Vân Sơn phát triển sinh kế bền vững từ sản vật quê hương

Đánh thức giá trị từ sản vật quê hương

Tại Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và Tuần Văn hóa, Du lịch Đất Tổ năm 2026, gian hàng trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng của xã Vân Sơn thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách. Những sản phẩm gần gũi với đời sống miền núi như củ cải tím, củ cải trắng, tỏi, rau su su, chè Shan tuyết... được giới thiệu trong không gian văn hóa lớn của tỉnh.

Các nông sản đặc trưng của Vân Sơn được giới thiệu, quảng bá, mở thêm cơ hội đưa sản vật địa phương đến với người tiêu dùng.

Từ những sản vật vốn quen thuộc trong mỗi gia đình, Vân Sơn đang từng bước nhìn nhận lại giá trị kinh tế của nông sản bản địa. Củ cải, rau màu, nấm sò hay chè Shan tuyết không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại chỗ mà còn có thể trở thành những sản phẩm hàng hóa nếu được đầu tư về chất lượng, quy trình sản xuất, sơ chế, bảo quản và đầu ra.

Trong sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng nâng cao giá trị đang được địa phương quan tâm. Thay vì chỉ duy trì những cây trồng truyền thống, người dân từng bước lựa chọn các loại cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và nhu cầu thị trường. Các loại cây có giá trị kinh tế như cải mầm đá, nấm sò, củ cải và rau màu được khuyến khích phát triển. Tổng diện tích gieo trồng 9 tháng năm 2026 đạt 2.201 ha, bằng 100% kế hoạch năm. Sản xuất cơ bản bảo đảm thời vụ, công tác phòng trừ sâu bệnh được chú trọng, góp phần giữ ổn định năng suất và sản lượng cây trồng.

Bà Đinh Thị Hà ở thôn Lũng Vân chia sẻ: “Trồng cây gì cũng phải tính đến đầu ra. Có loại rau hợp đất, chất lượng tốt nhưng nếu nhiều hộ cùng trồng mà không có nơi thu mua ổn định thì giá bán vẫn bấp bênh. Người dân chúng tôi mong được hướng dẫn kỹ thuật, có thêm thông tin thị trường và được kết nối với các cơ sở thu mua để yên tâm mở rộng sản xuất”.

Người dân thôn Trung Sơn chăm sóc cây su su – loại cây bản địa phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, cho hiệu quả kinh tế khá.

Câu chuyện của người nông dân cũng chính là vấn đề đặt ra đối với phát triển nông nghiệp ở Vân Sơn. Tiềm năng sản vật đã có, kinh nghiệm canh tác được tích lũy qua nhiều năm, song để biến lợi thế ấy thành nguồn thu ổn định, sản xuất không thể mãi dựa vào quy mô hộ gia đình và những giao dịch nhỏ lẻ.

Từ sản xuất nhỏ lẻ đến liên kết hàng hóa

Một trong những chuyển động đáng chú ý của Vân Sơn thời gian gần đây là sự phát triển của kinh tế hộ và kinh tế hợp tác. 9 tháng năm 2026, địa phương tiếp nhận 39 hồ sơ liên quan đến đăng ký kinh doanh, hợp tác xã; thành lập mới 5 hợp tác xã và cấp đổi 3 hợp tác xã. Tổng vốn đăng ký kinh doanh đạt trên 8 tỷ đồng, tập trung vào các lĩnh vực thương mại, dịch vụ và chế biến nông sản.

Những con số này dù chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả hoạt động của từng mô hình, nhưng cho thấy khu vực kinh tế tư nhân, kinh tế hợp tác đang có thêm những chủ thể tham gia vào quá trình phát triển sản xuất, kinh doanh tại địa phương. Đây là điều kiện quan trọng để tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, từng bước khắc phục tình trạng manh mún, thiếu liên kết.

Thực tế cho thấy, khi sản xuất còn phân tán, mỗi hộ làm một cách, chất lượng và sản lượng sản phẩm khó đồng đều. Việc tìm kiếm thị trường, ký kết hợp đồng tiêu thụ hay đầu tư thiết bị sơ chế, bảo quản cũng vượt quá khả năng của nhiều hộ riêng lẻ. Hợp tác xã, tổ hợp tác nếu hoạt động hiệu quả có thể trở thành đầu mối tập hợp các hộ sản xuất, thống nhất quy trình kỹ thuật, tổ chức thu gom và kết nối với doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh.

