Văn hóa - Động lực phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên mới

Từ những không gian nghệ thuật cộng đồng đến các sự kiện quốc tế quy mô lớn, từ định hướng chính sách đến hành động cụ thể, Thủ đô đang kiến tạo một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa giàu sức sống, góp phần định hình diện mạo một thành phố sáng tạo, hội nhập và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Không gian sáng tạo mở ra đời sống văn hóa mới

Từ định hướng của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về Phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình hành động số 08-CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về Phát triển văn hóa Việt Nam vừa được Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội ban hành ngày 17-3-2026, văn hóa đang được đặt vào vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển của Thủ đô và đất nước. Không chỉ giữ nhiệm vụ bảo tồn, văn hóa đang được vận hành như một nguồn lực nội sinh, từng bước chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế cụ thể.

Live concert "Hà Nội bình yên" diễn ra tại Nhà Bát Giác - không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Viết Thành

Một trong những minh chứng rõ nét là việc đưa nghệ thuật ra không gian công cộng. Chương trình “Âm nhạc cuối tuần” tại Nhà Bát Giác, trong không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) với các buổi diễn giàu nghệ thuật vào chiều Chủ nhật hằng tuần, đang dần trở thành điểm hẹn quen thuộc của người dân Thủ đô và du khách. Không gian ấy mở ra một cách tiếp cận mới với nghệ thuật, khi âm nhạc giao hòa với nhịp sống đô thị, tạo nên những trải nghiệm gần gũi và giàu cảm xúc.

NSND Tấn Minh (Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long) cho biết, chương trình được triển khai theo chỉ đạo của thành phố nhằm phát triển các hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại khu vực hồ Hoàn Kiếm. Việc duy trì biểu diễn vào chiều Chủ nhật hằng tuần sẽ giúp nghệ thuật trở thành một phần của đời sống thường nhật, đồng thời, tạo thêm điểm nhấn văn hóa cho không gian trung tâm của Thủ đô.

Không dừng lại ở một chương trình, mới đây, Hà Nội tổ chức chương trình live concert "Hà Nội bình yên" tại Nhà Bát Giác, với sự tham gia của những nghệ sĩ danh tiếng như: Diva Mỹ Linh, nghệ sĩ violin Anh Tú, nghệ sĩ opera Việt Dung, ca sĩ Đỗ Hoàng Hiệp, ca sĩ Đinh Mạnh Ninh và hơn 100 nghệ sĩ biểu diễn, tạo nên một dấu ấn mới trong đời sống văn hóa Thủ đô. Hàng nghìn khán giả Thủ đô và du khách đã được tiếp cận với âm nhạc đỉnh cao trong không gian mở, đầy sáng tạo và hứng khởi.

Bên cạnh các sự kiện cộng đồng, Hà Nội còn mở rộng sang các sự kiện mang tính hệ sinh thái sáng tạo. Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, với chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, là một bước đi quan trọng trong định hình công nghiệp văn hóa. Lễ hội kết nối nhiều lĩnh vực như thiết kế, công nghệ, giáo dục và khởi nghiệp, tạo nên một không gian tương tác đa chiều, thu hút đông đảo cộng đồng sáng tạo và giới trẻ.

Các không gian văn hóa được tổ chức mới mẻ, sáng tạo thu hút đông đảo công chúng. Ảnh: Viết Thành

Ông Jonathan Baker, Trưởng đại diện Tổ chức Giáo dục, khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) tại Việt Nam đánh giá cao việc Hà Nội chủ động khởi động Lễ hội Thiết kế sáng tạo từ sớm và duy trì chuỗi hoạt động kéo dài trong suốt năm. Theo ông, điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Hà Nội trong vai trò Thành phố sáng tạo, đồng thời, góp phần khơi dậy nguồn lực sáng tạo và từng bước chuyển hóa thành giá trị kinh tế, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Song song với đó, Hà Nội ngày càng khẳng định vai trò là điểm đến giao lưu văn hóa quốc tế. Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội với sự tham gia của 48 quốc gia đã tạo nên một bức tranh giao thoa đa sắc màu ngay giữa lòng Thủ đô. Những không gian văn hóa, các đoàn nghệ thuật và hoạt động trải nghiệm phong phú đã đưa công chúng bước vào hành trình khám phá thế giới ngay tại Hà Nội.

Với những sự kiện sáng tạo đa dạng, được công chúng đón nhận, Hà Nội đang từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Các hoạt động này không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần, mà còn mở ra cơ hội việc làm, thu hút du khách và nâng cao vị thế của thành phố trên trường quốc tế.

Công nghiệp văn hóa - mũi nhọn bứt phá cho tăng trưởng

Trong bối cảnh mới, công nghiệp văn hóa được xem là hướng đi chiến lược để văn hóa đóng góp rõ nét cho tăng trưởng kinh tế.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn (Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội) cho rằng, yếu tố then chốt nằm ở việc lựa chọn đúng lĩnh vực có khả năng tạo đột phá.

Hà Nội có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: Thanh Hải

PGS.TS Bùi Hoài Sơn đánh giá, Hà Nội có nhiều lợi thế để trở thành “lá cờ đầu” trong phát triển công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao, cần tránh dàn trải nguồn lực, thay vào đó tập trung vào những lĩnh vực trọng điểm có khả năng lan tỏa.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, du lịch văn hóa là một trong những trụ cột quan trọng. Mỗi con phố, mỗi di sản, mỗi biểu tượng của Hà Nội đều chứa đựng những câu chuyện giàu giá trị. Khi những câu chuyện ấy được kể bằng ngôn ngữ sáng tạo, phù hợp với xu hướng kinh tế trải nghiệm, chúng sẽ trở thành sức hút mạnh mẽ đối với du khách.

