Văn hóa - Điểm tựa phát triển vùng dân tộc thiểu số

Từ tư duy chiến lược đến hành động thực tiễn

Khác với các nghị quyết trước đây coi văn hóa là “nền tảng tinh thần”, Nghị quyết số 80 nhấn mạnh vai trò “nền tảng vững chắc”, yêu cầu văn hóa phải thấm sâu vào mọi lĩnh vực đời sống. Ðối với địa phương có đặc thù đa dạng về dân tộc và tôn giáo như Cà Mau, nơi đồng bào DTTS chiếm hơn 5% dân số, việc vận dụng quan điểm này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thực tiễn năm 2025 cho thấy, Cà Mau không coi văn hóa là sự “làm đẹp” bề ngoài, mà xác định đây là nguồn lực để giải quyết các vấn đề cốt lõi: từ giảm nghèo, giáo dục đến an ninh, trật tự... Với 26.832 hộ đồng bào DTTS, trong đó hộ nghèo chỉ còn chiếm 2%, văn hóa chính là "chất keo" gắn kết ý chí tự lực cánh sinh với các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Minh chứng sống động cho việc vận dụng tinh thần tự cường, 1 trong “5 điểm lớn” về văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chính là sự thay đổi diện mạo kinh tế tại ấp Bình Lễ (xã Vĩnh Phước). 87 hộ đồng bào DTTS luôn nhận được sự quan tâm, tiếp sức từ các chính sách của Nhà nước, nhờ đó tư duy sản xuất có bước chuyển mạnh mẽ. Không còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại, nhiều hộ chủ động biến các dự án hỗ trợ con giống như: heo, bò, chồn hương... thành “cơ nghiệp” bền vững.

Ðồng chí Hồ Thanh Thủy, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Cà Mau, thăm hợp tác xã đan đát ở xã Ninh Thạnh Lợi đầu năm 2026.

Sự năng động này đã hình thành nên những mô hình kinh tế đa dạng, hiệu quả, có thể kể đến: xen canh lúa - cá, trồng sầu riêng, rau màu, nuôi le le... Ðiển hình như hộ ông Trần Văn On, từ khu vườn trống, bằng ý chí vượt khó và tinh thần dám nghĩ, dám làm, ông mạnh dạn đầu tư trồng gần 60 cây sầu riêng. Ðến nay, vườn cây mang lại thu nhập ổn định khoảng 50 triệu đồng mỗi năm. Ngoài ra, ông còn kết hợp cùng mô hình nuôi 100 con le le để tăng thêm tích lũy.

Những tấm gương như ông Trần Văn On là minh chứng rõ nét: khi văn hóa “tự lực, tự cường” trở thành nền tảng trong nếp nghĩ, hành động, đồng bào DTTS Cà Mau hoàn toàn có thể làm chủ cuộc sống và đóng góp tích cực vào phát triển chung của địa phương.

Khơi dậy sức mạnh nội sinh từ bản sắc dân tộc

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng văn hóa, công tác dân tộc tại Cà Mau chú trọng đặc biệt đến xây dựng tinh thần tự cường và phụng sự cộng đồng. Vai trò của 28 ngôi chùa Phật giáo Nam tông Khmer và hơn 300 chư tăng trở thành lực lượng nòng cốt. Các chư tăng tích cực chăm lo đời sống tâm linh, đồng thời tiên phong tuyên truyền, vận động đồng bào chấp hành pháp luật, tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.

Tiêu biểu cho tinh thần phụng sự cộng đồng, Ðại đức Hữu Nhiều, Trụ trì chùa Rạch Giồng (Xã Hồ Thị Kỷ), chia sẻ: “Thực hiện phương châm đạo pháp đồng hành cùng dân tộc và xã hội chủ nghĩa, tôi xác định tu hành phải gắn liền với trách nhiệm xã hội. Vì vậy, tôi thường xuyên tham gia và vận động cộng đồng tôn giáo chung tay thực hiện các hoạt động an sinh xã hội, giúp đỡ hộ nghèo vượt qua khó khăn và đóng góp sức người, sức của để xây dựng nông thôn mới tại địa phương”.

Văn hóa được Cà Mau định hướng trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội. (Trong ảnh: Lễ hạ thủy ghe Ngo tại chùa Cao Dân, Ấp 7, xã Tân Lộc, để tham gia lễ hội Ok Om Bok tại TP Cần Thơ năm 2025).

Những hành động cụ thể này khẳng định vai trò của chư tăng Phật giáo Nam tông Khmer không chỉ dẫn dắt tâm linh mà còn là nhân tố nòng cốt khơi dậy sức mạnh nội sinh, biến các giá trị đạo đức tôn giáo thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho vùng đất Hồ Thị Kỷ nói riêng và tỉnh Cà Mau nói chung.

Sức mạnh văn hóa còn được hiện thực hóa qua việc bảo tồn ngôn ngữ và tri thức truyền thống. Năm 2025, toàn tỉnh duy trì 30 lớp dạy chữ Khmer, với hơn 640 học sinh. Những lớp học dưới mái chùa không chỉ dạy chữ mà còn truyền giữ "cốt cách văn hóa", giúp thế hệ trẻ DTTS tự hào về nguồn cội, từ đó tạo nên nội lực tinh thần mạnh mẽ để vươn lên trong cuộc sống.

Văn hóa là động lực phát triển kinh tế - xã hội

Tại Cà Mau, văn hóa không đứng ngoài kinh tế. Tỉnh đầu tư hàng tỷ đồng để hỗ trợ đóng mới ghe Ngo và tổ chức các lễ hội truyền thống. Những hoạt động này không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, tạo sinh kế cho người dân.

Ðặc biệt, việc phát huy vai trò của 197 người có uy tín trong đồng bào DTTS tạo ra "cầu nối" hiệu quả giữa Ðảng, chính quyền và Nhân dân, như khẳng định của ông Ngô Vũ Thăng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau. Họ chính là những hạt nhân văn hóa, trực tiếp tham gia giám sát các dự án thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS, đảm bảo nguồn lực đầu tư được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả bền vững.

Ông Lâm Thu, người có uy tín trong đồng bào DTTS ở xã Tân Lộc (bên phải) tích cực tham gia và vận động bà con chung tay xây dựng nông thôn mới.

Bước vào nhiệm kỳ mới 2026-2031, với tầm nhìn từ Nghị quyết số 80, Cà Mau tiếp tục đặt kỳ vọng vào việc "tái định vị" vai trò của văn hóa. Ngành văn hóa tỉnh xác định sẽ gắn bảo tồn di sản với xây dựng con người Cà Mau thời kỳ mới, khai thác hiệu quả các hệ giá trị văn hóa trong phát triển du lịch và kinh tế xanh.

Văn hóa không chỉ để gìn giữ mà còn phải trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị và nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân.

Ông Nguyễn Quốc Thanh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cà Mau

Khi văn hóa thực sự trở thành "nền tảng vững chắc", thấm sâu vào tư duy và hành động của mỗi cán bộ, đảng viên và người dân, công tác dân tộc tại Cà Mau sẽ đạt bước tiến đột phá. Ðó không chỉ là sự tăng trưởng về con số thu nhập mà còn là sự phát triển toàn diện, bền vững, nơi bản sắc dân tộc được gìn giữ và tỏa sáng trong dòng chảy văn minh của đất nước./.