Đặc biệt, với những sản phẩm có tính đặc trưng như chè Shan tuyết, củ cải, rau su su, việc xây dựng thương hiệu cần được đặt trong mối liên hệ với chất lượng và khả năng cung ứng ổn định. Một sản phẩm muốn đứng vững trên thị trường không thể chỉ dựa vào tên gọi hay lợi thế địa phương. Người tiêu dùng cần biết sản phẩm được trồng ở đâu, quy trình sản xuất như thế nào, chất lượng có ổn định hay không và có thể mua ở đâu. Đó cũng là những yêu cầu để nông sản địa phương từng bước chuyển từ tiêu thụ tự phát sang kinh doanh chuyên nghiệp.

Đồng chí Đinh Xuân Đông, Chủ tịch UBND xã Vân Sơn cho biết: “Địa phương xác định phát triển nông nghiệp hàng hóa phải gắn với lợi thế từng vùng, từng sản phẩm. Cùng với vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xã quan tâm hỗ trợ các hợp tác xã, hộ sản xuất tiếp cận chính sách, ứng dụng khoa học kỹ thuật, tham gia hoạt động xúc tiến thương mại và kết nối tiêu thụ. Mục tiêu là từng bước hình thành liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ, qua đó nâng cao giá trị nông sản và thu nhập cho người dân”.

Định hướng này cũng phù hợp với nhiệm vụ mà xã đặt ra trong phát triển kinh tế những tháng cuối năm và các năm tiếp theo là khuyến khích kinh tế tư nhân, kinh tế hợp tác; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ; phát triển nông nghiệp hàng hóa theo hướng xanh, bền vững; từng bước hình thành chuỗi liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Không để lợi thế chỉ dừng ở tiềm năng

Dù đã có những chuyển biến, con đường đưa nông sản bản địa trở thành hàng hóa có sức cạnh tranh của Vân Sơn vẫn còn nhiều trở ngại. Đó là quy mô sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật và liên kết tiêu thụ sản phẩm chưa đồng bộ. Công tác huy động nguồn lực xã hội hóa, liên kết phát triển kinh tế chưa thực sự hiệu quả, chưa tạo được nhiều mô hình sản xuất và tiêu thụ bền vững.

Đây không phải là những hạn chế có thể khắc phục trong một sớm một chiều. Để hình thành vùng sản xuất tập trung, trước hết xã xác định rõ những sản phẩm có lợi thế để tập trung phát triển. Cùng với đó là tổ chức lại các hộ sản xuất, khuyến khích tham gia hợp tác xã, xây dựng quy trình canh tác an toàn, nâng cao chất lượng và tính đồng nhất của sản phẩm. Khi có sản lượng đủ lớn và chất lượng ổn định, việc kết nối với doanh nghiệp, cửa hàng phân phối, các điểm bán hàng và hoạt động xúc tiến thương mại mới có cơ sở để phát triển lâu dài.

Một yêu cầu khác là quan tâm đến khâu sau thu hoạch nhằm kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường. Đây là hướng đi cần sự tham gia của hợp tác xã, hộ kinh doanh và doanh nghiệp, thay vì chỉ trông chờ vào nỗ lực của từng hộ nông dân.

Vai trò của chính quyền cơ sở vì thế không chỉ dừng ở việc vận động người dân sản xuất mà cần chủ động hơn trong kết nối các nguồn lực. Từ rà soát lợi thế từng khu vực, lựa chọn sản phẩm chủ lực, hỗ trợ thủ tục thành lập và hoạt động của hợp tác xã đến hướng dẫn tiếp cận chính sách, quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường đều cần được triển khai có trọng tâm. Việc tham gia các sự kiện văn hóa, du lịch của tỉnh là cơ hội quảng bá tốt, nhưng cần được nối tiếp bằng những kênh tiêu thụ thường xuyên, có địa chỉ và đối tác cụ thể.

Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm, nhưng điều quan trọng là Vân Sơn đã nhận diện được lợi thế và những điểm nghẽn của mình, qua đó tìm hướng tạo dựng sinh kế bền vững cho người dân.