Văn học Việt Nam trước yêu cầu đổi mới trong kỷ nguyên số và AI

Sáng 31/10, tại Hà Nội, Viện Văn học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Văn học Việt Nam từ đổi mới đến nay (1986-2026)”, nhằm nhìn lại chặng đường 40 năm phát triển, đánh giá thành tựu, hạn chế và định hướng văn học trong bối cảnh mới.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, sau 40 năm đổi mới, văn học Việt Nam có những chuyển biến quan trọng về tư duy nghệ thuật, nhận thức con người, phương thức biểu đạt và sự đa dạng thể loại. Lý luận, phê bình văn học cũng từng bước đổi mới thông qua việc tiếp thu, vận dụng sáng tạo các lý thuyết và phương pháp nghiên cứu quốc tế.

GS.TS Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo - Ảnh: Chinhphu.vn

Những thành tựu này có được nhờ nỗ lực của đội ngũ sáng tác, nghiên cứu, phê bình cùng sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và quá trình hội nhập, giao lưu văn hóa quốc tế. Tuy nhiên, văn học vẫn đối mặt với không ít thách thức về chất lượng sáng tác, lý luận, phê bình, tiếp nhận và quảng bá tác phẩm.

Đáng chú ý, kinh tế thị trường, truyền thông số và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong đời sống văn học, đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động sáng tác, nghiên cứu và tiếp nhận.

Hội thảo "Văn học Việt Nam từ đổi mới đến nay (1986-2026)" . Ảnh: Chinhphu.vn

Theo GS.TS Lê Văn Lợi, nghiên cứu văn học cần gắn kết chặt chẽ hơn với những biến đổi của đời sống xã hội, thị hiếu công chúng và sự phát triển của công nghệ số, AI. Cùng với đó, cần hài hòa giữa bảo tồn bản sắc dân tộc và tiếp thu các giá trị tiên tiến, khuyến khích sáng tạo, chủ động hội nhập quốc tế.

Dù ở thể loại hay phương thức biểu đạt nào, văn học vẫn phải hướng về cuộc sống, phục vụ đất nước và nhân dân. Đây cũng là yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, trong đó xác định văn hóa là sức mạnh mềm quốc gia. Văn học góp phần bồi dưỡng năng lực cảm thụ, tư duy phản biện, lòng nhân ái và trách nhiệm của con người đối với đất nước.

TS. Nguyễn Huy Bỉnh, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học nhấn mạnh, tương lai văn học Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào sự xuất hiện của những tác phẩm mới mà còn gắn với chất lượng môi trường sáng tạo, năng lực nghiên cứu, phê bình, sự phát triển văn hóa đọc và hiệu quả hoạt động dịch thuật.

Việc xây dựng môi trường này đòi hỏi sự phối hợp lâu dài giữa đội ngũ sáng tác, nghiên cứu, các cơ sở đào tạo, nhà xuất bản và cộng đồng học thuật trong nước, quốc tế.

Hội thảo được tổ chức với 6 tiểu ban, tập trung thảo luận các chủ đề: Văn học thời kỳ đổi mới; nghiên cứu văn học dân gian, cổ trung đại và địa phương; lý luận, phê bình và dịch thuật; chủ thể sáng tạo và cách tân nghệ thuật; đa dạng thể loại và những hướng tiếp cận mới; văn học trong sinh thái và văn hóa.

Thông qua các trao đổi học thuật, Hội thảo kỳ vọng nhận diện sâu sắc hơn những thành tựu, vấn đề đặt ra và triển vọng phát triển của văn học Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hợp tác nghiên cứu trong nước và quốc tế, phát huy vai trò của văn học trong bồi đắp nhân cách, giá trị và sức sáng tạo của con người Việt Nam.