Văn hóa ứng xử trên metro: Thêm thước đo người Hà Nội thanh lịch

Văn hóa ứng xử trên metro đang trở thành “thước đo mới” của người Hà Nội thanh lịch, văn minh (Ảnh: TTXVN)

Lớp học công dân sống động trong lòng đô thị

Khi những chuyến tàu metro đầu tiên lăn bánh, Hà Nội bước vào một nhịp chuyển động khác. Tiếng còi xe dồn dập thưa dần, cảnh chen lấn giữa những dòng phương tiện chật chội cũng giảm bớt. Metro mang đến một không gian di chuyển trật tự, êm ái, giàu tính khuôn phép. Điều đáng chú ý nằm ở chiều sâu của sự thay đổi, thể hiện rõ trong cách con người ứng xử với nhau.

Bước xuống nhà ga, hình ảnh những hàng người xếp ngay ngắn chờ tàu dần trở nên quen thuộc. Không chen lấn, không vội vã, mỗi người tự điều chỉnh nhịp điệu để hòa vào trật tự chung. Khi tàu đến, hành khách kiên nhẫn chờ người xuống hết rồi mới bước lên. Những hành động ấy phản ánh một chuyển biến rõ rệt: Thói quen “đi cho nhanh” dần nhường chỗ cho ý thức “đi cho đúng”.

Trên tàu, không gian yên tĩnh đến mức khiến nhiều người bất ngờ. Người nói chuyện nhỏ nhẹ, người đọc sách, người lặng lẽ quan sát qua ô cửa kính. Những chiếc ghế ưu tiên thường được nhường lại cho người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người khuyết tật mà ít cần nhắc nhở. Sự nhường nhịn hình thành như một phản xạ tự nhiên.

Metro theo cách đó đang vận hành như một “lớp học công dân sống động”. Trên mỗi chuyến tàu, mỗi hành khách vừa là người học, vừa là người thực hành, cùng nhau tạo dựng chuẩn mực ứng xử mới. Những quy định tưởng chừng khô khan như xếp hàng, giữ trật tự, không ăn uống, không xả rác… khi được thực hiện hằng ngày đã trở thành nề nếp, là nền tảng của đời sống đô thị văn minh.

Hành khách sử dụng mã định danh, xác thực điện tử trên tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông (Ảnh: Tuấn Khải)

Theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, việc xây dựng con người thời đại mới với lối sống kỷ luật, trách nhiệm và tôn trọng cộng đồng cần bắt đầu từ những không gian cụ thể. Metro với đặc trưng là môi trường công cộng có tính tổ chức cao, đang dần đảm nhận vai trò ấy.

“Hạt giống” gieo mầm thành phố hạnh phúc

Mỗi hành vi trên metro có thể xem như một “hạt giống” văn hóa. Những hạt giống ấy đang âm thầm nảy mầm trong đời sống đô thị. Việc xếp hàng, nhường ghế, giữ gìn vệ sinh, đúng giờ, tuân thủ quy định… dần định hình một chuẩn mực giao thông mới, nơi con người di chuyển trong sự tôn trọng lẫn nhau.

Điều đáng chú ý là những thay đổi này hình thành từ trải nghiệm hằng ngày. Muốn kịp chuyến tàu, hành khách cần chủ động thời gian; muốn lên tàu an toàn, cần xếp hàng; muốn không gian dễ chịu, cần giữ trật tự. Sự lặp lại của những trải nghiệm tích cực đã tạo nên một quá trình “giáo dục mềm”, bền bỉ và hiệu quả

Metro vì thế trở thành một “tấm gương soi” văn hóa đô thị. Ở đó, vẻ đẹp của sự văn minh hiện diện rõ ràng, đồng thời những biểu hiện chưa phù hợp cũng dễ dàng bị nhận diện. Một hành động nhường ghế có thể lan tỏa chuẩn mực ứng xử; một sự im lặng đúng lúc giúp duy trì không gian chung dễ chịu.

Những chuẩn mực này có khả năng lan tỏa sang các loại hình giao thông khác và ra toàn bộ đời sống đô thị. Văn hóa giao thông dần hình thành trên nền tảng tự giác, thay vì chỉ dựa vào quy định.

