Văn hóa doanh nghiệp: Nền tảng cạnh tranh trong kỷ nguyên AI

Đặc biệt, trước xu hướng chuyển đổi số và sự bùng nổ của AI như hiện nay, để biến văn hóa thành lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp cần đổi mới tư duy quản trị, gắn các giá trị cốt lõi với hiệu quả hoạt động thực tế.

Văn hóa doanh nghiệp không chỉ là khẩu hiệu

Chia sẻ tại Diễn đàn Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam 2026, sáng 13/10, ông Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa, dẫn số liệu từ Cục Thống kê năm 2025, cho thấy cả nước có gần 297,5 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, nhưng cũng có tới 227,2 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Theo các chuyên gia, văn hóa doanh nghiệp cần được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh.

Theo ông Nguyễn Anh Vũ, những con số này phản ánh mức độ sàng lọc lớn trong môi trường kinh doanh. Những lợi thế về vốn, sản phẩm hay công nghệ có thể tạo ưu thế trong một giai đoạn, nhưng chưa chắc bảo đảm sức cạnh tranh dài hạn. Công nghệ có thể mua, mô hình kinh doanh có thể học hỏi, còn cách tổ chức vận hành, phối hợp giữa các bộ phận và ứng xử với khách hàng, người lao động, đối tác mới là những yếu tố khó sao chép.

Vì vậy, văn hóa doanh nghiệp cần được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh, góp phần tạo dựng uy tín, củng cố niềm tin và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động thị trường.

Định hướng này cũng được đặt ra trong Quyết định số 1157/QĐ-TTg về Khung chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh gắn với bản sắc dân tộc và tiếp cận tinh hoa văn hóa kinh doanh thế giới. Theo đó, sự phát triển của doanh nghiệp không chỉ được đánh giá qua doanh thu, lợi nhuận hay quy mô tài sản, mà còn ở uy tín, trách nhiệm và những giá trị đóng góp cho xã hội.

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam (VNABC), cho rằng một hợp đồng có thể được ký nhờ năng lực chào hàng, nhưng để khách hàng tiếp tục hợp tác, doanh nghiệp phải chứng minh chất lượng và sự tin cậy. Tương tự, công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi đi cùng kỷ luật phối hợp, tinh thần học hỏi và khả năng đổi mới.

Thực tế, tình trạng giao hàng chậm không chỉ xuất phát từ thiếu vốn, thiết bị hay hạn chế logistics, mà còn có thể bắt nguồn từ việc bán hàng cam kết vượt năng lực, sản xuất không kịp thời báo cáo khó khăn hoặc các phòng ban chỉ tập trung vào chỉ tiêu riêng. Việc nhân sự rời đi cũng không đơn thuần do thu nhập, mà có thể liên quan đến cách đánh giá thiếu công bằng và môi trường làm việc chưa khuyến khích phản biện.

“Xây dựng văn hóa phải đi vào những quyết định có hệ quả kinh tế. Giá trị được công bố chỉ có sức sống khi người lao động có điều kiện và động lực hành động phù hợp”, ông Hồ Anh Tuấn nhấn mạnh.

Điều đáng nói, trong bối cảnh AI phát triển nhanh như hiện nay, xây dựng văn hóa đổi mới trở thành yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, đầu tư công nghệ cần đi cùng đổi mới quy trình quản trị, phát triển con người và cơ chế kiểm soát phù hợp.

Cởi mở với AI để giữ chân nhân tài

Tiến sĩ Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, đề xuất xây dựng văn hóa đổi mới dựa trên 5 thành tố: cam kết của lãnh đạo; khả năng học hỏi và đề xuất của người lao động; quy trình quản trị; thử nghiệm có trách nhiệm; kết nối mở với đối tác.

Theo ông, khi ứng dụng AI, doanh nghiệp cần xác định rõ người được đào tạo, người chịu trách nhiệm kiểm tra kết quả, phạm vi dữ liệu được phép sử dụng và trách nhiệm xử lý khi xảy ra sai sót. Đổi mới có trách nhiệm phải bảo vệ quyền lợi khách hàng, tôn trọng người lao động, không đánh đổi niềm tin để chạy theo tốc độ.

"Giá trị của công nghệ không nằm ở số lượng công cụ được đầu tư, mà ở hiệu quả thực tế mang lại cho khách hàng và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp cũng cần chứng minh cam kết thương hiệu bằng chất lượng sản phẩm, dịch vụ và cách ứng xử nhất quán", đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ phân tích.

Bà Nguyễn Thị Hảo - Founder & CEO Công ty TNHH Giải pháp Nhân sự HRL Solution.

Tại sự kiện, các chuyên gia cũng nhấn mạnh, để chuyển hóa văn hóa thành năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần giảm chi phí phát sinh từ sự thiếu tin cậy thông qua cam kết rõ ràng, thông tin trung thực và trách nhiệm khi xảy ra sai sót. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng phối hợp giữa các bộ phận, khuyến khích báo cáo vấn đề sớm và đánh giá dựa trên kết quả chung.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải xây dựng môi trường khuyến khích tiếp nhận phản biện, thử nghiệm có giới hạn và rút kinh nghiệm để sửa sai nhanh hơn. Bản sắc văn hóa cũng cần được thể hiện trong thiết kế, sản phẩm và dịch vụ, tạo sự khác biệt có giá trị đối với khách hàng.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp tuyển dụng và phát triển nguồn nhân lực, chia sẻ cùng VnBusiness bên lề sự kiện, bà Nguyễn Thị Hảo - Founder & CEO Công ty TNHH Giải pháp Nhân sự HRL Solution nhận định, nhiều doanh nghiệp trẻ Việt Nam đang thích ứng nhanh với công nghệ và AI, không thua kém các tập đoàn quốc tế ở khả năng tiếp cận và ứng dụng công cụ mới.

Theo bà Hảo, một số doanh nghiệp trong nước đã tinh gọn tới 1/3 bộ máy nhờ coi AI như một “đồng nghiệp số”, hỗ trợ xử lý các tác vụ lặp đi lặp lại. Nhờ đó, người lao động có thêm thời gian tập trung vào công việc sáng tạo và những hoạt động tạo giá trị gia tăng cao hơn.

Tuy nhiên, điểm yếu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn nằm ở hệ thống quản trị nền tảng. Thay vì quản lý dựa trên thời gian làm việc, doanh nghiệp cần chuyển mạnh sang đánh giá hiệu suất theo các mục tiêu và kết quả cụ thể như KPI, OKR. Cơ chế làm việc linh hoạt, phân quyền rõ ràng và đánh giá minh bạch cũng là những yếu tố quan trọng để thu hút, giữ chân nhân tài.

Bà Hảo cho rằng, nhà quản trị cần cởi mở, trao quyền và xem công nghệ cùng lực lượng lao động trẻ là động lực tái cấu trúc bộ máy theo hướng linh hoạt hơn. Khi người lao động được tin tưởng, có cơ hội phát huy năng lực và được đánh giá công bằng, doanh nghiệp sẽ tạo dựng được môi trường làm việc có khả năng thích ứng tốt hơn trước biến động thị trường.

Trong tiến trình hội nhập, văn hóa doanh nghiệp vì thế không thể chỉ dừng ở các tuyên ngôn hay bộ quy tắc ứng xử. Giá trị cốt lõi cần được cụ thể hóa trong cách quản trị, sử dụng công nghệ, phát triển nhân lực và thực hiện cam kết với khách hàng. Đây là nền tảng để doanh nghiệp nâng cao năng suất, củng cố uy tín và xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong kỷ nguyên số.