Vận hành an toàn hệ thống thủy lợi, thủy điện và khai thác hiệu quả tài nguyên lòng hồ

 Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP. Huế Lê Trí Thanh kiểm tra công tác vận hành hồ chứa thủy điện Hương Điền.

Hệ thống thủy lợi đa chức năng 

Đoàn đã kiểm tra thực tế tại hồ thủy điện Hương Điền, Bình Điền và hồ thủy lợi Tả Trạch; nghe các đơn vị quản lý, vận hành báo cáo tình hình nguồn nước, công tác vận hành hồ chứa, điều tiết nước phục vụ sản xuất, dân sinh, phòng chống thiên tai cũng như các phương án khai thác hiệu quả tài nguyên khu vực lòng hồ.

Tính đến nay, trên địa bàn TP. Huế có khoảng 1.000 công trình thủy lợi, bao gồm 56 hồ chứa nước, 13 hồ thủy điện với tổng dung tích các hồ khoảng 2.000 triệu m3, cùng hàng trăm đập dâng, trạm bơm điện, trạm bơm dầu, cống và hơn 1.800km kênh mương. Hệ thống này đáp ứng tưới tiêu sản xuất nông nghiệp cho khoảng 58.124 ha/năm, đạt tỷ lệ khoảng 95%. 

Bên cạnh các công trình quy mô lớn do Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi thành phố trực tiếp quản lý như đập Thảo Long, Cửa Lác, Lộc Thủy, hồ Truồi, Hòa Mỹ, Thủy Yên, Khe Ngang, Thọ Sơn, Phú Bài..., các công trình nhỏ phục vụ từ 10ha đến 300ha do các địa phương đảm nhận. Các hồ chứa thủy lợi và 13 hồ thủy điện với tổng công suất lắp máy 445,7MW được vận hành đa chức năng nhằm phục vụ tưới tiêu, phòng chống thiên tai và góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương. 

 Các công trình thủy lợi, thủy điện trên lưu vực sông Hương góp phần cắt giảm lũ cho hạ du.

Trong các tháng mùa khô năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đã phối hợp chặt chẽ với các chủ đập triển khai nghiêm túc kế hoạch cấp nước hạ du trên lưu vực sông Hương. Nhờ duy trì dòng chảy liên tục từ 70 -100 m3/s đến cuối tháng 8/2026, nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt được đảm bảo. Đồng thời, nguồn nước mặt tại sông Hương và sông Bồ được điều hành thay đổi 3 - 4 lần/ngày thông qua hệ thống đập Thảo Long, cống Phú Cam nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước. 

Điều tiết cắt giảm lũ

Thời gian qua, các hồ chứa trên địa bàn được vận hành theo Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hương và quy trình vận hành đơn hồ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trong mùa khô năm 2026, việc phối hợp điều tiết từ các hồ góp phần duy trì dòng chảy, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và các hoạt động kinh tế - xã hội khu vực hạ du. Các cơ quan chuyên môn thường xuyên theo dõi mực nước, lưu lượng nước đến hồ để điều chỉnh phù hợp, đồng thời chủ động các giải pháp tiết kiệm, sử dụng hiệu quả nguồn nước.

Đáng chú ý, trong đợt mưa lớn từ ngày 10 - 13/9 vừa qua, tổng lượng nước về ba hồ Tả Trạch, Bình Điền và Hương Điền khoảng 433,3 triệu m³; các hồ đã giữ lại khoảng 380,3 triệu m³, tương đương 87,8%, qua đó góp phần đáng kể trong việc cắt, giảm lũ cho vùng hạ du sông Hương - sông Bồ.

 Chủ tịch UBND thành phố Lê Trí Thanh nghe các chủ hồ chứa báo cáo về phương án tăng hành lang thoát lũ.

Qua kiểm tra thực tế, Chủ tịch UBND thành phố Lê Trí Thanh yêu cầu các sở, ngành và đơn vị quản lý hồ chứa tiếp tục thực hiện tốt quy trình vận hành hồ chứa. Trong đó đặc biệt lưu ý việc theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, nguồn nước, vận hành hồ chứa đúng quy trình, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du; đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan quản lý Nhà nước, chính quyền địa phương và các chủ hồ trong quá trình vận hành.

