWgiờ. Mức tiêu thụ điện ngày cao nhất tính đến ngày 14/5/2026 đã cao hơn 10,6% so với mức cao nhất của năm 2025. Công suất đỉnh Pmax đạt 9.471MW, tăng khoảng 6% so với đỉnh năm trước, phản ánh áp lực ngày càng lớn lên hệ thống điện Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa gia tăng.

Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Trung Kiên phát biểu ý kiến tại tọa đàm. (Ảnh: THUẬN VĂN)

Để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định trong mùa nắng nóng, ngành điện đang triển khai nhiều giải pháp như kiện toàn lưới điện, giảm sự cố, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện; tăng cường dự báo phụ tải; theo dõi dữ liệu SCADA, đo xa và dữ liệu khách hàng hằng ngày,...

Cùng quan điểm, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền nam (EVNSPC) Bùi Quốc Hoan cho biết: Công tác quản lý phía cầu, tức phía khách hàng sử dụng điện, đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng.

Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền nam (EVNSPC) Bùi Quốc Hoan phát biểu ý kiến tại tọa đàm. (Ảnh: THUẬN VĂN)

Ngành điện miền nam cũng đang tích cực triển khai chương trình Điều chỉnh phụ tải điện (DR). Hiện Tổng công ty đã hoàn tất ký thỏa thuận DR với 5.371 doanh nghiệp tại 8 tỉnh, thành phố phía nam. Theo tính toán, EVNSPC có thể huy động tức thời 260 MW trong 2 giờ và 555 MW trong 24 giờ mà không cần đầu tư thêm hạ tầng phát điện.

Ở góc độ kinh tế, Thạc sĩ Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố giai đoạn 2026-2030.

Để đạt mục tiêu này, thành phố phải phát triển các ngành mới như công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu, AI, kinh tế số, logistics hiệu năng cao và điện hóa giao thông.

Để cân bằng năng lượng, ngoài việc đầu tư thêm nguồn điện thì việc tiết kiệm 1-2% điện năng tiêu thụ cũng sẽ mang lại hiệu quả kinh tế rất lớn cho xã hội.

Trong bối cảnh đó, tiết kiệm năng lượng không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Thành phố vẫn còn nhiều dư địa để nâng cao hiệu suất sử dụng điện, phát triển điện mặt trời mái nhà và thay đổi hành vi sử dụng điện của cộng đồng.

Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam chia sẻ tại chương trình.

Ở góc độ quản lý, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết: Nhu cầu điện toàn hệ thống trong 4 tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 8% so với cùng kỳ. Công suất phụ tải cực đại tháng 5 đạt khoảng 41.600 MW, gần tương đương mức đỉnh của năm 2025.

Dù nguồn cung điện năm 2026 cơ bản vẫn được bảo đảm, song khu vực miền bắc có thể chịu áp lực trong các tháng cao điểm mùa hè. Vì vậy, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp đặc biệt quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.