Ẩm thực Hà Nội cũng là một lợi thế nổi bật. Những sự kiện như tuần lễ ẩm thực hay định hướng tôn vinh nghề làm phở cho thấy khả năng xây dựng thương hiệu từ các giá trị truyền thống. Từ đó, Hà Nội có thể trở thành nơi hội tụ tinh hoa ẩm thực, góp phần định vị hình ảnh Việt Nam trên bản đồ ẩm thực thế giới.

Trong khi đó, điện ảnh mở ra không gian lớn để quảng bá hình ảnh Thủ đô. Những sự kiện như liên hoan phim quốc tế giúp kết nối Hà Nội với công nghiệp sáng tạo toàn cầu, đồng thời, tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang các lĩnh vực kinh tế khác. Đây là một hướng đi có thể mang lại giá trị kép cả về văn hóa lẫn kinh tế.

Ở lĩnh vực thời trang, Hà Nội đã có nền tảng với các sự kiện quốc tế và năng lực thiết kế, sáng tạo. Vấn đề đặt ra là nâng tầm sáng tạo, kể những câu chuyện văn hóa qua thiết kế, từ đó, tạo ra giá trị gia tăng và nâng cao sức cạnh tranh.

Ngoài ra, các ngành công nghiệp mới như phần mềm, trò chơi giải trí hay sản phẩm sáng tạo từ làng nghề truyền thống cũng đang mở ra nhiều cơ hội. Khi được kết hợp với công nghệ và tư duy đổi mới, các lĩnh vực này có thể tạo ra những sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế cao.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh, việc khai thác đúng lợi thế đặc thù sẽ giúp Hà Nội phát huy hiệu quả nguồn lực văn hóa. Khi đó, công nghiệp văn hóa không chỉ là một lĩnh vực phát triển, mà còn trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng bền vững.

Đặt văn hóa vào trung tâm để phát triển bền vững

Để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển, vấn đề cốt lõi nằm ở nhận thức và cách tiếp cận.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, cần nhìn nhận văn hóa như nền tảng, trụ cột, hệ điều tiết và sức mạnh mềm của quốc gia. Khi nhận thức được xác lập rõ ràng, các hoạt động phát triển sẽ có nền tảng vững chắc để triển khai.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội và Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long trao đổi về tiềm năng và hướng phát triển văn hóa Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Ảnh: Thanh Hải

Đối với Hà Nội, việc đặt văn hóa vào vị trí trung tâm mang ý nghĩa chiến lược. Trong mỗi công trình, mỗi dự án, mỗi chương trình phát triển, cần đặt con người và giá trị văn hóa làm trọng tâm. Đó là câu hỏi về hạnh phúc của người dân, về những câu chuyện được gửi gắm trong từng không gian sống.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, mỗi con đường, cây cầu hay công trình kiến trúc đều cần kể được câu chuyện về một Hà Nội đáng tự hào. Khi văn hóa trở thành dòng chảy xuyên suốt, Thủ đô sẽ khẳng định vai trò là trung tâm điều tiết cho sự phát triển văn hóa của cả nước, đồng thời tạo ra dấu ấn riêng trong bức tranh văn hóa toàn cầu.

Ở góc độ quản lý, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long đồng tình cho rằng, Thủ đô đang sở hữu nhiều lợi thế đặc biệt. Đó là chiều sâu văn hiến, hệ thống di sản phong phú và con người thanh lịch, sáng tạo. Đây chính là nền tảng để Hà Nội phát triển nhanh và bền vững trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, Hà Nội còn là nơi hội tụ đông đảo các nhà sáng tạo, nghệ sĩ, chuyên gia và nhà khoa học. Nguồn lực trí tuệ này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sáng tạo và ứng dụng vào đời sống. Là trung tâm hợp tác quốc tế, thành phố cũng có điều kiện thuận lợi để tiếp nhận tinh hoa văn hóa thế giới.

Một điểm thuận lợi khác là sự hiện diện của các cơ quan quản lý và nghiên cứu đầu ngành, tạo điều kiện kết nối giữa nghiên cứu và thực tiễn. Nhờ đó, các chính sách và kết quả nghiên cứu có thể nhanh chóng được triển khai, mang lại hiệu quả thiết thực.

Ông Phạm Tuấn Long nhấn mạnh, Chương trình hành động số 08-CTr/TU là bước đi quan trọng giúp xác định rõ vị trí và trách nhiệm của Hà Nội trong phát triển văn hóa. Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, thành phố đặt mục tiêu triển khai hiệu quả các nhiệm vụ ngay trong năm 2026.

Để văn hóa trở thành động lực tăng trưởng, theo ông Phạm Tuấn Long, cần làm nổi bật và quảng bá hiệu quả những giá trị vốn có của Thủ đô. Những câu chuyện về lịch sử, về quá trình hình thành và phát triển, cùng đóng góp của các thế hệ cư dân chính là nguồn chất liệu quý giá cho sáng tạo. Khi những giá trị này được chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể trong công nghiệp văn hóa, bằng cách kể chuyện hiện đại và gần gũi, văn hóa sẽ vượt qua giới hạn tiềm năng để trở thành nguồn lực thực sự. Từ đó, Hà Nội có thể xây dựng những sản phẩm văn hóa hấp dẫn, tạo dấu ấn riêng và đóng góp vào phát triển bền vững.

Khi văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, mỗi bước tiến của Thủ đô sẽ mang theo chiều sâu, bản sắc và tính bền vững. Đó chính là nền tảng để Hà Nội không chỉ phát triển nhanh hơn, mà còn vững vàng hơn trên hành trình hội nhập, khẳng định vị thế của một trung tâm văn hóa sáng tạo của khu vực và thế giới.

Yên Nga