Việc quản lý các hồ chứa cần được nhìn nhận theo hướng đa mục tiêu, vừa bảo đảm an toàn, điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất, dân sinh và phòng chống thiên tai, vừa nghiên cứu khai thác hợp lý các tiềm năng, lợi thế về cảnh quan, mặt nước, tài nguyên lòng hồ để tạo thêm nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, nhưng phải bảo đảm các quy định về an toàn hồ đập và bảo vệ môi trường.

Khai thác hiệu quả tài nguyên lòng hồ 

Liên quan đến khai thác tài nguyên lòng hồ, Sở NN&MT đang yêu cầu các địa phương, đơn vị quản lý hồ thủy lợi rà soát mức độ bồi lắng, dung tích hồ bị ảnh hưởng, xác định khối lượng vật liệu cần nạo vét và xây dựng phương án xử lý, sử dụng phù hợp. Việc này vừa góp phần duy trì dung tích hữu ích và khả năng tích nước của hồ, vừa có thể tạo nguồn vật liệu phục vụ các công trình, dự án khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Thành phố đang đẩy mạnh công tác quản lý và khai thác hiệu quả tài nguyên lòng hồ chứa nước thủy lợi, thủy điện nhằm tối ưu hóa nguồn lực đất đai, vật liệu xây dựng và phát triển du lịch sinh thái lòng hồ trong giai đoạn 2026 - 2030.

Đối với khoáng sản, các địa phương, đơn vị quản lý hồ chứa đã chỉ đạo rà soát toàn diện hiện trạng bồi lắng tại các hồ chứa nhằm xây dựng phương án nạo vét khoa học. Trên cơ sở báo cáo của các địa phương, đơn vị về khối lượng nạo vét trong lòng hồ chứa thủy lợi chủ yếu là phần bồi lắng bùn, đất, đá dùng làm vật liệu san lấp; riêng hồ chứa nước Hòa Mỹ theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi TP. Huế hiện có khoảng 171.847 m3 là vật liệu cát sỏi có thể tận thu dùng làm vật liệu xây dựng.

Lãnh đạo thành phố làm việc với các chủ hồ thủy lợi, thủy điện về công tác điều tiết nước, khai thác hiệu quả tài nguyên lòng hồ.

Song song đó, đối với các hồ chứa thủy điện, Sở NN&MT đã đề xuất UBND TP. Huế giao việc phối hợp với các ban quản lý dự án đầu tư xây dựng để khảo sát, đánh giá sơ bộ, đề xuất vị trí phù hợp và báo cáo UBND thành phố chấp thuận vị trí để tạo một nguồn cung vật liệu xây dựng cho các dự án giai đoạn 2026 - 2030. Luật Địa chất và khoáng sản cùng các nghị định mới cũng tạo hành lang pháp lý để thực hiện xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản dôi dư không thông qua đấu giá, kịp thời cung ứng cho các công trình trọng điểm.

Không chỉ dừng lại ở nguồn tài nguyên vật liệu, hiện nay, trên địa bàn thành phố đang triển khai một số hồ chứa nước thủy lợi có tiềm năng phát triển du lịch. Định hướng phát triển đang được cụ thể hóa qua các bước, như xây dựng đề án du lịch tâm linh tại hồ Truồi, kêu gọi nhà đầu tư cho dự án du lịch sinh thái kết hợp công viên tại hồ Khe Ngang, xúc tiến dự án sinh thái tại hồ Thủy Yên.

Tại buổi làm việc, Chủ tịch UBND thành phố Lê Trí Thanh lưu ý, đối với các dự án khai thác du lịch, điện mặt trời, nạo vét lòng hồ để tăng hành lang thoát lũ, khi triển khai cần bảo đảm quy hoạch, công tác môi trường cũng như tuân thủ lộ trình phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền. Trong đó, cần đặc biệt chú ý đến việc bảo đảm an toàn, sinh kế bền vững cho người dân sinh sống, khai thác nuôi trồng thủy sản và trồng rừng khu vực hồ chứa.