Trong định hướng của Nghị quyết số 02-NQ/TW, Hà Nội hướng đến hình ảnh Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại. Chất lượng đô thị được đo bằng cả công trình và cách con người ứng xử trong không gian công cộng.

Đặc biệt, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XVIII đưa yếu tố “hạnh phúc” vào mục tiêu phát triển. Một thành phố hạnh phúc gắn với cảm giác an toàn, sự tôn trọng và mức độ hài lòng của người dân trong đời sống thường nhật.

Ở góc nhìn đó, metro góp phần tạo nên “niềm vui di chuyển”. Khi việc đi lại trở nên nhẹ nhàng, trật tự, ít căng thẳng, con người dễ giữ được sự bình tĩnh, thân thiện và sẻ chia. Đây chính là nền tảng của một đô thị đáng sống.

Hầu hết hành khách sử dụng ứng dụng định danh, xác thực điện tử và nhận diện sinh trắc học khi sử dụng metro (Ảnh: Tuấn Khải)

Thiết chế văn hóa mới của Thủ đô

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, vẫn còn những “vết gợn” cần được nhìn nhận thẳng thắn. Tình trạng chen lấn khi xếp hàng, ăn uống trong toa tàu, nói chuyện điện thoại ồn ào, mở loa ngoài khi nghe điện thoai… đôi lúc vẫn xuất hiện ở đâu đó. Những hành vi này phản ánh sự tồn tại của thói quen ứng xử tùy tiện trong không gian công cộng.

Nguyên nhân nằm ở nhiều yếu tố: Ý thức cá nhân chưa đồng đều, thiếu chuẩn mực cụ thể, cơ chế thực thi chưa đủ mạnh. Văn hóa công cộng cần thời gian để hình thành; cần sự kết hợp giữa giáo dục và trải nghiệm thực tế.

Để văn hóa metro trở thành tiêu chí rõ nét của người Hà Nội thanh lịch, văn minh, cần một cách tiếp cận đồng bộ. Trước hết là xây dựng bộ quy tắc ứng xử ngắn gọn, dễ nhớ, dễ thực hiện, được truyền thông trực quan tại nhà ga và trên tàu. Những thông điệp đơn giản nhưng nhất quán sẽ giúp hình thành thói quen.

Song hành với đó là tăng cường giáo dục trong nhà trường, giúp học sinh tiếp cận văn hóa giao thông từ sớm. Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm cũng cần được thực hiện để bảo đảm tính răn đe và công bằng.

Một yếu tố quan trọng khác là nâng cao chất lượng trải nghiệm. Hệ thống kết nối thuận tiện, dịch vụ thân thiện, thanh toán dễ dàng sẽ khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng. Khi trải nghiệm tích cực lặp lại, hành vi văn minh sẽ dần trở thành nếp sống.

Metro xét trong tổng thể là một “thiết chế văn hóa” mới của Thủ đô. Trên từng chuyến tàu, mỗi hành vi ứng xử góp phần định hình chuẩn mực chung. Những điều nhỏ như xếp hàng, nhường ghế, giữ trật tự đang từng bước tạo nên diện mạo đô thị văn minh, hiện đại.

Di chuyển bằng tàu điện trên cao với các ưu điểm sạch sẽ, an toàn, đúng giờ và thuận tiện đang ngày càng được nhiều người dân lựa chọn (Ảnh: TTXVN)

Người Hà Nội thanh lịch, văn minh được nhận diện qua lời nói, qua cách ứng xử trong không gian công cộng hiện đại. Metro trở thành một “thước đo” mới, nơi giá trị văn hóa được kiểm chứng mỗi ngày bằng hành động cụ thể.

Từ những chuyến tàu văn minh hôm nay, chúng ta có thể kỳ vọng Hà Nội tiến gần hơn tới hình ảnh một đô thị văn hiến, hiện đại và hạnh phúc - nơi văn hóa hiện diện trong từng nhịp sống thường ngày.

Hoàng Châu